Γράφει ο Κάρολος Έλληνας
Μετά από κοινή επιστολή του Διαχειριστή Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ) και του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς (ΔΣΜ) στις 20 Ιανουαρίου, με την οποία ζητείται η αναστολή της αδειοδότησης νέων οικιακών φωτοβολταϊκών (Φ/Β) εγκαταστάσεων μέχρι να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι που απειλούν το ηλεκτρικό σύστημα, ο υπουργός Ενέργειας αντέδρασε οργισμένα, κάνοντας λόγο για "απαράδεκτο, απίστευτο και απογοητευτικό"."
Συμφωνώ ότι είναι ντροπή, ανησυχητικό και απογοητευτικό το γεγονός ότι φτάσαμε σε αυτό το σημείο. Γνωρίζουμε εδώ και χρόνια ότι το ηλεκτρικό μας σύστημα είναι απαρχαιωμένο και χρειάζεται σοβαρή αναβάθμιση. Όπως και η επείγουσα ανάγκη για αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας με μπαταρίες.
Αυτές είναι οι βασικές αιτίες του προβλήματος. Εκτός από το να μιλάμε γι' αυτές, μέχρι στιγμής δεν έχουμε κάνει τίποτα για την επίλυσή τους και πάλι βρισκόμαστε σε δύσκολη θέση.
Το 2020 έγραψα: "Προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι [ΤΩΝ ΑΠΕ], θα χρειαστούν σημαντικές βελτιώσεις στα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας, στις λειτουργίες, στον σχεδιασμό της αγοράς, στα επιχειρηματικά μοντέλα και στους κανονισμούς, έτσι ώστε η υιοθέτηση των ΑΠΕ να λάβει την προτεραιότητα και την υποστήριξη που της αξίζει. Ένα σημείο εκκίνησης είναι το ηλεκτρικό δίκτυο της Κύπρου, το οποίο συχνά αναφέρεται ως το σημείο συμφόρησης που περιορίζει την ποσότητα των ΑΠΕ που μπορεί να ενσωματωθεί κάθε φορά λόγω της μεταβλητής φύσης της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές". Δυστυχώς, αυτά πρέπει να γίνουν ακόμη. Μόνο το έργο EuroAsia Interconnector προχωράει, και αυτό επειδή προωθείται και αναπτύσσεται από ιδιωτική εταιρεία
Το πρόβλημα είναι υπαρκτό. Οι ραγδαίες αλλαγές στην ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται στο δίκτυο από τις ΑΠΕ μπορεί να προκαλέσουν αστάθεια. Ο DSO και ο TSO έχουν δίκιο ότι χωρίς αναβάθμιση του ηλεκτρικού συστήματος και χωρίς αποθήκευση μπαταριών, και με συνεχώς αυξανόμενη δυναμικότητα ΑΠΕ, ο κίνδυνος μεγάλων διακοπών ρεύματος αυξάνεται
Αλλά αντί να επικεντρωθούμε στα βαθύτερα αίτια και τη λύση των προβλημάτων, χαθήκαμε στη διαφωνία για τις συνέπειες. Η μία πλευρά κατηγορεί την άλλη, συμπεριλαμβανομένης της ΕΑΣ, χωρίς κανείς να αναλαμβάνει την ευθύνη, χωρίς να αντιμετωπίζει τα θεμελιώδη ζητήματα.
Η ΕΑΣ είναι κρατική. Το κράτος διορίζει το διοικητικό συμβούλιο και τον πρόεδρό της. Ως εκ τούτου, η κατεύθυνσή της παραμένει εξ ολοκλήρου στην ευθύνη του κράτους.
Τώρα που οι Κύπριοι καταναλωτές έχουν συνειδητοποιήσει τα οφέλη των ΑΠΕ, ας μην χάσουμε την ευκαιρία, αλλά ας την εκμεταλλευτούμε για να πετύχουμε μια ταχύτερη μετάβαση στις ΑΠΕ με την ενεργό συμμετοχή τους. Η υπουργός είχε δίκιο όταν επέμεινε ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τα οικιακά φωτοβολταϊκά. Είναι επίσης σύμφωνη με τις προτεραιότητες της ΕΕ.
Αλλά είναι επίσης απαραίτητο και επείγον να επικεντρωθούμε στις βαθύτερες αιτίες, συνεχίζοντας παράλληλα με τα οικιακά φωτοβολταϊκά, ακόμη και εις βάρος του αυστηρότερου ελέγχου της εγκατάστασης και λειτουργίας των εμπορικών φωτοβολταϊκών.
Χρησιμοποιείται ως δικαιολογία
Το ηλεκτρικό σύστημα παραμένει απαρχαιωμένο και δεν μπορεί να υποστηρίξει μεγάλη αύξηση των ΑΠΕ, και αυτό παρουσιάζεται ως δικαιολογία για τη χαμηλή υιοθέτηση των ΑΠΕ! Γνωρίζουμε το πρόβλημα αυτό εδώ και δέκα χρόνια. Ακόμα μιλάμε για τη διεξαγωγή μελετών για να καθορίσουμε τι πρέπει να γίνει. Με αυτούς τους ρυθμούς θα είμαστε τυχεροί να ξεκινήσουμε τις εργασίες αναβάθμισης ακόμη και το 2025.
Δεν έχουμε προχωρήσει ακόμη στην εγκατάσταση μπαταριών για την αποθήκευση της ηλεκτρικής ενέργειας ή έξυπνων μετρητών, αν και τα συζητάμε αυτά εδώ και αρκετό καιρό. Γιατί η καθυστέρηση; Αυτό εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως δικαιολογία για τη χαμηλή εφαρμογή των ΑΠΕ.
Χρηματοδότηση
Τα έσοδα από την πώληση δικαιωμάτων εκπομπών πηγαίνουν στα κρατικά ταμεία δημιουργώντας πλεόνασμα στον προϋπολογισμό, αντί να επενδύονται στην πράσινη ενέργεια και στη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών, όπως προβλέπεται στο Εγχειρίδιο του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ. Το 2022 ήταν περισσότερα από 250 εκατ. ευρώ. Το ίδιο ισχύει και για τα μαζικά αυξημένα φορολογικά έσοδα ως αποτέλεσμα των υπερβολικά υψηλών τιμών ενέργειας.
Παρά ταύτα, το 2021, αντί να παράσχει κρατικές επιδοτήσεις, η κυβέρνηση ζήτησε από την ΕΑΣ να επιδοτήσει την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Τα χρήματα που η ΕΑΚ είχε βάλει στην άκρη για μελλοντικές επενδύσεις πήγαν σε επιδοτήσεις!
Η Κύπρος χρειάζεται επενδύσεις στο ενεργειακό σύστημα και όχι στη δημιουργία φορολογικών μαξιλαριών. Η δημιουργία ενός προβλήματος λόγω αδράνειας και στη συνέχεια η παρουσίασή του ως δικαιολογία για τη μη ταχύτερη πρόοδο των ΑΠΕ είναι εντελώς αδικαιολόγητη.
Προκλήσεις[/B]
Η Κύπρος βρίσκεται κοντά στον πάτο της Ευρώπης στη χρήση των ΑΠΕ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Στην τελευταία της έκθεση, η Eurostat αναφέρει ότι ο μέσος όρος της ΕΕ το 2021 ήταν 37,5%. Η Κύπρος πέτυχε μόνο 14,8 τοις εκατό, στην 23η θέση. Και ακόμη και τότε, πάνω από το ένα έκτο της συνολικής κατανάλωσης ΑΠΕ προήλθε από την καύση βιομάζας, δηλαδή ξύλου. Η Ελλάδα πέτυχε 35,9% και ο αναθεωρημένος στόχος της είναι να το αυξήσει στο 80% μέχρι το 2030. Ο στόχος της Κύπρου παραμένει στο 23% και μπορεί να αυξηθεί στο 32%. Αλλά, χωρίς αλλαγές, η επίτευξη ακόμη και αυτού του στόχου θα είναι δύσκολη υπόθεση.
Η Κύπρος έχει επίσης τη δεύτερη υψηλότερη ένταση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από την ηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη και πληρώνει το κόστος. Περισσότερες ΑΠΕ θα βοηθήσουν στη μείωσή του
Έγραψα το 2020: "Αντί να είναι ουραγός, η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να γίνει ηγέτης της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη". Δυστυχώς, η Κύπρος εξακολουθεί να είναι ουραγός. Το 2022 η Ολλανδία, με περίπου το ένα πέμπτο της μέσης ημερήσιας ηλιακής ακτινοβολίας της Κύπρου, ηγήθηκε της Ευρώπης με 14,2% της ηλεκτρικής της ενέργειας να παράγεται από την ηλιακή ενέργεια. Η Κύπρος πέτυχε 11,3%.
Έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε και η αναστολή της αδειοδότησης των ΑΠΕ ή η προσφυγή σε συχνές αποσυνδέσεις μονάδων ΑΠΕ ως μέσο προστασίας του ηλεκτρικού συστήματος δεν θα μας οδηγήσει εκεί.
Τα τελευταία 10 χρόνια, η Κύπρος εγκατέλειψε τους ανταγωνιστικούς διαγωνισμούς για τις ΑΠΕ και τώρα οι Κύπριοι καταναλωτές ενέργειας πληρώνουν το τίμημα. Στην Ελλάδα, οι ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί οδήγησαν στην ανάθεση έργων ΑΠΕ στα τέλη του περασμένου έτους σε λιγότερο από 6 σεντς/kWh, συμπεριλαμβανομένου του κέρδους.
Δεν έχουμε ακόμη φορολογήσει τα έκτακτα κέρδη των εταιρειών από τις ΑΠΕ, παρόλο που η κυβέρνηση δεσμεύτηκε στα μέσα του 2022 να το πράξει μέχρι τις αρχές του 2023. Εξακολουθούμε να το "εξετάζουμε". Αυτό θα αφεθεί τώρα στην επόμενη κυβέρνηση να ασχοληθεί. Στην Ελλάδα, οι νόμοι για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών θεσπίστηκαν στα τέλη του 2021. Για την περίοδο από τον Οκτώβριο του 2021 έως τον Ιούνιο του 2022, ο φόρος αυτός αναμένεται να ανέλθει σε 375 εκατ. ευρώ
Μετά από 10 χρόνια η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί παρά τις πολλές υποσχέσεις και δεν είναι ακόμη βέβαιο πότε θα είναι πλήρως λειτουργική. Το όλο θέμα παραμένει μια άσκηση επί χάρτου.
Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα προβλήματα, δεν είναι περίεργο που η Κύπρος βρίσκεται κοντά στον πάτο της λίστας της ΕΕ όσον αφορά το μερίδιο των ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς ορατή διέξοδο. Δεδομένου ότι οι τιμές της ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν υψηλές για αρκετό καιρό ακόμη, τα προβλήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως. Ξέρουμε ποια είναι αυτά, ξέρουμε τι πρέπει να γίνει για την επίλυσή τους, υπάρχουν τεχνικές λύσεις, έχουμε την τεχνογνωσία και τη χρηματοδότηση. Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι εξακολουθούμε να μιλάμε γι' αυτό αντί να το κάνουμε. Αυτό είναι που πρέπει να κάνει η επόμενη κυβέρνηση - ΑΜΕΣΑ.
Dr Charles Ellinas, @CharlesEllinas, Senior Fellow, Global Energy Center, Atlantic Council
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
