Σε έναν περιπλανώμενο μουσικό, ο Θόδωρος Παναγίδης βρίσκει έναν συνδυασμό ταλέντου και ευαισθησίας που αφήνει το δράμα της τέχνης του να τον φέρει πιο κοντά στους μεγάλους συνθέτες
Δύο λεπτά μετά τη συνέντευξή μας - σε μια καφετέρια που ονομάζεται Le Carré στα Λατσιά, στα περίχωρα της Λευκωσίας - ο Charles Olivieri-Munroe σηκώνεται και μπαίνει μέσα, για να ρωτήσει αν μπορούν να χαμηλώσουν τη μουσική. (Για να είμαστε δίκαιοι, είμαστε οι μόνοι εκεί.) 20 λεπτά αργότερα, έχουν φτάσει κι άλλοι πελάτες, οι οποίοι κάθονται σε ένα τραπέζι ακριβώς πίσω μας. Η συζήτησή τους είναι ζωηρή- ένας από την παρέα προσυπογράφει το κλασικό κυπριακό δόγμα του να απευθύνεσαι στους συνδαιτυμόνες σου στο τραπέζι με την ένταση ενός βοσκού που χαιρετάει έναν άλλον σε μια πλατιά ορεινή κοιλάδα. Ο Τσαρλς είναι ευγενικός αλλά όλο και πιο δυσάρεστος, και τελικά τον βγάζω από τη δυστυχία του προτείνοντάς του να μετακινηθούμε σε άλλο τραπέζι. Αυτό δεν είναι το τέλος, δυστυχώς - διότι, 50 λεπτά μετά τη συνέντευξή μας, ένα τρυπάνι αρχίζει να βρυχάται στο δρόμο από το κατάστημα. Αλλά μέχρι τότε, δεν υπάρχει πουθενά αλλού να πάμε.
Ο θόρυβος στο παρασκήνιο είναι δεδομένος στις περισσότερες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των συνεντεύξεων. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το παρατηρούν καν - αλλά ο Charles είναι μαέστρος ορχήστρας, ένα εκπαιδευμένο αυτί ικανό να ξεχωρίσει κάποια ατέλεια στο όμποε μέσα από μια συμφωνική θάλασσα 80 παικτών. "Ίσως είμαι υπερευαίσθητος μερικές φορές", συλλογίζεται σε κάποιο σημείο, μιλώντας για τη ζωή καθώς και για τη μουσική - και η ευαισθησία είναι το κλειδί για τη δουλειά του, έστω και μόνο επειδή αυτό που κάνει είναι τόσο άυλο. Η μουσική είναι "η πιο αφηρημένη, θα έλεγα, από τις τέχνες", τολμά να πει, "και η διεύθυνση είναι η πιο αφηρημένη από τις μουσικές τέχνες. Επειδή δεν παίζεις όργανο... Κουνάς τα χέρια σου και η μουσική επιστρέφει από ανθρώπινα όντα που παίζουν όργανα. Οπότε είναι ένα μεγάλο μυστήριο, κατά κάποιο τρόπο."
Είναι 53 ετών, με ασημένια μαλλιά και κομψή εμφάνιση, με ένα είδος αρρενωπής κομψότητας, ένα άγγιγμα του Richard Geres. Ο τρόπος του είναι ομαλός, εντελώς ζενικός, ξεδιπλώνεται λυρικά όταν το θέμα στρέφεται στους μεγάλους συνθέτες. Η αναφορά στο ύφος και την εμφάνισή του δεν είναι άσχετη στην προκειμένη περίπτωση, διότι ένας μαέστρος -σε αντίθεση με έναν μουσικό ορχήστρας- χρειάζεται μια συγκεκριμένη περσόνα- ένας "συνδυασμός ταλέντου και χαρίσματος", όπως τον περιέγραψαν κάποτε οι New York Times. "Πρέπει να έχεις ηγετικές ικανότητες", επιβεβαιώνει ο ίδιος. "Πρέπει να στέκεσαι εκεί και να επιβάλλεις τη θέλησή σου, την ερμηνευτική σου θέληση. Πρέπει να σε σέβονται". Ο μαέστρος στέκεται σε μια ορισμένη απόσταση από την ορχήστρα, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά. Αυτός (ή αυτή) δεν μπορεί να γίνει πολύ φιλικός με τους μουσικούς, είναι η κατάρα του ηγέτη- από την άλλη, "δεν πρέπει να είναι κανείς και απόμακρος. Οπότε υπάρχει μια ισορροπία". Πρόκειται για τη διαχείριση των ανθρώπων, τη συναισθηματική νοημοσύνη. Ευαισθησία και πάλι.
Είναι επίσης μια πολύ ατομικιστική δουλειά - ειδικά για κάποιον σαν τον ίδιο που δεν είναι δεμένος με κάποια ορχήστρα, αλλά ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο ως προσκεκλημένος μαέστρος. Ο Charles είναι Καναδός αλλά μισός Μαλτέζος- γεννήθηκε στη Μάλτα, μεγάλωσε στο Τορόντο αλλά εδρεύει στην Πράγα -όπου έκανε το μεταπτυχιακό του- τα τελευταία 25 χρόνια (η μεγάλη του ευκαιρία ήρθε το 2000, όταν κέρδισε το Πρώτο Βραβείο στον Διαγωνισμό Διεύθυνσης του Διεθνούς Μουσικού Φεστιβάλ της Άνοιξης της Πράγας, και μετά άρχισαν να έρχονται οι προσφορές). Έχει εμφανιστεί με μερικές πολύ μεγάλες ορχήστρες, όπως η Φιλαρμονική του Ισραήλ και η Φιλαρμονική της Τσεχίας, αλλά στην πραγματικότητα το πρόγραμμά του είναι εκλεκτικό: μέχρι στιγμής, την περίοδο 2022-23, έχει διευθύνει στην Μπανγκόκ, τα Τίρανα (πρωτεύουσα της Αλβανίας), την Τουρκία, τη Νότια Κορέα - και στην Κύπρο με τη δική μας Συμφωνική Ορχήστρα πριν από ένα μήνα, με το πρόγραμμα να περιλαμβάνει ένα τοπικό έργο (Green Line του Τάσου Στυλιανού) και Τα πλάσματα του Προμηθέα, το σχετικά άγνωστο δραματικό μπαλέτο του Μπετόβεν από το 1801.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει ίσως να μπει μια παρένθεση. Μιλάμε λίγες μέρες μετά τη συναυλία, και εκπλήσσομαι κάπως όταν μου προτείνει το απομακρυσμένο Le Carré ως τόπο συνάντησης - αλλά στην πραγματικότητα μένει λίγο πιο κάτω, εξηγεί ο Κάρολος- δεν εδρεύει πλέον μόνο στην Πράγα, αλλά μοιράζει το χρόνο του μεταξύ εκεί και της Λάτσιας. Αποδεικνύεται ότι η πρόσφατη συναυλία ήταν στην πραγματικότητα η τέταρτη φορά που διηύθυνε στην Κύπρο - η δεύτερη ήταν το 2020, μετά την οποία έλαβε "ευχαριστήριο" από μια ντόπια ποιήτρια και μουσικολόγο ονόματι Μαρία Κουβαρού
Τα ευχαριστήρια σημειώματα δεν είναι πολύ ασυνήθιστα στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης - αλλά σε αυτή την περίπτωση υπήρχε κάτι το ιδιαίτερο: "Ξέρετε πώς είναι. Ορισμένα πράγματα τραβούν την προσοχή κάποιου". Το σημείωμα προκάλεσε το ενδιαφέρον του, αν μη τι άλλο για το βάθος των μουσικών του γνώσεων- η Κύπρος, άλλωστε, "είναι ένα νησί", σημειώνει διπλωματικά - δεν περιμένεις τέτοιο επίπεδο γνώσης. Αυτός και η Μαρία άρχισαν να αλληλογραφούν, αν και οι περιορισμοί του Κόβιντ καθιστούσαν δύσκολη την προσωπική συνάντηση- για μήνες ήταν καθαρά επιστολική, σαν ένα παλιομοδίτικο φλερτ. Ο Κάρολος μόλις είχε βγει από ένα επώδυνο διαζύγιο, αφού ήταν μαζί με την πρώην σύζυγό του για σχεδόν 30 χρόνια (έχουν δύο παιδιά, και τα δύο στα τέλη της εφηβείας τους). "Ήταν ένα τραυματικό τέλος", θυμάται, "και πολύ απροσδόκητο. Αλλά πράγματι, όπως λέει και το κλισέ, μια πόρτα κλείνει, μια άλλη ανοίγει". Εκείνος και η Μαρία ανακάλυψαν ότι είχαμε πολλά κοινά, βασικά"- είναι μαζί - εν μέρει στα άδοξα Λατσιά - εδώ και περίπου δύο χρόνια.
Δεν είναι σαφές ποια είναι η διαφορά (αν υπάρχει) να πιάνεις τον Charles Olivieri-Munroe σε αυτό ακριβώς το σημείο της ζωής του, ενεργοποιημένος από τη μεθυστική αίσθηση ενός νέου κεφαλαίου που έχει ανοίξει στη μέση ηλικία - αν και εξακολουθεί επίσης να βιώνει ένα βαθύ σφυροκόπημα πόνου για την κατάρρευση της παλιάς του ζωής- δεν χρειάζεται να είσαι "υπερευαίσθητος" για να νιώθεις συντετριμμένος όταν ένας γάμος διαλύεται. Ήταν απαίσιο, επιβεβαιώνει - αλλά φυσικά οι άνθρωποι είναι ανθεκτικοί, "και είμαι πολύ τυχερός που έχω και τη μουσική. Και η μουσική που ερμηνεύω είναι μουσική στο υψηλότερο επίπεδο - εννοώ, είναι μουσική που μιλάει στην ψυχή, αν της δώσεις μια ευκαιρία".
Επηρέασαν τα προσωπικά του προβλήματα το έργο του; Ήταν σε θέση να διαχωρίσει;
"Κατά ειρωνικό τρόπο με έκανε, πιστεύω, έναν πιο βαθύ καλλιτέχνη από ό,τι ήμουν. Ήμουν πάντα ένα πολύ φιλόδοξο άτομο. Είμαι ένας αυτοδημιούργητος άνθρωπος - δεν είχα ανώτερες δυνάμεις να μου κινούν τα νήματα για να φτάσω εκεί που έφτασα. Έχοντας πει αυτό, και έχοντας πετύχει πολλά, όταν κάποιος βιώνει την απώλεια στη ζωή του, αυτό τον κάνει πιο φιλοσοφημένο - και πιο ενσυναισθητικό, ειλικρινά... Μου έδωσε μια βαθύτερη κατανόηση των συνθετών". Εξάλλου, λέει ο Charles, ανεβαίνοντας από το legato σε ένα είδος πανηγυρικού κρεσέντο, "αυτοί οι συνθέτες, αντικατοπτρίζουν πραγματικά τις τραγωδίες της ανθρωπότητας, τις χαρές της ανθρωπότητας - την έκσταση, την κατάθλιψη, είναι όλα εκεί σε αυτά τα υπέροχα συμφωνικά έργα. Κάτι που δεν βρίσκεις σε ένα δίλεπτο ποπ τραγούδι... Και δυστυχώς μόνο ένα μικρό ποσοστό της κοινωνίας εκτίθεται ποτέ σε αυτά, επειδή οι γονείς τους δεν τα γνωρίζουν. Αλλά όταν το μάθουν, δεν υπάρχει επιστροφή."
Αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο - η δόξα της κλασικής μουσικής, το πόσο καταπληκτική είναι ("καταπληκτική" είναι μια από τις αγαπημένες του λέξεις), και το πόσο λυπηρό είναι που οι μάζες την αγνοούν. Ακούγεται ελιτίστικο, αλλά στην πραγματικότητα θα καλωσόριζε ένα μεγαλύτερο ακροατήριο: αν μπορούσε να περάσει ένα μήνυμα, αυτό θα ήταν "να ενθαρρύνει τους νέους ανθρώπους - και όλων των ηλικιών, ειλικρινά - να είναι πιο περίεργοι. Να είστε περίεργοι!" Ο ίδιος δεν είχε ποτέ αυτό το πρόβλημα, γεγονός για το οποίο πιστώνει τους γονείς του. Η μητέρα του ήταν ζωγράφος, ο πατέρας του γιατρός (οδοντίατρος) στον ακαδημαϊκό χώρο -στην πραγματικότητα αναπληρωτής πρύτανης στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο- ο οποίος έπαιζε επίσης πιάνο, κλασική κιθάρα και βιολί. Τόσο ο Τσαρλς όσο και ο αδελφός του έκαναν μαθήματα πιάνου, με το ταλέντο του αγοριού να είναι άμεσα εμφανές (οι σπουδές μουσικής στο κολέγιο ήταν το εφαλτήριο για να γίνει μαέστρος) - αλλά δεν ήταν μόνο η μουσική, θυμάται, διδάχθηκαν επίσης να "είναι περίεργοι"- οι γονείς του ήταν κριτικοί στοχαστές και το μετέδωσαν αυτό στα παιδιά τους. "Να μην καταπίνουμε απλώς ό,τι βλέπουμε στην τηλεόραση και διαβάζουμε στις ειδήσεις, να αμφισβητούμε". Αυτή είναι η δική του προσέγγιση, εξηγεί με συναίσθημα: "Να είσαι έξω από το πλήθος, να μην είσαι μέσα στο πλήθος. Να είστε αντιφατικοί. Νομίζω ότι στην πραγματικότητα είναι ένα πολύ καλό σύνθημα για τη ζωή. Επειδή, γενικά, τα πλήθη κάνουν λάθος."
Τα πλήθη κάνουν λάθος στην προτίμησή τους για την ποπ έναντι της κλασικής, προφανώς - και πιθανώς κάνουν λάθος στο γούστο τους για τις δουλειές εννέα προς πέντε, αν και ο ίδιος δεν μπορεί να ξέρει, δεν είχε ποτέ μία. Η περιέργεια του Τσαρλς επεκτείνεται και στα ταξίδια του - και μάλιστα μερικές φορές θα δεχτεί μια πρόσκληση (ειδικά μετά το Κόβιντ, όταν το πρόγραμμά του είναι ελαφρύτερο) με βάση τόσο τον προορισμό όσο και τη μουσική. Έτσι, για παράδειγμα, τα Τίρανα, αφού "δεν είχα πάει ποτέ στην Αλβανία".
Πώς είναι;
"Είναι μια όμορφη χώρα - όπως ο κόσμος μας είναι ένας όμορφος κόσμος. Είναι πάντα οι άνθρωποι, λέω, που τον καταστρέφουν Αυτή είναι η μεγάλη τραγωδία της ανθρωπότητας. Και ας ελπίσουμε ότι δεν θα καταστρέψουμε τον κόσμο με μια μεγάλη έκρηξη."
Λοιπόν, ίσως - αλλά ένας κόσμος χωρίς ανθρώπους δεν θα ήταν και πολύ καλός, έτσι δεν είναι;
Σωστά, συμφωνεί, "γιατί οι άνθρωποι έχουν επίσης αποδείξει ότι μπορούν να δημιουργήσουν όμορφα πράγματα. Και αυτό είναι το αντικείμενό μου", συνεχίζει, σερφάροντας και πάλι σε ένα κύμα ενθουσιασμού: "Αυτό προσπαθώ να αναδείξω στον κόσμο μου... Ας γιορτάσουμε το μεγαλείο της ανθρωπότητας - τους Μιχαήλ Άγγελο, τους Ντα Βίντσι, τους Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Την Κυπριακή Συμφωνική Ορχήστρα, ξέρετε; Ουάου! - Υπάρχει μια ορχήστρα εδώ σε αυτό το νησί. Αυτό είναι καταπληκτικό! Και πρέπει να γιορτάζεται. Και οι άνθρωποι θα πρέπει να στέλνουν τα παιδιά τους να πάνε να ακούσουν αυτή την ορχήστρα - γιατί, παρεμπιπτόντως, παίζουν πολύ καλά. Και είναι εμπνευσμένο, και απομακρύνει [ΤΑ ΠΑΙΔΙΆ] από τα iPhones και τα iPads τους και τα ποιος ξέρει τι. Δεν μπορείτε να είστε συνδεδεμένοι με κάποια εικονική συσκευή, πρέπει να καθίσετε εκεί και να ακούσετε αυτή τη μουσική - η οποία παρεμπιπτόντως είναι μαζί μας εδώ και εκατοντάδες χρόνια και δεν θα εξαφανιστεί ποτέ. Είναι σαν το σκάκι, είναι σαν το ταβλί [ΤΆΒΛΙ], είναι σαν το βιολί. Αυτά είναι μερικά από τα αξιοσημείωτα πράγματα που δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τη σύγχρονη εφεύρεση. Δεν είναι καταπληκτική σκέψη;"
Η τέχνη του μαέστρου είναι άυλη - αλλά σίγουρα περιλαμβάνει το να είσαι ενθουσιώδης και παρακινητής. Είναι ο μόνος τρόπος για να συγκεντρώσεις 80 ή 100 μουσικούς (πολλοί από τους οποίους θα είναι κυνικοί, ειδικά όταν παίζουν με έναν νέο προσκεκλημένο μαέστρο κάθε δύο εβδομάδες) και να τους εμπλέξεις στο όραμά σου. "Δεν είναι μόνο το να παίζεις μαζί", εξηγεί ο Charles. "Μια ορχήστρα καλού επιπέδου θα παίξει μαζί. Έχει να κάνει με την ερμηνεία αυτού που ήθελε ο συνθέτης, έτσι ώστε να υπάρχει ποίηση, λυρισμός, ενθουσιασμός". Το πάθος του διαφαίνεται στη συζήτησή μας - αν και στην πραγματικότητα, όταν διευθύνει, τα κίνητρα συμβαίνουν σχεδόν εξ ολοκλήρου μη λεκτικά. "Μια ορχήστρα θέλει όσο το δυνατόν λιγότερα λόγια από έναν μαέστρο. Δεν θέλουν να τους κάνουν διαλέξεις. Έτσι, αν είσαι σε θέση να συνδεθείς μαζί τους απλά μέσω των χειρονομιών σου - από το να διευθύνεις σωματικά και να λες όσο το δυνατόν λιγότερα - είναι πολύ πιο εντυπωσιακό."
Εν μέρει - το μεγαλύτερο μέρος - είναι η μουσική- αλλά είναι επίσης, όπως ήδη αναφέρθηκε, η διαχείριση των ανθρώπων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πρόβες εξελίσσονται σε συζητήσεις και συνεδρίες θεραπείας- πρόκειται για επαγγελματίες μουσικούς, κάνουν τη δουλειά τους. Συμβαίνει όμως ένας παίκτης να παίζει κάτω από το καλύτερό του επίπεδο, και μπορεί να είναι δουλειά του Charles να το διορθώσει αυτό. Προφανώς, "δεν πρόκειται να φέρω αυτό το άτομο σε δύσκολη θέση μπροστά στους συναδέλφους του"- αντ' αυτού θυμάται για άλλη μια φορά τον πατέρα του, "έναν υπέροχο άνθρωπο" που ήταν επίσης σπουδαίος ακροατής - και αυτό είναι που κάνει, παίρνει τον μουσικό στην άκρη, ρωτάει αν όλα είναι εντάξει στη ζωή τους "και απλά τους αφήνει να μιλήσουν. Και συχνά, αυτό ξεκαθαρίζει τα πράγματα". Στο τέλος, το θέμα είναι να είσαι άνθρωπος, να δείχνεις ενσυναίσθηση και απλά να φέρνεις τους ανθρώπους στην ίδια σελίδα: "Γιατί; Επειδή υπηρετούμε έναν ανώτερο σκοπό"
Αυτός ο ανώτερος σκοπός καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Και το υπόλοιπο; Να συναντάει φίλους, να πηγαίνει στο γυμναστήριο. Τα κλασικά αυτοκίνητα είναι επίσης ένα χόμπι: "Κληρονόμησα ένα Morgan Plus-8, οπότε μου αρέσει να το μαστορεύω... Ξέρετε, ανόητα αγορίστικα πράγματα". Ασχολείται επίσης με το Bitcoin και τα "εναλλακτικά - πώς θα το έλεγα, χρηματοπιστωτικά μέσα", ένα ενδιαφέρον που ταιριάζει σε έναν ατομικιστή και συνειδητοποιημένο αντιφρονούντα. Έχει επίσης "μεγάλη ανησυχία για τον κόσμο μας", λέει ο Charles, κυρίως για την απειλή του πυρηνικού πολέμου - το "ένα μεγάλο μπαμ" που ανέφερε προηγουμένως - το οποίο τείνει να επισκιάζεται από πιο μοντέρνους σκοπούς όπως το περιβάλλον, ειδικά μεταξύ των νέων: "Αλλά δεν έχεις περιβάλλον, δεν έχεις δικαιώματα τρανσέξουαλ ή δικαιώματα μειονοτήτων - δεν έχεις τίποτα από αυτά όταν ο κόσμος ανατινάζεται. Σωστά;". Είναι μια ωραία ειρωνεία ότι το πάθος του μοιράζεται, σαν Ιανός, μεταξύ του σκοτεινού φαντάσματος του μέλλοντος και της 300 ετών μουσικής του μακρινού παρελθόντος.
Μιλώντας για το μέλλον, τι γίνεται με το δικό του; Οι μαέστροι συνταξιοδοτούνται κάποια στιγμή; "Όχι ακριβώς, στην πραγματικότητα συνήθως πέφτουν νεκροί στο πόντιουμ", απαντά με ίσιο πρόσωπο. (Αυτό συμβαίνει πραγματικά, προφανώς.) Άλλωστε, "ποτέ δεν θεώρησα τη διεύθυνση ορχήστρας ως μια δουλειά όπου θα αποσυρόμουν μια μέρα. Απλώς δεν είναι έτσι... Είναι τέχνη - σωστά;". Οι δημιουργικές δυνάμεις χορεύουν στα δάχτυλά του, υμνούνται σε εύγλωττες ραψωδίες. "Αυτό είναι που είμαστε", λέει ο Charles Olivieri-Munroe, "αυτό" εννοώντας τη μουσική και την τέχνη και τα υπόλοιπα αυτά τα υψηλά συναισθήματα. "Αυτό είναι που μας διαχωρίζει από το ζωικό βασίλειο, η ικανότητά μας να δημιουργούμε - και όχι μόνο πρακτικά σκεύη, αλλά αυτή την ύψιστη τέχνη. Καταλαβαίνετε τι εννοώ; Δεν εξυπηρετεί κανέναν άλλο σκοπό, εκτός από το να τρέφει την ψυχή μας". Χωρίζουμε τους δρόμους μας, με τις ψυχές μας ακόμα μάλλον ταλαιπωρημένες από τα ηλεκτρικά τρυπάνια και τους θορυβώδεις πελάτες.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
