Στο μοναδικό οργανοποιείο του νησιού, ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ βρίσκει έναν άνθρωπο που αγαπάει να μιλάει, που δουλεύει πάνω σε όργανα κατά παραγγελία αλλά ακούει και ο ίδιος "οτιδήποτε όμορφο"
Η ταμπέλα στην πόρτα γράφει "Guitar Repair Collective" - και ένα δωμάτιο είναι όντως διαμορφωμένο για την επιδιόρθωση δύστροπων οργάνων, με έναν πάγκο εργασίας και μια πληθώρα εργαλείων (μετράω 14 διαφορετικά είδη κατσαβιδιών και μετά σταματάω να μετράω). Το άλλο δωμάτιο, ωστόσο, πίσω από έναν διαχωριστικό τοίχο και ακόμα σε κάποια αταξία - μετακόμισε σε αυτούς τους χώρους μόλις πριν από μερικούς μήνες - είναι εκεί όπου συμβαίνει η πραγματική μαγεία, όπου ο Γιώργος Παπάζογλου, γνωστός και ως "Dr. Fret", ασκεί περιστασιακά το επάγγελμά του ως ο μοναδικός luthier (κατασκευαστής κιθάρων) στην Κύπρο. "Πάντα λέω στους πελάτες μου, ζωγραφίστε μου κάτι σε ένα κομμάτι χαρτί και θα το μετατρέψω σε κιθάρα για εσάς", λέει, καθισμένος πίσω από ένα μικρό γραφείο και φουμάροντας το τρίτο ή τέταρτο roll-up του
Η κατασκευή κιθάρων, ειδικά ηλεκτρικών κιθάρων, είναι το πάθος του - αλλά δεν πληρώνει το ενοίκιο, ειδικά στην Κύπρο όπου μετακόμισε (από τη Θεσσαλονίκη) πριν από σχεδόν 10 χρόνια. Πόσες κιθάρες φτιάχνει σε ένα μήνα; "Ένα μήνα;" επαναλαμβάνει, δείχνοντας ελαφρώς σαστισμένος. Στην πραγματικότητα, έχει φτιάξει μόνο 12 κιθάρες από το μηδέν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας που βρίσκεται εδώ - αν και έχει φτιάξει μέρη οργάνων για εταιρείες στην Ευρώπη, οι οποίες συναρμολογούν κιθάρες από διάφορους οργανοποιούς και τοποθετούν τη μάρκα τους στο τελικό αποτέλεσμα. Στην Ελλάδα ήταν καλύτερα, αν και ακόμη και εκεί έφτιαχνε μόνο δύο ή τρεις τον χρόνο- η εξαίρεση ήταν το 2000, λίγο πριν αντικατασταθεί η δραχμή από το ευρώ, όταν οι άνθρωποι φοβήθηκαν για το πώς το νέο νόμισμα θα μπορούσε να επηρεάσει τις τιμές και αποφάσισαν να σπαταλήσουν. Εκείνη τη χρονιά έφτιαξε 12 κιθάρες, δουλεύοντας στο φουλ.
Πόσο καιρό παίρνει συνήθως;
"Εξαρτάται. Από τέσσερις μήνες έως ένα χρόνο."
Τι θα γινόταν αν δεν έκανε τίποτα άλλο; Κι αν μπορούσε με κάποιον τρόπο να βγάλει τα προς το ζην από αυτό;
"Αν αφιερώσω τον εαυτό μου, ίσως ο χρόνος θα μπορούσε να μειωθεί σε οκτώ μήνες", ανασηκώνει τους ώμους του. Αυτό είναι το όνειρο, στις πιο ευφάνταστες στιγμές του - "να βρίσκομαι κάπου σε ένα βουνό, σε ένα μικρό εργαστήριο. Με την ησυχία μου, τα ρυάκια μου, τα σκυλιά μου, απλά να κόβω ξύλα όλη μέρα και να φτιάχνω κιθάρες". Ακούγεται ωραίο, αν και ίσως λίγο μοναχικό. Θα έλεγε ότι είναι κάπως εσωστρεφής; "Ίσως", λέει ο Γιώργος και γελάει.
Μπορεί να είναι ικανοποιημένος με την παρέα του, τουλάχιστον όσον αφορά τη δουλειά του - αλλά δεν είναι καθόλου ντροπαλός, και στην πραγματικότητα του αρέσει να μιλάει. "Είμαι ένας τύπος που μιλάει για τα πάντα", με διαβεβαιώνει. "Αν θέλετε να μιλήσετε για ποδόσφαιρο, θα μιλήσω για ποδόσφαιρο. Δεν το παρακολουθώ - αλλά θα μιλήσουμε γι' αυτό. Θέλεις να μιλήσεις για γυναίκες, ας μιλήσουμε. Θέλεις να μιλήσεις για την πολιτική, ας μιλήσουμε. Θέλω να πω, έχω απόψεις... Το μυαλό μου ήταν πάντα ανοιχτό". Είναι ένας φλύαρος 56χρονος, απροκάλυπτα ατημέλητος με ένα παλιό πουλόβερ και σκισμένο τζιν (όχι σκισμένο από πρόθεση, απλώς σκισμένο)- τα μαλλιά του είναι λεπτά στην κορυφή και άφθονα στα πλάγια, απλώνονται σε μια γκρίζα σγουρή πυραμίδα. Το χαμόγελό του είναι στραβό, το γέλιο του, όταν έρχεται, μεγάλο και χαρούμενο. Το δωμάτιο είναι διακοσμημένο με αφίσες ροκ κιθαριστών - Jimi Hendrix, Stevie Ray Vaughan - αλλά η μουσική που παίζει, όταν φτάνω ένα απόγευμα Σαββάτου, είναι του Andrea Bocelli. Αυτές τις μέρες, ανασηκώνει τους ώμους του ο Γιώργος, εκτιμά οτιδήποτε "όμορφο"
Αυτές οι μέρες δεν είναι ίσως οι καλύτερες μέρες του, το παραδέχεται μάλιστα και ο ίδιος. Πίνει τον ελληνικό καφέ του πολύ γλυκά, και παρατηρώ επίσης ένα μισοτελειωμένο κουτί με λουκουμάδες (τηγανητές μπάλες ζύμης βουτηγμένες σε σιρόπι) πάνω σε ένα τραπέζι ανάμεσα στην ακαταστασία. Είναι εύκολο να τον φανταστεί κανείς να τρέφεται με ζαχαρούχα σνακ όσο περνάει τις μέρες του σε αυτό το μικρό εργαστήριο - όπως και κάνει. Έρχεται γύρω στις 7.30, πηγαίνει σπίτι του για λίγες ώρες το μεσημέρι και στη συνέχεια μένει πολύ αργά, μέχρι τις 9 το βράδυ ή και αργότερα- ο παλιός του χώρος ήταν ιδανικός, καθώς οι γείτονές του ήταν γραφεία (σε αυτό το νέο μέρος υπάρχουν άνθρωποι που μένουν από πάνω του) "οπότε μπορούσα να κάνω το θόρυβό μου μέχρι τη μία ή τις δύο το πρωί". Το να δουλεύει πάρα πολύ είναι μια από τις κακές του συνήθειες, παραδέχεται (η άλλη είναι το κάπνισμα), από την άλλη όμως "το έκανα και ως ένα είδος εργασιακής θεραπείας". Ο Γιώργος είναι μόνος, αφού είναι χωρισμένος τα τελευταία 10 χρόνια- η πρώην σύζυγός του βρίσκεται στην Ελλάδα με τους τρεις γιους τους - αν και το μεγαλύτερο αγόρι του είναι τώρα στο Tepak στη Λεμεσό, οπότε τουλάχιστον αυτό είναι κάτι.
Ξεκίνησε να επισκευάζει κιθάρες το 1988 και άρχισε να φτιάχνει τις δικές του στα μέσα της δεκαετίας του '90 - αλλά το κομβικό σημείο στην καριέρα του ήταν η μετακόμιση στην Κύπρο, που τον έδιωξε από την Ελλάδα η οικονομική κρίση και το τιμωρητικό φορολογικό καθεστώς που επέβαλε η κυβέρνηση (όταν έφυγε, τα τρία τέταρτα του εισοδήματός του πήγαιναν στο κράτος). "Είχα τόνους δουλειάς στην Ελλάδα", εξηγεί με συναίσθημα- ακόμη και η κρίση ήταν μια μεταμφιεσμένη ευλογία γι' αυτόν, επειδή οι μουσικοί προτιμούσαν να επισκευάζουν ή να αναβαθμίζουν τα παλιά τους όργανα αντί να αγοράζουν καινούργια - και ο Γιώργος είχε χρόνια στη δουλειά, ήταν πολύ γνωστός. "Έκανα δουλειές με τη μισή Ελλάδα", επισκευάζοντας κιθάρες από τη Θράκη μέχρι την Ήπειρο. Παρόλα αυτά, οι φόροι τον έτρωγαν ζωντανό, και ένας φίλος του πρότεινε να ενταχθεί στο ρεύμα των οικονομικών μεταναστών προς το όμορφο νησί μας- ήρθε για λίγο, εντόπισε ένα κενό στην αγορά - κανείς άλλος δεν επισκεύαζε ηλεκτρικές κιθάρες, πόσο μάλλον να τις κατασκευάζει - πούλησε μέρος του εξοπλισμού του, έβαλε τα υπόλοιπα σε ένα κοντέινερ και ήρθε- "άνοιξα το μαγαζί και περίμενα πελάτες". Δυστυχώς, θα έπρεπε να είχε κάνει περισσότερη έρευνα- δεν υπήρχε σχεδόν καμία ζήτηση, εκείνη την εποχή, για την εξειδικευμένη εργασία που έκανε. Ακόμη πιο μοιραία, άνοιξε το κατάστημά του τον Μάρτιο του 2013, μια εβδομάδα πριν από το κούρεμα.
Για ένα χρόνο, ίσως και δύο, δεν είχε σχεδόν καμία δουλειά. Ήθελε να μετακομίσει πίσω, αλλά δεν μπορούσε να το αντέξει οικονομικά. Ήταν ακόμα παντρεμένος όταν έφτασε τον Φεβρουάριο (το σχέδιο ήταν να ακολουθήσει αργότερα η γυναίκα του και τα παιδιά του), αλλά το άγχος αποδείχθηκε υπερβολικό για τη σχέση τους. Ο Γιώργος προσπαθούσε να τα βγάλει πέρα και σκεφτόταν να μεταναστεύσει στην Αυστραλία - ωστόσο δεν έπαθε ποτέ κατάθλιψη, δεν είναι τέτοιος τύπος. "Προχωράω μπροστά, φίλε μου. Προχωράω μπροστά", λέει σταθερά. "Όχι επειδή είμαι θετικός άνθρωπος, έχω τα σκαμπανεβάσματά μου - αλλά το θέμα είναι ότι το χθες ήταν χθες. Τελείωσε, αντίο, ας προχωρήσουμε."
Καθώς μιλάμε, αναδύεται μια συγκεκριμένη προσωπικότητα. Μια τραχιά πλευρά, σίγουρα (ακόμα δεν έχει βρει πολλούς ομοϊδεάτες του, μετά από 10 χρόνια εδώ), αλλά και μια έντονη υπερηφάνεια γι' αυτό που κάνει και -όπως θα περίμενε κανείς από έναν τεχνίτη- μια πίστη στο να κάνεις το δικό σου δρόμο, να βρεις τη δική σου φωνή. "Ξεκινάω από το μηδέν", εξηγεί. Προέρχεται από μια γενιά (ειδικά σε μια οικογένεια της εργατικής τάξης στη Θεσσαλονίκη) "όπου έπρεπε να φτιάχνουμε όλα τα παιχνίδια μας μόνοι μας". Ο πατέρας του ήταν οικοδόμος, οπότε υπήρχαν πάντα εργαλεία στο σπίτι - και το αγόρι ήταν καλό με τα χέρια του, οπότε έφτιαχνε πάντα τα πάντα, από τόξα και σφεντόνες μέχρι την πρώτη του κιθάρα στα 15 του. Δεν ήξερε πραγματικά τι έκανε (προσπαθούσε να αντιγράψει αυτό που είχε δει σε μια φωτογραφία) - αλλά αυτό ήταν το ζητούμενο, να είναι δημιουργικός και να βρίσκει λύσεις. Ο Γιώργος είναι καυστικός για το YouTube, όπου οι σημερινοί νέοι αναζητούν έτοιμες απαντήσεις αντί να το βρουν μόνοι τους, και (ακόμα χειρότερα) οι νέοι μουσικοί παραδειγματίζονται από άλλους αντί να βρουν το δικό τους στυλ. "Ήταν μια διαφορετική εποχή. Δεν λέω ότι ήταν καλύτερη. [ΑΛΛΆ] μας δίδαξε πώς να σκεφτόμαστε."
Ακόμα και στις επισκευές, υπάρχει μεγάλη ικανοποίηση όταν βρίσκεις λύση σε ένα πρόβλημα. Αλλά ο Γιώργος Παπάζογλου δεν είναι πραγματικά επισκευαστής. Είναι καλλιτέχνης - αν και σπάνια του δίνεται η ευκαιρία να δείξει την τέχνη του, παραμονεύοντας πεισματικά στο εργαστήριό του πίσω από σειρές κατσαβιδιών
Πάντα ήταν δημιουργικός. Με τα χρόνια ζωγράφισε, ασχολήθηκε με την αγγειοπλαστική και την ξυλογλυπτική: "Κάθε είδους τέχνη που γίνεται με τα χέρια, την έχω δοκιμάσει". Έπαιξε επίσης κιθάρα σε διάφορα συγκροτήματα κατά τη διάρκεια της εφηβείας και της δεκαετίας των 20, γεγονός που βοηθά στο να καταλάβει κανείς τι θέλουν οι μουσικοί ακόμα και όταν δεν είναι αρκετά ικανοί να το εκφράσουν. "Αν κάποιος πει - όπως ένας πελάτης χθες - ότι θέλω τον λαιμό [ΤΗΣ ΚΙΘΆΡΑΣ] λίγο έτσι, επειδή κάνω αυτό και αυτό όταν παίζω, θα πω 'Πήγαινε, και έλα πίσω όταν είναι έτοιμο. Καταλαβαίνω τι εννοείς'". (Στον εν λόγω πελάτη δεν άρεσε η λαβή της παλιάς του κιθάρας και ήθελε κάτι πιο στενό και πιο στρογγυλεμένο). Τι θαυμάζει περισσότερο στους ανθρώπους; Τη δημιουργικότητα, απαντάει αμέσως.
"Είναι πολύ σημαντικό", λέει ο Γιώργος, διχασμένος ανάμεσα στο να είναι ισορροπημένος και να βγάζει λυρισμό - "ή τουλάχιστον έτσι το βλέπω εγώ, κάποιος άλλος μπορεί να σκεφτεί "Τι σημασία έχει;" - ότι παίρνουμε ένα κομμάτι ξύλο και του δίνουμε σχήμα, και τελικά το μετατρέπουμε σε ένα όργανο που θα δώσει χαρά, που θα εμπνεύσει, όταν βλέπεις έναν μουσικό να εκφράζεται μέσα από αυτό το πράγμα - το οποίο, πριν από λίγους μήνες, ήταν απλώς ένα κομμάτι ξύλο πάνω σε ένα δέντρο. Και, ξέρετε - χωρίς να θέλω να ακουστώ σαν οικολογικός πολεμιστής, πραγματικά δεν είμαι - αλλά αυτό το δέντρο ήταν κάποτε ένα ζωντανό πράγμα - δεν είναι πέτρα, ας το θέσουμε έτσι - οπότε ουσιαστικά του δίνεις μια δεύτερη ευκαιρία να ζήσει. Και να ζήσει στα χέρια ενός μουσικού, ο οποίος θα εκφράσει τη μουσική του, η οποία κάνει τους άλλους ανθρώπους ευτυχισμένους - η οποία κάνει τον ίδιο ευτυχισμένο. Γιατί οι μουσικοί, όπως όλοι οι καλλιτέχνες, είναι λίγο διεστραμμένοι", προσθέτει γελώντας, "οπότε βρίσκουν χαρά σε διαφορετικά πράγματα απ' ό,τι οι κανονικοί άνθρωποι. Ο εγκέφαλός τους λειτουργεί λίγο διαφορετικά."
Ο ίδιος έχει ένα άγγιγμα αυτής της "διεστραμμένης" πλευράς - αν και γειωμένο από τη ζωή, και τις συνθήκες. Η δουλειά του έχει διδάξει υπομονή (ήταν υπομονετικός και με τα παιδιά του), δεν είναι "πανικόβλητος τύπος". Ήταν πάντα ευέλικτος, πάντα ικανός να ακολουθήσει τη ροή. Το απογοητευτικό γεγονός, άλλωστε, είναι ότι δεν πρόκειται ποτέ να βγάλει τα προς το ζην από το "πάθος" του στην Ελλάδα ή την Κύπρο- οι κιθάρες κατά παραγγελία δεν είναι φθηνές - οι δημιουργίες του ξεκινούν από περίπου 2.000 ευρώ, που στην πραγματικότητα είναι χαμηλά για τα περισσότερα δεδομένα - αλλά το μεγαλύτερο μέρος αυτών πηγαίνει σε πρώτες ύλες, και καμία από τις δύο χώρες δεν έχει το κατάλληλο είδος ξύλου, οπότε πρέπει να εισαχθεί (το πρόβλημα δεν είναι τόσο το είδος του ξύλου όσο το μέγεθος των δέντρων). Για να μην αναφέρουμε ότι οι κιθάρες παράγονται πλέον μαζικά, και η τεχνολογία επιτρέπει στους μουσικούς να ακούγονται καλά με ένα μέσο όργανο ούτως ή άλλως.
Ο Γιώργος πηγαίνει στο διπλανό σπίτι και επιστρέφει με ένα μεγάλο μπλοκ ξύλου, πάχους 4,5 εκατοστών για την ακρίβεια. Το πρόσωπό του φωτίζεται, ο ήδη φλύαρος τρόπος του γίνεται ακόμα πιο φλύαρος. Το ξύλο είναι τέφρα βάλτου, από τη Βόρεια Αμερική. Ένα πρότυπο τοποθετείται πάνω στο ξύλο (μου δείχνει πώς), κόβεται σύμφωνα με τις προδιαγραφές του πελάτη, και στη συνέχεια το ίδιο το ξύλο κόβεται με ένα ηλεκτρικό εργαλείο γνωστό ως router. Ο οργανοποιός είναι ξυλουργός σε αυτό το στάδιο - αλλά στη συνέχεια μετατρέπεται σε γλύπτη, ο οποίος επεξεργάζεται τη βάση μέχρι να γίνει στρογγυλεμένη και κομψή. Ακολουθεί ο λαιμός (το δυσκολότερο μέρος) και το σκάλισμα των λαβών, τα οποία φυσικά πρέπει να είναι ακριβώς σωστά, αλλιώς καταστρέφεται όλη η δουλειά- στη συνέχεια, ο λαιμός πρέπει να κοπεί. Χρειάζονται 48 εργατοώρες - εργατοώρες, επαναλαμβάνει, όχι απλώς ώρες - μόνο για το κόψιμο του λαιμού. Στη συνέχεια, ο λαιμός και η βάση πρέπει να συγχωνευθούν, μετά βάψιμο, βερνίκωμα...
Η τέχνη είναι εύκολο να περιγραφεί, δύσκολο να εκτελεστεί - ή ίσως είναι περισσότερο η περίπτωση της χειροτεχνίας που είναι εύκολο να περιγραφεί, δύσκολο να εκτελεστεί μέχρι το σημείο όπου γίνεται τέχνη. Ο Γιώργος Παπάζογλου μοιάζει να ζει μοναχική ζωή- βγαίνει σπάνια έξω (έβγαινε αρκετά όταν ήταν νέος, με διαβεβαιώνει), περνάει τον περισσότερο χρόνο του σε αυτό το μικρό εργαστήριο - αλλά δεν πειράζει, ανυπομονεί να έρθει στη δουλειά κάθε πρωί.
"Ο Θεός μου έδωσε το χάρισμα - το πάθος, τέλος πάντων - να φτιάχνω πράγματα, και νιώθω πολύ τυχερός. Ίσως η ζωή μου γενικά, όσον αφορά την καριέρα ας πούμε, να μην είχε πάει τόσο καλά όσο θα μπορούσε, οικονομικά και ούτω καθεξής - και εντάξει, το σκέφτεσαι αυτό, γιατί μεγαλώνεις, κουράζεσαι, έχεις υποχρεώσεις. Αλλά αισθάνομαι πολύ καλά, ειδικά σε σύγκριση με τους ανθρώπους που βλέπω να ζουν μια άθλια ζωή - πίσω από ένα γραφείο, Θεός φυλάξοι."
Τι του λείπει από την Ελλάδα; "Τα πάντα και τίποτα", απαντά γελώντας. Αυτό ήταν τότε, αυτό είναι τώρα. Προχωράει μπροστά, σκεπτόμενος την επόμενη μέρα, την επόμενη δουλειά - την επόμενη κιθάρα κατά παραγγελία, με εγγύηση ζωής, πάνω στην οποία θα κοπιάσει. Δύο από τις δημιουργίες του κρέμονται από μανταλάκια στον τοίχο, η μία από αυτές είναι σχεδόν έτοιμη να μοιραστεί με τον κόσμο. Ο Γιώργος την κατεβάζει και μου τη δείχνει - τις στρογγυλεμένες γραμμές, τα χρώματα, τη λάμψη του βερνικιού - και μετά την ξαναβάζει τρυφερά στη θέση της.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
