-
.
- English
Τι θα γινόταν αν το χαλούμι ή η κουμανταρία ΔΕΝ παρασκευάζονταν στην Κύπρο; Η Alix Norman ανακαλύπτει ένα σκοτεινό μυστικό για ένα από τα πιο πολύτιμα αντικείμενα πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού
"Είναι σαν να ανακαλύπτεις ότι όλο το χαλούμι φτιάχνεται στο Milton Keynes!" αναφωνεί η Andreani. "Ή σαν να ανακαλύπτεις ότι η δημιουργία της Commandaria έχει ανατεθεί με υπεργολαβία σε μια εταιρεία στην Καλκούτα!"
Μόλις 23 ετών, η Ανδρεάνη Παναγίδη αποκάλυψε ένα μυστικό που φυλασσόταν καλά για χρόνια. Δεν ξεκίνησε για να φέρει στο φως ένα μυστήριο. Αλλά στην προσπάθειά της να αναβιώσει ένα από τα πιο πολύτιμα αντικείμενα πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού, ανακάλυψε μια σκοτεινή αλήθεια: η κατασκευή του πιο εμβληματικού υφάσματος της Κύπρου - το άμεσα αναγνωρίσιμο ύφασμα της εθνικής ενδυμασίας- που φορούσαν οι πρόγονοί μας καθημερινά - γινόταν κρυφά σε εξωτερικούς συνεργάτες. Στο Πακιστάν.
Ήταν ένα μεγάλο ταξίδι γι' αυτή την ήσυχη, καλοπροαίρετη δασκάλα. Γεννημένη στη Λευκωσία, μεγαλωμένη στη Μέση Ανατολή και τώρα διδάσκουσα στο Λονδίνο, η Ανδρεάνη έχει μια μακροχρόνια αγάπη για την πατρίδα της. "Δεν συνειδητοποιείς πόσα σημαίνει αυτό το νησί για σένα μέχρι να φύγεις. Από τα εφηβικά μου χρόνια, όταν η οικογένειά μου μετακόμισε στη Σαουδική Αραβία, είχα νοσταλγία - για τη μοναδική ατμόσφαιρα του νησιού, για έναν τρόπο ζωής που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Έγραφα για την Κύπρο, ζωγράφιζα εικόνες για το τι σήμαινε για μένα. Και άρχισα να ερευνώ τη μοναδική ιστορία της - τις παραδόσεις και τα έθιμα που έκαναν τη χώρα και τους ανθρώπους της αυτό που είναι σήμερα."
Η έρευνα αυτή συνεχίστηκε καθ' όλη τη διάρκεια του πανεπιστημίου. Ολοκληρώνοντας το πτυχίο της στη Σύγχρονη Τέχνη στο Reading, η Andreani διαπίστωσε ότι πολλά από τα έργα της αναφέρονταν άμεσα στην ιστορία, τον πολιτισμό και τις παραδοσιακές τεχνικές χειροτεχνίας του νησιού. "Και, ακόμη και όταν ανέλαβα τη θέση μου ως καθηγήτρια, περνούσα τον ελεύθερο χρόνο μου αναζητώντας τρόπους για να φέρω αυτή την αρχαία κουλτούρα στη σύγχρονη εποχή..."
Γοητευμένη ιδιαίτερα από τα χειροποίητα υφαντά του παρελθόντος, το 2019, η Andreani αποφάσισε να λανσάρει μια σειρά αξεσουάρ από το πιο σημαντικό υλικό κληρονομιάς της Κύπρου: την αλάτσια.HTTPS:/CYPRUS-MAIL.COM/WP-CONTENT/UPLOADS/2023/07/DETAILS-OF-RIZARI-FABRIC-SCALED.JPG
Απόλυτα μοναδικό στην Κύπρο, η αλάτσια είναι το υλικό που φορούσαν οι πρόγονοί μας για τα πάντα, από τις αγροτικές εργασίες μέχρι τους γάμους - εξαιρετικά ανθεκτικό και εντυπωσιακό με το απλό σχέδιό του, το οποίο διέφερε από περιοχή σε περιοχή. "Κάθε χωριό είχε κάποτε τουλάχιστον μία υφάντρα που έφτιαχνε αλάτσια", αποκαλύπτει η Ανδρεάνη. "Το δικό μου μικροσκοπικό χωριό, το Κρίτου Μαρότου, είχε τρία!"
Ενώ το ύφασμα έπεσε εκτός χρήσης κατά τη διάρκεια της βρετανικής κυριαρχίας, κατά τη δεκαετία του 1950, το να φοράς αλάτσια έγινε ένδειξη παθητικής αντίστασης ενάντια στους αποικιοκράτες κατακτητές- ο ίδιος ο Γρίβας πιστεύεται ότι είχε πει: "Ας φορέσουμε ό,τι παράγει η γη, ας βάλουμε σε λειτουργία τον εγκαταλελειμμένο αργαλειό."
"Φυσικά, στα μέσα της δεκαετίας του '60, το ύφασμα αυτό δεν φοριόταν πλέον σε καθημερινή βάση", προσθέτει η Ανδρεάνη. "Αλλά και πάλι, είναι τόσο ενδεικτικό της Κύπρου - εμφανιζόμενο στην saya μας, την εθνική μας ενδυμασία - που σκέφτηκα ότι θα ήταν αρκετά εύκολο να πάω σε ένα κατάστημα υφασμάτων και να αγοράσω αυθεντικά αλάτσια. Στόχος μου ήταν να το χρησιμοποιήσω για να φτιάξω σύγχρονα αντικείμενα που θα ενέπνεαν τη γενιά μου να συνδεθεί με τη μοναδική κληρονομιά της."
Εδώ είναι που η Andreani ανακάλυψε τη σοκαριστική πραγματικότητα. "Αν και σχεδόν κάθε κατάστημα υφασμάτων με διαβεβαίωνε ότι είχε αλάτσια, όταν το επισκέφθηκα αυτοπροσώπως, κατάλαβα αμέσως ότι έλεγαν ψέματα."
HTTPS:/CYPRUS-MAIL.COM/WP-CONTENT/UPLOADS/2023/07/SMALL-CLUTCH-BAG-2-SCALED.JPG
Στα χρόνια της έρευνάς της, η Andreani είχε συλλέξει και δει αμέτρητα δείγματα αυθεντικών αλάτσια. Ωστόσο, το υλικό που της έδειχναν ήταν μια σκιά αυτού που φορούσαν οι πρόγονοί μας. Πιέζοντας τους ιδιοκτήτες των καταστημάτων, κάνοντας ερωτήσεις που κανείς δεν ήθελε να γίνουν, η Andreani αποκάλυψε σταδιακά την αλήθεια. "Η αληθινή αλάτσια δεν κατασκευαζόταν πλέον στην Κύπρο. Το είχαν αναθέσει στο Πακιστάν, όπου το έτρεχαν φτηνά, μια απομίμηση που μετά βίας άντεχε ένα πλύσιμο ή μια φθορά!"
Έκπληκτη από την αποκάλυψη, η Ανδρεάνη πήγε στις υφάντρες του νησιού. "Αφού δεν μπορώ να το αγοράσω, θα το φτιάξω", σκέφτηκα. Και πάλι, έκανα λάθος. Κάθε υφάντρα με την οποία μίλησα μου είπε ότι θα έπρεπε απλώς να τα παρατήσω: η αλάτσια ήταν πολύ ακριβή και χρονοβόρα για να φτιαχτεί."
Η αλάτσια, που πήρε το όνομά της από την καθομιλουμένη λέξη για κάποιον με δύο πρόσωπα, δεν έχει σωστή ή λάθος πλευρά - και οι δύο πλευρές μπορούν να φορεθούν. Και αυτό, σε συνδυασμό με μια ιδιαίτερα χρονοβόρα διαδικασία στημονιού και υφαδιού, σημαίνει ότι η ύφανση αυτού του υλικού είναι μια πραγματική πρόκληση- ακόμη και οι ειδικοί χρειάζονται μια μέρα για να φτιάξουν ένα μέτρο!
"Αλλά κανένας υφαντής δεν ήταν πρόθυμος να βοηθήσει!" παραπονιέται. "Μέχρι που, δηλαδή, είδα μια μοναχική χειροτέχνιδα από το Γούρι να προβάλλεται στην τηλεόραση. Αμέσως επικοινώνησα μαζί της- τη ρώτησα αν μπορούσε να βοηθήσει. Και μπορούσε! Ήξερε πώς να φτιάχνει αυθεντικά αλάτσια, και ήταν εξίσου ενθουσιασμένη με μένα για την αναβίωση της κληρονομιάς μας."
HTTPS:/CYPRUS-MAIL.COM/WP-CONTENT/UPLOADS/2023/07/K.JPG
Η υφάντρα, Έλλη Φιλοκύπρου, αποδείχτηκε πραγματική φίλη της Κύπρου. Και, μετά από μήνες δουλειάς, η Andreani έχει τώρα περισσότερα από 50 μέτρα rizari alatsia, που πήρε το όνομά της από το φυτό του οποίου οι ρίζες αρχικά χρησιμοποιούνταν για να βάψουν το ύφασμα με το εμβληματικό κυπριακό κόκκινο - ένα χρώμα που πιστεύεται ότι έφερνε πλούτο και φήμη.
"Τα αρχικά σχέδια διέφεραν από περιοχή σε περιοχή. Τα αγροτικά αλάτσια είχαν κόκκινες, λευκές και πράσινες ρίγες σε μπλε φόντο- τα γαμήλια αλάτσια ήταν απλά λευκά. Τα δικά μου ριζαρί αλάτσια είναι ένα απλό κόκκινο, λευκό και χρυσό σχέδιο βασισμένο σε αυτό που φοριέται στη χερσόνησο της Καρπασίας- αναγνωρίζονται αμέσως ως το εμβληματικό κυπριακό ύφασμα. Και, μόλις γίνει τσάντες, μπλούζες και φούστες, είναι εμβληματικό της πλούσιας κληρονομιάς του νησιού μας."
Δουλεύοντας με την επωνυμία Folkmona, η Andreani μόλις κυκλοφόρησε την πρώτη της κολεξιόν - μόνο τσάντες- τα ρούχα θα ακολουθήσουν καθώς θα φτιαχτούν περισσότερα υφάσματα. Αλλά το να φτάσουμε εδώ, προσθέτει, ήταν ένα εκπληκτικό ταξίδι
"Αυτό που νόμιζα ότι θα ήταν μια απλή διαδικασία σχεδιασμού μετατράπηκε σε ένα επικό ταξίδι - ένα ταξίδι μάθησης, χαράς, βαθιάς σύνδεσης με τις ρίζες μου. Η γενιά της μητέρας και της γιαγιάς μου τείνει να θεωρεί τις παραδοσιακές τέχνες δεδομένες", καταλήγει. "Μεγάλωσαν με τέτοια πράγματα. Η δική μου γενιά το έχασε- μέχρι να μεγαλώσουμε αρκετά, οι χειροτεχνίες του χωριού είχαν εκλείψει."
"Τώρα, με τη Folkmona, προσπαθώ να αναβιώσω ένα μικρό αλλά εμβληματικό κομμάτι του παρελθόντος μας. Σήμερα, επαναφέρω στη ζωή το ύφασμα που φορούσαν οι πρόγονοί μας. Φέρνω το υλικό της κληρονομιάς μας στο παρόν και στο μέλλον."
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτή την ιστορία, επισκεφθείτε folkmona.com ή τον λογαριασμό στο Instagram @folkmona
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αυτές του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
