Του Les Manison
Στην προεκλογική του εκστρατεία για να γίνει Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ο Νίκος Χριστοδουλίδης υποσχέθηκε ότι η κυβέρνησή του θα είναι μια κυβέρνηση "ευρείας κοινωνικής αποδοχής" και θα αποτελεί μια "ενωτική δύναμη".
Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένης της Cyprus Mail, έχουν επισημάνει ότι η συνένωση "διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων" και αντίθετων απόψεων στην αντιμετώπιση βασικών θεμάτων, συμπεριλαμβανομένου του Κυπριακού, θα είναι πολύ δύσκολη
Ακόμα και για την οικονομία, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το πώς θα πρέπει να γίνει η διαχείριση της οικονομίας και η κατανομή των πόρων για την αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών προκλήσεων που θα αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση. Όσον αφορά τις κοινωνικοοικονομικές επιδόσεις, τι σημαίνει ευρεία κοινωνική αποδοχή; Σίγουρα, σημαίνει μια κατάσταση όπου όλοι οι πολίτες μπορούν να επωφεληθούν από την οικονομική ανάπτυξη και τις επενδύσεις στην "οικονομία της φροντίδας". Και υπό αυτή την έννοια, η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη θα πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη δίκαιης ανάπτυξης, δηλαδή μιας οικονομίας που λειτουργεί και φροντίζει για όλους
Αντίθετα, οι οικονομικές επιδόσεις υπό την κυβέρνηση Αναστασιάδη χαρακτηρίζονται από την άδικη και αδιάφορη κατανομή των πόρων από αναποτελεσματικούς και φαινομενικά διεφθαρμένους θεσμούς. Η σπάταλη χρήση των πόρων και η διαφθορά τα τελευταία δέκα χρόνια αναδείχθηκε από την υπερβολική ανέγερση πανύψηλων διαμερισμάτων και σε πολλές περιπτώσεις την παράνομη πώλησή τους στο πλαίσιο του απαξιωμένου σχεδίου του χρυσού διαβατηρίου, εξελίξεις που πλούτισαν τους πολύ λίγους. Επιπλέον, τα κυβερνητικά έσοδα που προέρχονται κυρίως από ένα οπισθοδρομικό και ανεπαρκώς διαχειριζόμενο φορολογικό σύστημα χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για τρέχουσες δαπάνες, όπως για τη διόγκωση της μισθοδοσίας της, παρά για παραγωγικές επενδύσεις, όπως η ουσιαστική αύξηση της χωρητικότητας του κρίσιμου δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Και με το σιωπηρό επιχειρηματικό μοντέλο της κυβέρνησης Αναστασιάδη να προωθεί την ανάπτυξη ακινήτων, τον μαζικό τουρισμό και τον καταναλωτισμό, δραστηριότητες που απασχολούν κυρίως άτομα με χαμηλούς μισθούς, οι περισσότεροι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα δεν έχουν βιώσει καμία αύξηση στα πραγματικά τους εισοδήματα τα τελευταία 10 χρόνια
Επιπλέον, η υπερβολική οικοδόμηση ακινήτων σε παράκτιες περιοχές και η καταναλωτική οικονομία που τροφοδοτείται με ορυκτά καύσιμα συμβάλλουν στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.
Έτσι, η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη δεν θα αντιμετωπίσει μόνο την πρόκληση της αντιμετώπισης άμεσων προβλημάτων, όπως η διαπραγμάτευση για την αναπροσαρμογή του κόστους ζωής των εργαζομένων και η απόφαση για το βαθμό προστασίας της χερσονήσου του Ακάμα, αλλά θα πρέπει να ανατρέψει τις άδικες, αδιάφορες και μη φιλικές προς το περιβάλλον πολιτικές της κυβέρνησης Αναστασιάδη.
Επιχειρηματικό μοντέλο
Ως εκ τούτου, το σιωπηρό επιχειρηματικό μοντέλο που ακολούθησε η κυβέρνηση Αναστασιάδη, το οποίο διεύρυνε σημαντικά τις εισοδηματικές, περιουσιακές και διαγενεακές ανισότητες και έβλαψε το περιβάλλον, θα πρέπει να αντικατασταθεί
Στο πλαίσιο αυτό, το σχέδιο "Ανάκαμψη και Ανθεκτικότητα" (R&R) που συμφωνήθηκε με την Ευρωπαϊκή Ένωση και περιλαμβάνει 58 μεταρρυθμίσεις και 76 αναπτυξιακά επενδυτικά σχέδια και επικεντρώνεται στις πολυδιαφημισμένες πράσινες και ψηφιακές μεταβάσεις, προσφέρει ένα σχέδιο, το οποίο μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα ενός νέου επιχειρηματικού μοντέλου.
Και για να προσανατολιστεί το επιχειρηματικό μοντέλο προς την επίτευξη δίκαιης ανάπτυξης πρέπει να υπάρξει ένα αισθητά τροποποιημένο σχέδιο Ε&Α που θα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη δημιουργία αξιοπρεπών ευκαιριών απασχόλησης και στην παροχή επαρκούς κοινωνικής προστασίας. Πράγματι, θα πρέπει να γίνει η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση του εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού της Κύπρου κατά την προετοιμασία και υλοποίηση των επενδυτικών σχεδίων. Και δεδομένης της γήρανσης του κυπριακού πληθυσμού και των επιζήμιων κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας Covid και της κρίσης του κόστους ζωής πρέπει να υπάρξουν μεγαλύτερες επενδύσεις στην οικοδόμηση μιας εύρωστης οικονομίας φροντίδας.
Αναμφισβήτητα, στην Κύπρο, όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι κρίσεις της έλλειψης καλής φροντίδας και επαρκούς κοινωνικής προστασίας και της έλλειψης καλών θέσεων εργασίας συνυπάρχουν και, κατά συνέπεια, οι επενδύσεις στην οικονομία της φροντίδας, συμπεριλαμβανομένης της παροχής υψηλότερων μισθών στους κακοπληρωμένους και υποτιμημένους εργαζόμενους στον τομέα της φροντίδας, θα δημιουργήσουν θετικές αναδράσεις που θα επιτρέψουν στις οικογένειες να βρουν ποιοτική φροντίδα και στους εργαζόμενους στον τομέα της φροντίδας να βρουν ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Είναι πολύ καλό να υπάρχει ένα καλό σχέδιο ή επιχειρηματικό μοντέλο στα χαρτιά και ακόμη και η πολιτική βούληση για την εκτέλεσή του, αλλά απαιτούνται επαρκείς πόροι και ικανοί και ηθικοί θεσμοί για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του. Με τη φοροδιαφυγή να είναι διαδεδομένη και τα ελάχιστα έσοδα που προέρχονται από τη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας, είναι εξαιρετικά απίθανο η κυβέρνηση, παρά τη διαθεσιμότητα σημαντικών επιχορηγήσεων από την ΕΕ, να έχει τα κονδύλια για να υποστηρίξει την έγκαιρη εφαρμογή ενός τροποποιημένου σχεδίου Ε&Α. Και υπάρχει το ερώτημα αν το Υπουργείο Οικονομικών και οι τράπεζες έχουν την τεχνογνωσία να εντοπίσουν οικονομικά βιώσιμες επενδύσεις και να οργανώσουν την κατάλληλη χρηματοδότηση για τέτοια έργα. Επιπλέον, θα διέθετε η κυβέρνηση τους αρμόδιους διοικητικούς υπαλλήλους και το προσωπικό φροντίδας για την παροχή ποιοτικής κοινωνικής βοήθειας και την αποτελεσματική επεξεργασία και διανομή των κοινωνικών παροχών στους άξιους αιτούντες;
Φορολογία
Προκειμένου να υπάρξουν επαρκή έσοδα που θα επιτρέψουν τη χρηματοδότηση των σχεδίων δαπανών της κυβέρνησης σύμφωνα με ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο με κοινωνικό προσανατολισμό, το φορολογικό σύστημα και η διαχείρισή του θα πρέπει να μεταρρυθμιστούν ουσιαστικά. Το φορολογικό σύστημα πρέπει να γίνει πιο προοδευτικό και πιο δίκαιο μέσω, μεταξύ άλλων, της επαναφοράς ενός κεντρικού, προοδευτικού, υψηλής απόδοσης φόρου επί της ακίνητης περιουσίας.
Επιπλέον, απαιτείται σοβαρή αναθεώρηση του εξαιρετικά αναποτελεσματικού και διεφθαρμένου συστήματος φορολογικής διοίκησης, ώστε να μειωθεί σημαντικά η φοροδιαφυγή και με τη σειρά της να εξασφαλιστούν και να αναδιανεμηθούν έσοδα (οι επίσημες φορολογικές εκκρεμότητες στο τέλος του 2021 ξεπερνούν τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ, που είναι η κορυφή του παγόβουνου της φοροδιαφυγής) για την άμεση υλοποίηση προτεραιοτήτων δαπανών, όπως αυτές για αναπτυξιακά έργα και κοινωνική προστασία.
Χρηματοδότηση
Για τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη είναι απαραίτητες οι επενδύσεις σε οικονομικά βιώσιμα έργα. Ωστόσο, τα ποσοστά τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών επενδύσεων στην Κύπρο, εκτός από εκείνα του τομέα των ακινήτων, είναι πολύ χαμηλά σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα. Ενώ η χρηματοδότηση των δημόσιων επενδύσεων εκτοπίζεται από τις υπερβολικές τρέχουσες δαπάνες, οι κυπριακές τράπεζες απέτυχαν σε μεγάλο βαθμό να χρησιμοποιήσουν τα τεράστια ταμειακά τους διαθέσιμα (24,5 δισεκατομμύρια ευρώ ή 94% του ΑΕΠ στο τέλος Σεπτεμβρίου 2022) για να βοηθήσουν στη χρηματοδότηση παραγωγικών επενδυτικών σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Φαίνεται ότι οι τράπεζες δεν είχαν την ικανότητα να εντοπίσουν και να οργανώσουν χρηματοδότηση για οικονομικά βιώσιμες επενδύσεις και συνεχίζουν να έχουν ένα χαρτοφυλάκιο ενεργητικού που κυριαρχείται από δάνεια που εξασφαλίζονται με εμπράγματες εξασφαλίσεις ακινήτων.
Κατά συνέπεια, υπάρχει ανάγκη να δημιουργηθεί ένας θεσμός που θα μπορεί να χρησιμοποιεί πιο παραγωγικά τα χρήματα των καταθετών των τραπεζών και των φορολογουμένων. Κατά συνέπεια, συνιστάται η σύσταση ενός ανεξάρτητου οργανισμού χρηματοδότησης της ανάπτυξης, ο οποίος θα απασχολεί ικανό και ηθικό επαγγελματικό προσωπικό και θα είναι επιφορτισμένος με τον εντοπισμό και τη διευθέτηση της χρηματοδότησης μεγάλων οικονομικά βιώσιμων έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιλαμβάνουν συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Τεχνική βοήθεια και κεφάλαια για την τράπεζα θα μπορούσαν να παρασχεθούν από διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλα ιδρύματα.
Επιπλέον, οι κυπριακές τράπεζες έχουν ασχοληθεί με την απομάκρυνση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τους ισολογισμούς τους, κυρίως μέσω της πώλησης τέτοιων δανείων και των εξασφαλίσεων των ακινήτων τους με μεγάλες εκπτώσεις σε τρίτους, αντί να βοηθήσουν στην ανακούφιση των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων από τα βαριά δανειακά τους βάρη με την παραγωγική αναδιάρθρωση των δανειακών τους υποχρεώσεων. Παρ' όλα αυτά, ο ιδιωτικός τομέας συνέχισε να παραμένει βαριά υπερχρεωμένος με τα αναφερόμενα ανεξόφλητα δάνεια των νοικοκυριών και των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων να ανέρχονται σε σχεδόν 60 δισεκατομμύρια ευρώ ή 240% του ΑΕΠ στο τέλος Σεπτεμβρίου 2022. Και αυτή η υπερχρέωση συνεχίζει να αποτελεί τροχοπέδη για τη δίκαιη ανάπτυξη, καθώς πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις δεν έχουν το διακριτικό εισόδημα ή/και τη δανειοληπτική ικανότητα για να στηρίξουν την εγχώρια ζήτηση.
Διαφθορά
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη αντιμετωπίζει την πρόκληση της πάταξης της διαφθοράς, η οποία έχει στρεβλώσει σοβαρά την κατανομή των πόρων και έχει βλάψει το περιβάλλον της Κύπρου. Ειδικότερα, τα επίσημα μάτια έχουν κλείσει σε εργολάβους ακινήτων που έχουν παραβιάσει τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς και τους οικοδομικούς κώδικες.
Για την πάταξη της διαφθοράς απαιτείται η αυστηρή, αμερόληπτη και άμεση εφαρμογή των νόμων και των κανονισμών. Ωστόσο, με τις σημερινές νομικές αρχές να είναι απρόθυμες ακόμη και να ερευνήσουν και να παραπέμψουν υποτιθέμενες υποθέσεις στο δικαστήριο, πρέπει να βρεθούν μέσα μέσω της θέσπισης δικαστικής μεταρρύθμισης, ώστε να ξεκινήσει η έρευνα, η δίωξη και η γρήγορη δίκη των υποτιθέμενων παραβατών του νόμου, συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων αξιωματούχων και των πολιτικών.
Επιπλέον, πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά η εποπτεία των τραπεζών και των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, ώστε να εντοπιστεί το ξέπλυμα χρήματος και άλλες παράνομες συναλλαγές που επιτρέπουν τη διαφθορά και την κατάχρηση πόρων προς όφελος των λίγων.
Όμως, η ουσιαστική πρόοδος στην καταπολέμηση της διαφθοράς είναι απίθανο να επιτύχει αν δεν υπάρξει σημαντική μεταρρύθμιση των εγχώριων θεσμών, συμπεριλαμβανομένων κυρίως του δικαστικού συστήματος, της φορολογικής διοίκησης και των χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων των τραπεζών.
Ο Leslie G Manison είναι πρώην ανώτερος οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου και πρώην ανώτερος σύμβουλος στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
