-
.
- Русский
Η ανισότητα του πλούτου είναι πολύ πιο σοβαρή από την ανισότητα του εισοδήματος
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους η υψηλή και αυξανόμενη οικονομική ανισότητα είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο. Μπορεί να αποτελεί πρόβλημα από μόνη της, επειδή οι ευρέως διαδεδομένες απόψεις για μια δίκαιη κοινωνία είναι δύσκολο να συμβιβαστούν με αυτήν. Η ανισότητα μπορεί επίσης να αποτελέσει πρόβλημα λόγω των συνεπειών της, ορισμένες από τις οποίες μπορεί να υλοποιηθούν μόνο στο απώτερο μέλλον.
Οι περισσότερες μελέτες εξετάζουν τον αντίκτυπο της οικονομικής ανισότητας στην οικονομία και την κοινωνία μέσα από το πρίσμα των εισοδηματικών ανισοτήτων. Για παράδειγμα, έρευνα του ΟΟΣΑ δείχνει ότι "όταν η εισοδηματική ανισότητα αυξάνεται, η οικονομική ανάπτυξη μειώνεται. Ένας λόγος είναι ότι τα φτωχότερα μέλη της κοινωνίας είναι λιγότερο ικανά να επενδύσουν στην εκπαίδευση". Και ο ΟΟΣΑ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι "η αντιμετώπιση των ανισοτήτων μπορεί να κάνει τις κοινωνίες μας πιο δίκαιες και μπορεί να κάνει τις οικονομίες μας ισχυρότερες."
Ωστόσο, σε όλες σχεδόν τις χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, η ανισότητα του πλούτου είναι πολύ πιο σοβαρή από την ανισότητα του εισοδήματος. Πράγματι, σε πολλά έθνη μια μικρή μερίδα του πληθυσμού κατέχει το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου της χώρας. Τα στοιχεία της έκθεσης World Inequality Report 2022 δείχνουν ότι στην Ισπανία το ένα τοις εκατό των νοικοκυριών κατείχε σχεδόν το 25 τοις εκατό του πλούτου με τη μορφή ακινήτων και χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων το 2021. Και η έκθεση αυτή αποκαλύπτει ότι το πλουσιότερο 10 τοις εκατό των ισπανικών και ιταλικών νοικοκυριών κατείχε το 48 τοις εκατό και το 58 τοις εκατό του συνολικού καθαρού πλούτου των νοικοκυριών, αντίστοιχα, το 2021. Αντίθετα, το κορυφαίο 10 τοις εκατό των εισοδηματιών στην Ισπανία και την Ιταλία, κατέλαβε μικρότερα μερίδια του συνολικού εισοδήματος των νοικοκυριών, 32 τοις εκατό και 35 τοις εκατό, αντίστοιχα.
Ενώ παρόμοια στοιχεία για τον πλούτο δεν είναι διαθέσιμα για την Κύπρο, η ανισότητα στην κατανομή του πλούτου της είναι πολύ χειρότερη από εκείνη στην κατανομή του εισοδήματος με τον συντελεστή Gini - ο πρώτος εκτιμάται σε 80,7 το 2021 από την Credit Suisse σε σύγκριση με έναν συντελεστή Gini 29,4 για το εισόδημα των νοικοκυριών.
(Ο συντελεστής Gini δείχνει την κατανομή του εισοδήματος εντός μιας χώρας. Ένας συντελεστής 0 εκφράζει τέλεια ισότητα, όπου όλοι έχουν το ίδιο εισόδημα, ενώ ένας συντελεστής 100 εκφράζει πλήρη ανισότητα, όπου μόνο ένα άτομο έχει όλο το εισόδημα)
Επιπλέον, τα στατιστικά στοιχεία αποκαλύπτουν ότι η ανισότητα στην κατανομή του πλούτου για την Κύπρο ήταν χειρότερη από εκείνη της Ισπανίας και της Ιταλίας το 2021 και ότι ο πλούτος στην Κύπρο είναι περισσότερο συγκεντρωμένος σε ένα μικρό μέρος του πληθυσμού από ό,τι στις δύο πρώτες χώρες.
Μεταξύ 2013 και 2021 εκτιμάται ότι ο καθαρός πλούτος ανά ενήλικα στην Κύπρο αυξήθηκε κατά 13% σε περίπου 150.000 δολάρια ΗΠΑ (περίπου 139.000 ευρώ) και ότι η ανισότητα στην κατανομή του πλούτου των νοικοκυριών αυξήθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια αυτών των οκτώ ετών. Αυτές οι εκτιμήσεις που δείχνουν μια αυξανόμενη συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια των πλουσιότερων ενηλίκων συνάδουν με τα στοιχεία των εθνικών λογαριασμών που δείχνουν ότι η αύξηση του ΑΕΠ κατά την τελευταία δεκαετία συνδέεται με μια κατανομή του εισοδήματος όλο και περισσότερο προς τα κέρδη και τους ιδιοκτήτες κεφαλαίου. Πράγματι, το καθαρό λειτουργικό πλεόνασμα ή τα κέρδη των επιχειρήσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν από 18,1% το 2012 σε 27,6% το 2022, ενώ το μερίδιο για τις αμοιβές κυρίως των λιγότερο πλούσιων εργαζομένων μειώθηκε από 48,3% σε 42,2% μεταξύ αυτών των ετών. Επιπλέον, οι εξελίξεις αυτές συνάδουν με το επιχείρημα του Thomas Piketty στο πρωτοποριακό βιβλίο του "Το κεφάλαιο στον εικοστό πρώτο αιώνα" ότι με την πάροδο του χρόνου οι αποδόσεις του κεφαλαίου (σε ομόλογα, μετοχές και άλλες μορφές ιδιοκτησίας) είναι μεγαλύτερες από τον ρυθμό αύξησης των εισοδημάτων, με αποτέλεσμα ο συσσωρευμένος πλούτος να συγκεντρώνεται περισσότερο μεταξύ εκείνων των οποίων οι αποδοχές βασίζονται στην κατοχή κεφαλαίου και όχι στην εργατική δύναμη.
Συνέπειες της αυξανόμενης οικονομικής ανισότητας[/B]
Πολλές μελέτες για τις προηγμένες χώρες έχουν αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο οι μελέτες για τις ανισότητες στον πλούτο έχουν μεταδοθεί από γενιά σε γενιά. Εκτός από τη μεταφορά πλούτου μέσω κληρονομιών και δωρεών, δίνεται έμφαση στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει το οικογενειακό υπόβαθρο στη συσσώρευση ανθρώπινου κεφαλαίου στον περιορισμό της κινητικότητας μεταξύ των γενεών, με την έννοια ότι τα παιδιά μιας πλούσιας οικογένειας έχουν περισσότερες πιθανότητες να λάβουν καλύτερη εκπαίδευση και καλά αμειβόμενες και προνομιούχες θέσεις εργασίας από ό,τι τα παιδιά μιας φτωχής οικογένειας. Στην Κύπρο και σε πολλά μικρά κράτη υπάρχει το οξύ πρόβλημα του οικογενειακού και πολιτικού νεποτισμού. Αυτό με τη σειρά του έχει ως αποτέλεσμα οι καλά δικτυωμένοι να εξασφαλίζουν τις καλύτερες θέσεις εργασίας.
Όμως αυτό που συμβαίνει όσον αφορά τις ανισότητες μεταξύ των γενεών στις περισσότερες χώρες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι πολύ ανησυχητικό και έχει βαθιές συνέπειες. Στη Δυτική Ευρώπη οι "baby boomers" ή τα άτομα σε ηλικία εργασίας στις δεκαετίες του 1960, του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ήταν σε καλή θέση να αγοράσουν ακίνητα, να συσσωρεύσουν περιουσιακά στοιχεία και να μεταβιβάσουν την περιουσία και τα κεφαλαιακά κέρδη με τη μορφή κληρονομιάς. Και οι αυξήσεις στις τιμές των κατοικιών ξεπέρασαν σημαντικά τις αυξήσεις στα εισοδήματα των εργαζομένων τα τελευταία 40 χρόνια, με την απόκλιση αυτή να είναι ιδιαίτερα μεγάλη μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007/08. Πράγματι, η αντίδραση της ΕΚΤ στην κρίση με τη μείωση των επιτοκίων και τη διατήρησή τους σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα απλώς τροφοδότησε μια έκρηξη των ακινήτων σε μια εποχή που οι συνθήκες στην αγορά εργασίας ήταν αδύναμες, ιδίως όσον αφορά την απασχόληση και τα εισοδήματα της νεότερης γενιάς. Το χάσμα μεταξύ των εισοδημάτων της νεότερης γενιάς και των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων διευρύνθηκε ολοένα και περισσότερο με αποτέλεσμα πολλά άτομα χωρίς κληρονομιές και με ελάχιστη ή καθόλου οικονομική στήριξη από τους γονείς τους να μην μπορούν να ανέβουν στη σκάλα των ακινήτων.
Αυτές οι ανισότητες μεταξύ των γενεών που αντανακλώνται σε μεγάλες διαφορές στην ιδιοκτησία κατοικίας και στη συσσώρευση πλούτου έχουν σημαντικές κοινωνικές, πολιτικές και δημογραφικές επιπτώσεις. Ο Gregory Fuller του Πανεπιστημίου του Groningen έχει δηλώσει ότι "η Ευρώπη κυριαρχείται όλο και περισσότερο από το στεγαστικό κεφάλαιο και την αξία της γης στην οποία βρίσκεται. Αυτοί που κατέχουν αυτόν τον πλούτο είναι όλο και περισσότερο ηλικιωμένοι ψηφοφόροι που έχουν επωφεληθεί από τις τεράστιες αυξήσεις των τιμών των ακινήτων από τη δεκαετία του 1990. Τους φέρνει αντιμέτωπους με τους νεότερους ψηφοφόρους - οι οποίοι αποκλείονται όλο και περισσότερο από την αγορά κατοικίας - με τους παλαιότερους ψηφοφόρους και τους κληρονόμους τους. Είναι αυτή η σύγκρουση που θα διαμορφώσει τις μελλοντικές πολιτικές μάχες στη Δυτική Ευρώπη."
Σε χώρες της νότιας Ευρώπης, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, οι επενδύσεις σε ακίνητα και υφιστάμενες κατοικίες κατευθύνονται περισσότερο προς την εξυπηρέτηση και την προσέλκυση ξένων τουριστών και επενδυτών, μειώνοντας στην πορεία την προσφορά προσιτής κατοικίας για τα νεότερα άτομα. Όλο και περισσότερο οι ιδιοκτήτες ακινήτων στην Κύπρο και την Ελλάδα νοικιάζουν τα σπίτια και τις μονάδες διαμερισμάτων τους σε πελάτες της Airbnb και στερούν ακόμη και από τους φοιτητές οικονομικά προσιτή στέγαση σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη στην Ελλάδα και η Λεμεσός στην Κύπρο
Λόγω των χαμηλών εισοδημάτων και της εργασιακής ασφάλειας καθώς και του υψηλού κόστους στέγασης και παιδικής μέριμνας πολλά νέα ζευγάρια σε άλλες χώρες της Ευρώπης δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να δημιουργήσουν οικογένεια. Κατά συνέπεια, ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες μειώνεται. Μάλιστα, στην Κύπρο ο πληθυσμός των Κυπρίων μειώνεται και τα παιδιά των Κυπρίων αποτελούν πλέον μειονότητα σε ορισμένα δημοτικά σχολεία.
Και πιο πρόσφατα, με την εκτίναξη των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών να διαβρώνει τα πραγματικά εισοδήματα και τις τιμές των κατοικιών και τα ενοίκια να συνεχίζουν να αυξάνονται σε ολοένα και πιο δυσβάσταχτα επίπεδα, οι ανισότητες στον πλούτο και στις γενεές έχουν επιδεινωθεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, πολλά λιγότερο εύπορα άτομα, τα οποία κατά τη διάρκεια των προηγούμενων ετών προσπάθησαν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των πενιχρών εισοδημάτων τους και των υψηλών τιμών των κατοικιών λαμβάνοντας στεγαστικά δάνεια, πλήττονται τώρα από τις απότομες αυξήσεις των επιτοκίων. Και με τους δανειολήπτες αυτούς να έχουν μειώσει σημαντικά την καθαρή τους περιουσία, πολλοί έχουν γίνει ευάλωτοι στην κατάσχεση των ακινήτων τους.
Τέλος, ορισμένες πρόσφατες μελέτες έχουν υποστηρίξει ότι οι ανισότητες στον πλούτο και η συγκέντρωση του κεφαλαίου τείνουν να καταπνίγουν την επιχειρηματική και καινοτόμο δραστηριότητα με τους πλούσιους να αποστρέφονται όλο και περισσότερο τον κίνδυνο καθώς συσσωρεύουν πλούτο. Αντί να επενδύουν σε ριψοκίνδυνα έργα στην πραγματική οικονομία αναζητούν αποδόσεις περιορισμένου κινδύνου στον μη παραγωγικό χρηματοπιστωτικό τομέα με υψηλότερες δαπάνες για ομόλογα και χρηματοοικονομικά παράγωγα, ενώ οι μεγάλες εταιρείες προβαίνουν όλο και περισσότερο σε επαναγορές μετοχών.
Ο Leslie G Manison είναι οικονομολόγος και οικονομικός αναλυτής. Είναι πρώην ανώτερος οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου και στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
