Του Ιωάννη Τιρκίδη
Πρόκειται για έναν ατυχή πόλεμο που θέτει σε κίνηση σημαντικές νέες μακροπρόθεσμες διαδικασίες στις σχέσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης, στη θέση της Ρωσίας στο παγκόσμιο σύστημα και στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως απάντηση στην εισβολή στην Ουκρανία, οι δυτικές κυρίως χώρες, απάντησαν με μια σειρά κυρώσεων. Αν δεν υπάρξει ανατροπή του πολέμου, οι κυρώσεις θα παραμείνουν σε ισχύ για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη Ρωσία, αλλά και στην παγκόσμια οικονομία, ως αποτέλεσμα της απότομης αύξησης των εμπορευμάτων και των διαταραχών του εφοδιασμού. Ιδιαίτερα η Ρωσία θα υποστεί σοβαρές πιέσεις και η οικονομία της θα εισέλθει σε βαθιά ύφεση φέτος. Η δυνητική ανάπτυξη θα περιοριστεί μακροπρόθεσμα και η Ρωσία θα χρειαστεί να αναπροσανατολίσει και να αναδιαρθρώσει την οικονομία της. Για χώρες που συνδέονται στενά με τη ρωσική οικονομία, όπως η Κύπρος, οι καθοδικοί κίνδυνοι έχουν αυξηθεί σημαντικά. Σε αυτό το άρθρο συζητάμε τις κυρώσεις, τι σημαίνουν για τη Ρωσία και τη Δύση και εν συντομία ποιες θα είναι οι πιθανές επιπτώσεις στην κυπριακή οικονομία.
Οι κυρώσεις που έχουν ανακοινωθεί μέχρι στιγμής, μπορούν να διακριθούν σε αυτές που έχουν εμπορικό προσανατολισμό και σε αυτές που έχουν περισσότερο οικονομικό χαρακτήρα. Οι εμπορικές κυρώσεις έχουν να κάνουν με μέτρα όπως η απαγόρευση ορισμένων εξαγωγών προς τη Ρωσία, που σχετίζονται κυρίως με την τεχνολογία, ή η απαγόρευση πτήσεων κατά των ρωσικών αεροπορικών εταιρειών, ή οι περιορισμοί στη χρήση λιμενικών υπηρεσιών από ρωσικά πλοία. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, υπάρχουν τρία είδη κυρώσεων. Υπάρχουν αυτές που απευθύνονται σε άτομα που βρίσκονται κοντά στο καθεστώς Πούτιν, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Πούτιν και μελών της κυβέρνησής του- υπάρχουν αυτές που απευθύνονται στις τράπεζες, την πρόσβασή τους στο παγκόσμιο σύστημα χρηματοοικονομικών μηνυμάτων SWIFT- και αυτές που απευθύνονται στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας.
Προφανώς δεν υπάρχουν ενεργειακές κυρώσεις, δεδομένης της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές ενεργειακές εξαγωγές και των σημαντικών περιορισμών στην εξασφάλιση εναλλακτικών λύσεων. Η πλεονάζουσα παραγωγή φυσικού αερίου στον κόσμο είναι περιορισμένη και δεν υπάρχει ένας ισοδύναμος ταλαντευόμενος παραγωγός όπως η Σαουδική Αραβία στην αγορά πετρελαίου που να μπορεί να αυξήσει γρήγορα τις εξαγωγές όταν υπάρχει διαταραχή του εφοδιασμού. Έτσι, οι τιμές του φυσικού αερίου θα αυξηθούν απότομα και πολύ γρήγορα εάν διακοπούν οι προμήθειες, οδηγώντας σε οικονομικές ανισότητες και κοινωνικές αναταραχές στην Ευρώπη.
Για τον ίδιο λόγο, οι κυρώσεις στις τράπεζες είναι περιορισμένες. Η πλήρης διακοπή της πρόσβασης της Ρωσίας στο SWIFT θα οδηγούσε στη διακοπή των εξαγωγών φυσικού αερίου και θα είχε άμεσες επιπτώσεις. Το SWIFT στηρίζει το σύστημα διεθνών πληρωμών και αν αποκλειστούν όλες οι ρωσικές τράπεζες, θα είναι σχεδόν αδύνατο για τη Ρωσία να πραγματοποιήσει οικονομικές συναλλαγές διεθνώς. Επειδή όμως αποκλείονται μόνο επιλεγμένες τράπεζες, ο αντίκτυπος θα είναι λιγότερο συντριπτικός.
Οι κυρώσεις στη ρωσική κεντρική τράπεζα το πάγωμα των συναλλαγματικών διαθεσίμων είναι ίσως το λιγότερο αναμενόμενο, αλλά ο αντίκτυπός τους μπορεί να είναι σοβαρός. Η Ρωσία διαθέτει ένα τεράστιο ποσό διεθνών αποθεματικών της τάξης των 630 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, καθιστά σημαντικό μέρος αυτών μη ρευστοποιήσιμα και περιορίζει την ικανότητα της χώρας να χρηματοδοτεί τις εισαγωγές για σημαντικό χρονικό διάστημα και συνεπώς μειώνει την ικανότητα να αντέξει μια παρατεταμένη περίοδο κυρώσεων και απομόνωσης από το διεθνές σύστημα.
Όλοι αυτοί οι παράγοντες ασκούν ουσιαστικά σημαντική πίεση στη ρωσική οικονομία. Το είδαμε αυτό σε μια απότομη υποτίμηση του ρουβλίου και τη σημαντική αύξηση της πιθανότητας αθέτησης πληρωμών από την άλλη. Οι οίκοι αξιολόγησης υποβάθμισαν την κρατική αξιολόγηση της Ρωσίας κατά αρκετές βαθμίδες. Η Ρωσία θα εισέλθει σε βαθιά ύφεση εντός του έτους και η ανάκαμψη θα είναι αργή στη συνέχεια. Το αδύναμο νόμισμα και οι περιορισμοί στα εισαγόμενα αγαθά θα αυξήσουν την τιμή της εγχώριας παραγωγής. Ο πληθωρισμός θα εκτοξευθεί.
Η Ρωσία μπόρεσε να αντέξει τις κυρώσεις που τέθηκαν σε ισχύ από το 2014 για την Κριμαία και η ρωσική οικονομία σήμερα είναι πιο απομονωμένη από τις δυτικές κυρώσεις από ό,τι πριν. Ωστόσο, οι νέες κυρώσεις μπορεί να προκαλέσουν μακροπρόθεσμο κόστος στη ρωσική οικονομία. Οι κυρώσεις στερούν από τη Ρωσία την πρόσβαση σε αναγκαίες τεχνολογίες και επενδύσεις σε μια εποχή που το οικονομικό της μοντέλο υφίσταται σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές. Η Ρωσία εισέρχεται σε μια περίοδο παρατεταμένης δημογραφικής παρακμής και η εξάρτησή της από φυσικούς πόρους έντασης εκπομπών θα είναι λιγότερο σημαντική σε μια πιο πράσινη παγκόσμια οικονομία στο μέλλον.
Ωστόσο, η αποκοπή της Ρωσίας από το χρηματοπιστωτικό σύστημα υπό δυτική ηγεσία δεν είναι χωρίς παράπλευρους κινδύνους. Εάν οι νέες κυρώσεις επιμείνουν μακροπρόθεσμα, όπως είναι πιθανό να συμβεί, απομονώνοντας τη Ρωσία από τη Δύση, θα κάνει τη Ρωσία να αναζητήσει εναλλακτικές οικονομικές συνεργασίες, με την Κίνα, με την πάροδο του χρόνου. Οι μειωμένες οικονομικές σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης πιθανότατα θα αυξήσουν τα σημεία τριβής και θα δημιουργήσουν εκ νέου δυναμική ψυχρού πολέμου.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι κυρώσεις θα κοστίσουν ακριβά σε χώρες όπως η Κύπρος που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία. Η Κύπρος είναι μια ανοικτή οικονομία βασισμένη στις υπηρεσίες, με μεγάλο εξωτερικό τομέα, ο οποίος αντανακλά σημαντικό κίνδυνο οικονομικής διάρθρωσης. Το σύνολο των εξαγωγών και εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών, ανήλθε στο 150% του ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια. Η Κύπρος εξαρτάται από τις εισαγωγές αγαθών, κυρίως ενέργειας, εμπορευμάτων, κεφαλαίου και ενδιάμεσων αγαθών. Η εξαγωγική βάση είναι μεγάλη και μη διαφοροποιημένη. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε από 5,7% του ΑΕΠ το 2019 σε 10,1% του ΑΕΠ το 2020 και βρίσκεται πλέον σε πλήρη αντίθεση με τη ζώνη του ευρώ, όπου κατά μέσο όρο υπάρχει πλεόνασμα. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα μειωθεί καθώς οι υπηρεσίες εξαγωγών θα ανακάμψουν, αλλά θα παραμείνει σημαντικό λόγω της μεγάλης διαρθρωτικής ανισορροπίας στο πρωτογενές εισόδημα.
Η Κύπρος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές μεταφορών, ταξιδιών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι οικονομικοί δεσμοί με τη Ρωσία παραμένουν μεγάλοι. Αυτό φαίνεται όχι μόνο στον τουρισμό, αλλά και στις άμεσες ξένες επενδύσεις και στην παροχή διεθνών επιχειρηματικών υπηρεσιών. Το 2019, όταν έχουμε δημόσια διαθέσιμα στοιχεία για τις αφίξεις τουριστών ανά χώρα, η Ρωσία αντιπροσώπευε το 20% του συνόλου. Αυτό είναι σημαντικό. Οι εξαγωγές υπηρεσιών το 2019 ανήλθαν σε περισσότερο από το 60 τοις εκατό του ΑΕΠ. Περισσότερο από το ένα τέταρτο αυτού ήταν εξαγωγές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Βεβαίως, αυτό δεν σχετίζεται όλο με τη Ρωσία, αλλά ένα σημαντικό μέρος του σχετίζεται. Το μοντέλο επιχειρηματικών υπηρεσιών της Κύπρου ήταν επιτυχημένο και θα συνεχίσει να επεκτείνεται και να διαφοροποιείται, αλλά η απώλεια των ρωσικών επιχειρήσεων είτε λόγω κυρώσεων είτε λόγω ελέγχων κεφαλαίων από τη Ρωσία, θα έχει κόστος και η οικονομία θα πρέπει να προσαρμοστεί. Συνεπώς, οι καθοδικοί κίνδυνοι έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Οι πόλεμοι είναι ατυχείς εξελίξεις και πάντα συνεπάγονται παράπλευρες απώλειες. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία θα έχει πολύπλευρες συνέπειες για την ίδια τη Ρωσία, τους εμπορικούς της εταίρους και θα επηρεάσει και τη Δύση γενικότερα. Οι κυρώσεις δεν είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Τώρα που ο καιρός της ειρήνης έχει παρέλθει, οι διαθέσιμες επιλογές είναι πιο περιορισμένες.
Ο Ιωάννης Τιρκίδης είναι Διευθυντής Οικονομικών Ερευνών στην Τράπεζα Κύπρου και Πρόεδρος της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές. Το άρθρο είναι επίσης αναρτημένο στο Cyprus Economic Society Blog.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων ανήκουν Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα και/ή του Cyprus Mail
Πηγή
