Σε έναν διεκδικητή του παγκόσμιου τίτλου, ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ συναντά έναν άνθρωπο που αναζητά την αγάπη και έχει βρει τη γαλήνη στην ποίηση
Ο Αργύρης Λοΐζου κάθεται στο μικρό διαμέρισμα του πρώτου ορόφου στο δρόμο Λάρνακας - Δεκέλειας και σκέφτεται τη ζωή γενικά. "Στην Κύπρο, λοιπόν, όπως ξέρετε, υπάρχει κάτι σαν χρονοδιάγραμμα για το ποιος είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε. Παίρνεις τη δουλειά, παντρεύεσαι... και μετά απλά διαιωνίζεις αυτή τη ζωή - η οποία είναι φανταστική, η οποία είναι η ζωή που ήθελα."
"Το μόνο που ήθελα να κάνω ήταν να παντρευτώ, να κάνω τα παιδιά μου, να γυρίσω σπίτι, να είμαι ένας βαρετός τύπος και να περνάω χρόνο με τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου μέχρι να - ξέρετε, να με βάλουν σε ένα ίδρυμα. Αυτό ήθελα μόνο. Αλλά αυτή η ζωή δεν ήταν διαθέσιμη."
Κόψτε σε ένα απόσπασμα από το "The Enlightenment of the Pot-Bellied Penguin", το spoken-word ποίημα που απήγγειλε ο Αργύρης τον περασμένο Δεκέμβριο στις Βρυξέλλες στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Poetry Slam. (Ήρθε έβδομος ανάμεσα σε 20 ποιητές και έγινε ο πρώτος Κύπριος που προκρίθηκε ποτέ στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Poetry Slam, το οποίο θα διεξαχθεί - επίσης στις Βρυξέλλες - τον ερχόμενο Σεπτέμβριο.)
"Τώρα είμαι 40 χρονών, και ακόμα δεν έχω κανέναν να αγαπήσω.
Πώς μπορώ να είμαι αρκετά άντρας
Αν το μόνο που μπορώ να δω είναι η ντροπή μου και η αναπηρία μου;
Έτσι πέφτω, πέφτω, πέφτω.
Νιώθω όλη τη δύναμη του φόβου της πραγματικότητας.
Για πάντα παγιδευμένος,
Για πάντα μόνος,
Για πάντα πνιγμένος στο κρύο σκληρό διάστημα του απείρου.
Είμαι ένα άχρηστο σκουπίδι
Και το σύμπαν δεν δίνει δεκάρα για μένα."
Αυτό είναι αυτό που το Χόλιγουντ αρέσκεται να αποκαλεί cold open, συνήθως ακολουθούμενο από ένα freeze-frame και έναν αυθάδη αφηγητή που λέει "Ναι, αυτός είμαι εγώ. Πιθανόν να αναρωτιέστε πώς κατέληξα εδώ..." - αλλά ποιος είναι ο Αργύρης, και πώς κατέληξε εδώ; Είναι γύρω στα 40, όπως λέει στο ποίημα (στην πραγματικότητα έκλεισε τα 43 στις 3 αυτού του μήνα). Είναι φαλακρός και γενειοφόρος, φοράει μπλουζάκι "You'll Never Slam Alone" και μια βαθιά εκφραστική φωνή που του είναι χρήσιμη στη σκηνή. Γεννήθηκε στο Μάντσεστερ, μεγάλωσε στο Λίβερπουλ και ζει στη Λάρνακα από την ηλικία των 15. Έχει επίσης μυϊκή δυστροφία, "συγκεκριμένα FSH που σημαίνει facioscapulohumeral, δηλαδή πρόσωπο, ώμοι και άνω χέρια... Είναι μια εκφυλιστική πάθηση. Δεν υπάρχει θεραπεία. Δεν υπάρχει θεραπεία, εκτός από τη φυσιοθεραπεία."
Ο Αργύρης είναι ο "κοιλαράς πιγκουίνος" από τον τίτλο του ποιήματός του - και παρατηρώ αμέσως το κουτσό, αμήχανο περπάτημά του (σαν πιγκουίνος που "προσπαθεί να κουβαλήσει το νεοσσό μου ανάμεσα στα πόδια του", όπως λέει), αλλά δεν φαίνεται ιδιαίτερα κοιλαράς, καθισμένος απέναντί μου καθώς πίνω ένα ποτήρι νερό σε μια μάλλον γυμνή τραπεζαρία. (Έφτιαξε ψωμί από προζύμι για την περίσταση, αλλά δεν βγήκε σωστά). "Λοιπόν, φοράω μαύρα", επισημαίνει με ένα λυπημένο χαμόγελο και μετά χτυπάει την κοιλιά του: "Δεν υπάρχουν μύες εδώ, δυστυχώς, λόγω της κατάστασής μου, οπότε απλά βγαίνει προς τα έξω". Ορισμένοι μύες λειτουργούν και άλλοι όχι - και φυσικά η ασθένειά του είναι εκφυλιστική, οπότε μύες που λειτουργούσαν στο παρελθόν μπορεί ξαφνικά να ατροφήσουν. "Κάνει πλάκα και μετά πέφτει, κάνει πλάκα και μετά πέφτει", εξηγεί για την κατάστασή του. "Οπότε είναι σατανικό με αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν σου δίνει καμία προειδοποίηση". Ο Αργύρης μαζεύει το χέρι του σε γροθιά, τεντώνει το χέρι και μετά το σηκώνει- μπορεί να το κάνει αυτό με το ένα χέρι, αλλά όχι με το άλλο, επειδή μόνο το ένα έχει λειτουργικό δικέφαλο. Σκύβει τον αγκώνα του, λυγίζοντας το χέρι σε σχήμα "L", και στη συνέχεια το κουνάει μπρος-πίσω-μπορεί να το κάνει αυτό με το άλλο χέρι, αλλά όχι με το πρώτο, γιατί μόνο το ένα έχει λειτουργικό τρικέφαλο. Είναι απίστευτο.
Μπορούμε να μιλάμε για αυτά τα πράγματα τώρα - αλλά ήταν ένα ταξίδι, με μια σημαντική ανακάλυψη μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια περίπου. Μπορούμε επίσης να μιλήσουμε για τα χρόνια της κατάθλιψής του και την ήπια μορφή του Asperger - αλλά στην πραγματικότητα διαγνώστηκε μόλις στα τέλη της δεκαετίας των 30, και έμαθε να αντιμετωπίζει την ψυχική του υγεία (βοηθούμενος από το διαλογισμό και τη συμβουλευτική, συν φυσικά την ποίηση) μόλις τα τελευταία χρόνια επίσης. "Και οι δύο γονείς μου έχουν περάσει την κόλαση μαζί μου, και πάντα τους ευχαριστώ", παραδέχεται - η Μαρία και ο Τόνι Λοΐζου ζουν λίγο πιο κάτω στο δρόμο - "γιατί δεν είμαι και ο πιο εύκολος άνθρωπος. Φώναζα και ούρλιαζα επειδή το σώμα μου δεν λειτουργούσε σωστά, η απογοήτευση που δεν μπορούσα να κάνω πράγματα σωματικά... Ήταν πάντα μια συνεχής μάχη στο κεφάλι μου για να βρω λίγη ηρεμία". Ο Αργύρης κάνει μια παύση: "Συγγνώμη, ακούγομαι πολύ πεσμένος τώρα."
Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό κομμάτι, ο τρόπος που θα κάνει παύσεις και θα ελέγξει τον εαυτό του. Ανησυχεί, ουκ ολίγες φορές, μήπως φανεί επιτηδευμένος, ειδικά όταν μιλάει για τη δουλειά του. "Πάντα φοβάμαι μήπως ακουστώ σαν ηλίθιος". Είναι επίσης χαρακτηριστικό -και σχετικό- ότι η "συνεχής μάχη" στην οποία αναφέρεται ήταν στο κεφάλι του, παρόλο που το σώμα του ήταν αυτό που είχε καταρρεύσει. Δεν είναι μυστικό ότι η ψυχική δύναμη και η αυτοεκτίμηση κάνουν τη διαφορά στη μάχη με την αναπηρία - και φυσικά κανείς δεν μπορεί να είναι απόλυτα ήρεμος και ψύχραιμος μπροστά σε μια ανίατη ασθένεια - αλλά η ιδιοσυγκρασία του Αργύρη ήταν ιδιαίτερα ευμετάβλητη, με ένα είδος ευαισθησίας ωμής πληγής και μια συνεχή τάση να υποθέτει τα χειρότερα. "Το μυαλό μου έκανε πάντα κύκλους", εξηγεί: "Γιατί το είπες αυτό;" "Γιατί σήκωσες αυτό το φρύδι;"... Εκτός κι αν μου έλεγες "Μπράβο", έλεγα "Ω, μήπως...; Ή μήπως αυτοί...;'". Ποτέ δεν ήθελε τη φήμη, καθεαυτήν. Σίγουρα δεν θέλει τον οίκτο. Θέλει απεγνωσμένα σύνδεση και έγκριση. Πάνω απ' όλα, όπως οι άνθρωποι σε εκείνο το τραγούδι των Talking Heads, θέλει απλώς κάποιον να αγαπάει.
Ακόμα και πριν από τη διάγνωση της μυϊκής δυστροφίας στα 20 του χρόνια, η ζωή του ήταν πολυτάραχη και δύσκολη. Το Λίβερπουλ παραμένει η "πνευματική του πατρίδα", η Liverpool FC ένα από τα πάθη του - αλλά υπέστη τρομερό εκφοβισμό στο σχολείο για αγόρια που φοίτησε εκεί, τόσο επειδή είχε ξένο όνομα όσο και, γενικότερα, επειδή ήταν αδέξιος, κοκαλιάρης και ντροπαλός. (Ήταν το σιωπηλό παιδί στα πίσω καθίσματα, δίπλα στο οποίο δεν καθόταν κανένα άλλο αγόρι.) Τα πράγματα βελτιώθηκαν όταν η οικογένεια μετακόμισε στην Κύπρο - "Ήταν υπέροχα. Η Αμερικανική Ακαδημία Λάρνακας, όλοι ήταν υπέροχοι. Υπήρχαν κορίτσια!" - αλλά "δυστυχώς αργότερα επέστρεψαν οι παλιές συνήθειες και απέτυχα δύο φορές στην έκτη τάξη", θυμάται. Ποιες παλιές συνήθειες; Το αμήχανο μυαλό του να κάνει πάλι κύκλους, παραλυμένο από την πίεση των εξετάσεων και την πίεση της γνώσης ότι οι γονείς του δούλεψαν τόσο σκληρά για να τον στείλουν σε ένα καλό σχολείο - η οικογένεια είχε ένα μαγαζί με ψάρια και πατάτες στο Ηνωμένο Βασίλειο και αργότερα ένα περίπτερο στη Λάρνακα - και δεν μπορούσε να τους απογοητεύσει. "Οποιαδήποτε πίεση, οτιδήποτε, απλά θα έκλεινα, θα έπαθα κατάσχεση. I call it my zombie brain!"
Μιλώντας για πίεση, φτάνουμε στο slam poetry - μια εκδήλωση, για τους μη μυημένους, όπου οι ποιητές παρουσιάζουν τρίλεπτα slams μπροστά σε ένα ζωντανό κοινό και μια επιτροπή κριτών - και στην μάλλον εκπληκτική πληροφορία ότι όλα είναι δύσκολα γι' αυτόν (παρόλο που έχει κερδίσει το Cyprus National Slam δύο φορές τώρα, πιο πρόσφατα το 2021 με ένα κομμάτι με θέμα το Covid που ονομάζεται "A Meditation on the Shitshow"). Το γράψιμο είναι δύσκολο, το γυάλισμα και το ξαναγράψιμο είναι δύσκολο, η απομνημόνευση του κομματιού είναι δύσκολη - και η ερμηνεία είναι το πιο δύσκολο από όλα, για την ακρίβεια "με τρομάζει. Με τρομάζει! Κάθε φορά - και διοργανώνω open mics, δίνω τακτικά παραστάσεις... Το μόνο που θέλω να κάνω για πέντε δευτερόλεπτα πριν δώσω παράσταση είναι να ξεράσω. Αυτό είναι το μόνο που θέλω να κάνω". Και μόνο το γεγονός ότι είναι σε θέση να διαχειριστεί αυτή την πίεση μετράει ως σημαντικό κατόρθωμα - πόσο μάλλον ότι το χρησιμοποίησε για να μοιραστεί τη "συναισθηματική του αλήθεια", πόσο μάλλον ότι κέρδισε διακρίσεις γι' αυτό.
Η επιτυχία ήρθε αργά, μετά από χρόνια (ακούγεται σκληρό, αλλά το λέει ο ίδιος) αποτυχίας. Η κατάστασή του ήρθε ως κοσμικό χτύπημα, ως κεραυνός εν αιθρία- η μυϊκή δυστροφία είναι συνήθως κληρονομική, αλλά στη δική του περίπτωση ήταν απλά σάπια τύχη, "ένα γενετικό λάθος". Τη διάγνωση ακολούθησαν δύο χειρουργικές επεμβάσεις μέσα σε δύο χρόνια - οι ώμοι του ήταν "φτερωτοί μέχρι εδώ", λέει, και έπρεπε να τραβηχτούν προς τα πίσω, συνδεόμενοι χειρουργικά με την πλάτη του, γεγονός που πυροδοτεί συνεχή πόνο - μετά ήρθε μια δεκαετία χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο, δουλεύοντας στο οικογενειακό περίπτερο και προσπαθώντας να προσποιείται ότι είναι καλά, ακόμη και όταν βυθιζόταν στη μοναξιά και αισθανόταν "σαν αστραπή και LSD στο κεφάλι μου", όπως λέει ο ίδιος. "Προσπαθώντας να είμαι φυσιολογικός ώστε να μπορώ να προσποιηθώ ότι είμαι καλά, και ίσως να σου αρέσω, και ίσως να με αγκαλιάσεις - και ίσως ακόμη και να με παντρευτείς, για παράδειγμα."
Παραδόξως, η οικονομική κρίση του 2013 μπορεί να είναι το καλύτερο πράγμα που του συνέβη ποτέ - αν και στην αρχή φάνηκε το αντίθετο. Οι γονείς του αναγκάστηκαν να πουλήσουν το περίπτερο και μετακόμισαν πίσω στην Αγγλία για τέσσερα χρόνια, αφήνοντάς τον ακόμα πιο μόνο (και άνεργο) - αλλά αυτό διέλυσε και τη ρουτίνα του, αναγκάζοντάς τον να αλλάξει. Ανακάλυψε τον διαλογισμό, ο οποίος βοήθησε- έκοψε το κάπνισμα, το οποίο επίσης βοήθησε - και στη συνέχεια "γνώρισα επιτέλους κάποιον που πραγματικά ανέχτηκε εμένα και την κατάστασή μου. Ήταν ένα γρήγορο πράγμα, έφυγε - αλλά μου έδωσε αυτή την αίσθηση του 'OK, aksizo' [OK, ΑΞΊΖΩ ΚΆΤΙ]", εξηγεί, πέφτοντας στα ελληνικά. "Στη συνέχεια, ένα μήνα αργότερα, υπήρχε ένα ανοιχτό μικρόφωνο στη Λάρνακα στο Δέντρο της Ζωής, και σκέφτηκα ότι εντάξει, θα γράψω κάτι εκεί, και το έκανα - και κέρδισα. Και είπα "Ω!""". (Αυτό ήταν το πρώτο του slam, ένα πολιτικό κομμάτι με τίτλο "Ο υπέροχος κόσμος του σούσι"- δεν ήταν ακόμα έτοιμος να μιλήσει για τον εαυτό του). "Και οι άνθρωποι να λένε 'Αυτό ήταν καλό' - τι είναι αυτό το περίεργο συναίσθημα; Και μετά ήταν τα open mics στη Λευκωσία με το WriteCy, με τον Μαξ Σέρινταν και τη Μαριλένα Ζακχαίου- πρέπει να αναφέρω τα ονόματά τους, έχουν τόση επιρροή!". Τώρα βρισκόμαστε περίπου στο 2017, και στο πρώτο poetry slam στην Κύπρο - αν και η νίκη δεν ήταν ποτέ ο σκοπός του, λέει: "Ήθελα απλώς να ακουστεί η φωνή μου και να μην με αντιμετωπίζει ο κόσμος σαν κάτι στο παρασκήνιο... Προσπαθώ να κάνω το κοινό να καταλάβει ποιος είμαι ως άνθρωπος - και γι' αυτό, πιστεύω ότι πρέπει να τους δείξεις την καρδιά σου. Δεν μπορείς να τους κοροϊδεύεις."
Είναι μια ενδιαφέρουσα επισήμανση σχετικά με το ότι αντιμετωπίζονται σαν "κάτι στο παρασκήνιο". Ένας λόγος για τον οποίο το Covid ήταν περίεργο γι' αυτόν, λέει ο Αργύρης, ήταν η κανονικοποίηση του είδους της ζωής που είχε υπομείνει για χρόνια, όχι μόνο η αποστασιοποίηση - μιλάει στο τελευταίο του κομμάτι για τα "πολλά βήματα πίσω που κάνουν [ΟΙ ΆΝΘΡΩΠΟΙ]" όταν ακούνε για την κατάστασή του - αλλά και η έντονη αίσθηση της δικής του θνητότητας. (Το προσδόκιμο ζωής μειώνεται λόγω της ασθένειάς του.) Υποθέτω ότι είναι εξοικειωμένος με την απόρριψη- οι άνθρωποι υπήρξαν χυδαίοι απέναντί του και τον απέφευγαν σαν να ήταν τοξικός - όμως στην πραγματικότητα η προσωπικότητά του (και η ποίησή του) θα ήταν πολύ λιγότερο ενδιαφέρουσα αν τον κατέτρωγε απλώς η πικρία και αυτό που ο ίδιος αποκαλεί "Woe is me", μια απέχθεια για τον εαυτό του και τους άλλους. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο: παρ' όλα τα προβλήματά του - και τις συχνές νύξεις μελαγχολίας - ο Αργύρης Λοΐζου ξεχειλίζει απόλυτα από αγάπη
Αγαπάει την οικογένειά του: τους γονείς και την αδελφή του, τον ανιψιό και την ανιψιά του, τα δύο βαφτιστήρια του. Αγαπά τη Λάρνακα, "ένα ιδιαίτερο μέρος", και μάλιστα συμμετείχε στην έκδοση μιας ανθολογίας πέρυσι, προσκαλώντας 50 συγγραφείς να μοιραστούν την εμπειρία τους από τη Λάρνακα και "να εξυψώσουν λίγο τη μικρή μας πόλη, γιατί εδώ υπάρχει μια φανταστική συγγραφική κοινότητα". (Το κομμάτι του Αργύρη στο βιβλίο ονομάζεται Esso Mou, κυπριακά "Στο σπίτι"). Αγαπάει τους πάντες σε αυτή την κοινότητα και είναι επίσης μέλος ενός σχήματος που ονομάζεται Pe'Ta και έχει ως στόχο να ενθαρρύνει νέους συγγραφείς, ακόμη και αν δεν θεωρούν τους εαυτούς τους συγγραφείς: "Το να στέκεσαι εκεί πάνω, να λες την αλήθεια σου - και πάλι, ακούγεται λίγο επιτηδευμένο - υπάρχει θεραπεία σε αυτό". Ανυπομονεί να έρθει στις Βρυξέλλες τον Σεπτέμβριο και προσκαλεί τους φίλους του (και όλους τους άλλους) να έρθουν. "Έχω πει στον κόσμο, ότι μπορεί να παντρευτώ ή να μην παντρευτώ, αλλά το αντιμετωπίζω σαν μπάτσελορ πάρτι... Αν κερδίσω, θα το γιορτάσουμε. Αν χάσω, θα το γιορτάσουμε."
"40 ετών και ακόμα δεν έχω κανέναν να αγαπήσω" λέει ο πιγκουίνος με τη γλάστρα - αλλά ίσως έχει ανακαλύψει (ή ίσως γνώριζε πάντα) μια πιο βαθιά αλήθεια: ο καλύτερος τρόπος για να βρεις την αγάπη είναι να βάλεις την αγάπη εκεί έξω εσύ ο ίδιος. Η ζωή του παραμένει αρκετά ασταθής, με εξάρσεις κατάθλιψης- το 2020, μετά το πρώτο λουκέτο, κλείστηκε στο διαμέρισμά του για τρεις μήνες, αρνούμενος να ανοίξει την πόρτα ή το τηλέφωνό του. (Δεν είναι σίγουρος τι το προκάλεσε- πιθανότατα κάποια αίσθηση αντικλιμάκωσης μετά την περίεργη αλληλεγγύη εκείνων των πρώτων εβδομάδων). Η ψυχική γαλήνη παραμένει άπιαστη, αλλά τα καταφέρνει. "Ας πούμε ότι δεν είμαι το καλύτερο παράδειγμα ενός - τυπικού ανθρώπου. Αλλά πάντα προσπαθώ να γίνομαι καλύτερος άνθρωπος". Το πνεύμα είναι πρόθυμο, ακόμη και αν η σάρκα είναι μερικές φορές αμήχανη.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
