Τι νέο υπάρχει

[Financial Mirror] Επανεξέταση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2013

sarris-quits-002.jpg

Η οικονομική κρίση που έπληξε την Κύπρο τον Μάρτιο του 2013 επηρέασε τη ζωή των περισσότερων οικογενειών στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένης της δικής μου

Ήμουν πολύ νέος τότε, αλλά κατάλαβα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά

Μεγαλώνοντας και συνειδητοποιώντας πόσο άσχημα επηρεάστηκε η οικονομία, ήθελα να μάθω περισσότερα για το τι πραγματικά συνέβη το 2013 και πώς μια ανεπτυγμένη χώρα όπως η Κύπρος έφτασε στο σημείο της καταστροφής.

Εννέα χρόνια αργότερα, αποφάσισα να πάρω κάποιες απαντήσεις από κάποιον που έζησε αυτά τα γεγονότα εκείνη την περίοδο.

Μου δόθηκε μια συνέντευξη με τον Μιχάλη Σαρρή, τον Υπουργό Οικονομικών της Κύπρου, το 2013, ο οποίος είχε αναλάβει να διαπραγματευτεί με την Τρόικα (ΔΝΤ, ΕΚ, ΕΚΤ) ένα οικονομικό πακέτο διάσωσης ύψους 10 δισ. ευρώ.

Η συνέντευξη αυτή μου "άνοιξε τα μάτια" γιατί συνειδητοποίησα πόσα λάθη κάναμε ως χώρα, κυβέρνηση και λαός.

Τα ερωτήματα που έθεσα στον Σαρρή είναι ερωτήματα που έθεσε ένας 18χρονος που ερεύνησε διεξοδικά τα γεγονότα μεταξύ 2008-2013.

Σκοπός μου ήταν να ρίξω φως στο τι συνέβη εκείνη την περίοδο για όσους είναι στην ηλικία μου, ώστε να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη στο μέλλον.

Η συνέντευξη του Σαρρή

Άλλες χώρες (Ισπανία, Ελλάδα, Πορτογαλία) ζήτησαν οικονομική στήριξη από την ΕΕ και υπέγραψαν συμφωνία μέσα σε τρεις εβδομάδες. Η Κύπρος χρειάστηκε δύο χρόνια για να υπογράψει. Γιατί η καθυστέρηση;

Η Κύπρος ήταν ένας απρόθυμος εταίρος - δεν είχε την αίσθηση του επείγοντος

Η κυβέρνηση πίστευε ότι το να ζητήσει βοήθεια από την ΕΕ και το ΔΝΤ θα σήμαινε ότι δεν έκανε καλή δουλειά με την οικονομία

Αυτή η νοοτροπία δεν υπήρχε στην περίπτωση της Ελλάδας, της Ισπανίας ή της Πορτογαλίας.

Ένα άλλο δυσάρεστο γεγονός ήταν ότι ο τότε Πρόεδρος της Κύπρου προερχόταν από το αριστερό κόμμα (ΑΚΕΛ) και η φιλοσοφία και η πολιτική του θέση ήταν ενάντια στις απαιτήσεις της Τρόικας - για παράδειγμα, η κατάργηση της αναπροσαρμογής του κόστους ζωής στους μισθούς.

Ένας άλλος παράγοντας που καθυστέρησε την υπογραφή της συμφωνίας με την ΕΕ ήταν ότι η κυβέρνησή μας έλαβε δάνειο ύψους €2.5 δισ. από τη Ρωσία, το οποίο αφαίρεσε την πίεση και την αίσθηση του επείγοντος - βραχυπρόθεσμα.

Η καθυστέρηση ήταν μοιραία για την Κύπρο, διότι η κατάσταση των τραπεζών επιδεινώθηκε και ο κόσμος έχασε την εμπιστοσύνη του και άρχισε να αποσύρει τα χρήματά του.

Κατά συνέπεια, οι κεφαλαιακές απαιτήσεις των τραπεζών και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξήθηκαν ραγδαία.

Μέχρι τη στιγμή που ήμασταν έτοιμοι να υπογράψουμε μια συμφωνία, η κατάσταση για τις τράπεζες και την οικονομία ήταν πέρα από κάθε σωτηρία.

Είναι αλήθεια ότι οι κυπριακές τράπεζες ήταν σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένες στο ελληνικό χρέος; Πώς επηρέασε τις κυπριακές τράπεζες το PSI (Private Sector Involvement) της Ελλάδας τον Ιούλιο του 2011; Θα μπορούσε η κυβέρνηση να το είχε αποτρέψει;

Ήταν μια τρομερή απόφαση των κυπριακών τραπεζών να επενδύσουν τόσο πολύ σε ελληνικά ομόλογα, διότι, εκτός από το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία δεν πήγαινε καλά, θα έπρεπε να είχαν διαφοροποιήσει το ρίσκο τους, μη βάζοντας όλα τα "αυγά σε ένα καλάθι".

Το PSI επιδείνωσε την κατάσταση για τις κυπριακές τράπεζες επειδή έχασαν €4 δισ. από το κούρεμα των ελληνικών κρατικών ομολόγων.

Δυστυχώς, υπήρχε πολύ μικρή συνεργασία μεταξύ της Κεντρικής Τράπεζας και του Υπουργείου Οικονομικών εκείνη την περίοδο.

Ως εκ τούτου, ο Κύπριος Πρόεδρος πήγε σε αυτές τις συναντήσεις χωρίς τη συντονισμένη υποστήριξη των δύο σημαντικότερων οικονομικών συμβούλων του.

Ως αποτέλεσμα, η κυβέρνησή μας συμφώνησε σε ένα πολύ δραματικό PSI, ενώ θα έπρεπε να είχε ζητήσει να τύχουν οι τράπεζές μας της ίδιας μεταχείρισης με τις ελληνικές τράπεζες - επειδή η Κύπρος είχε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του χαρτοφυλακίου της στην Ελλάδα.

Το πρόγραμμα της ΕΕ για τη στήριξη της Ελλάδας περιελάμβανε 50 δισ. ευρώ για την αποζημίωση των ελληνικών τραπεζών για τις απώλειές τους.

Αργότερα, όταν διορίστηκα πρόεδρος της Λαϊκής Τράπεζας, προσπάθησα να ζητήσω στήριξη από το ειδικό ταμείο που δημιουργήθηκε για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών, αλλά ήταν πολύ αργά.

Γιατί η HSBC αποχώρησε από την Κύπρο το 2008; Αν η HSBC είχε παραμείνει μέτοχος, θα είχε σωθεί η Λαϊκή από τη χρεοκοπία το 2013;

Εκείνη την εποχή, η HSBC υιοθέτησε μια νέα πολιτική για τη συγκέντρωση των δραστηριοτήτων της σε βασικές αγορές - και η Κύπρος, γι' αυτήν, ήταν περιφερειακή, καθώς είχε μόνο το 20% των μετοχών της Λαϊκής.

Επιπλέον, η HSBC άρχισε να γίνεται νευρική για την Κύπρο επειδή υπήρχε ραγδαία αύξηση των καταθέσεων, κυρίως από τη Ρωσία, υπερβολικός δανεισμός στον τομέα της ανάπτυξης ακινήτων και κάποιες διαφωνίες μεταξύ της μετόχων και της διοίκησης της τράπεζας.

Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αν η HSBC είχε παραμείνει, θα ήταν σε θέση να επηρεάσει τη Λαϊκή ώστε να λάβει καλύτερες αποφάσεις - αν και κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος.

Βέβαια, τώρα γνωρίζουμε ότι οι Έλληνες επενδυτές που αγόρασαν στη συνέχεια τις μετοχές της HSBC συμπεριφέρθηκαν απερίσκεπτα, γεγονός που επηρέασε καταστροφικά την τύχη της Λαϊκής Τράπεζας.

Για ιστορικούς λόγους, η Συνεργατική Τράπεζα στην Κύπρο δεν ήταν υπό την εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου. Ωστόσο, χρειάστηκε και αυτή διάσωση ύψους 1,5 δισ. ευρώ. Γιατί, λοιπόν, κανείς δεν έθεσε το θέμα τότε;

Το Συνεργατικό Κίνημα στην Κύπρο είχε μια ρομαντική πτυχή- ήταν γνωστό ως "η τράπεζα του λαού", όπου οι ιδιοκτήτες και οι μέτοχοι ήταν αγρότες και άλλοι μικροεπιχειρηματίες, κυρίως σε αγροτικές περιοχές

Πολιτικά θεωρήθηκε πιο αποδεκτό να μην τεθεί η τράπεζα αυτή υπό την εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας, εκ των υστέρων ένα μεγάλο λάθος.

Επιπλέον, η Τρόικα εμπιστευόταν την κυβέρνηση ότι θα έπαιρνε τα απαραίτητα μέτρα για να διορθώσει τα όποια προβλήματα - κάτι που, δυστυχώς, δεν συνέβη

Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, η κυβέρνηση δεν είχε τους κατάλληλους ανθρώπους στη θέση τους για να ξεπεράσει τα προβλήματα.

Η Τρόικα πρότεινε στην κυπριακή κυβέρνηση να ιδιωτικοποιήσει τον Συνεργατισμό σε κάποιο σημείο, αλλά δεν υπήρχε πολιτική διάθεση για κάτι τέτοιο, καθώς θεωρήθηκε ότι έτσι η τράπεζα θα έχανε την ιστορική της ταυτότητα

Ο κυπριακός τραπεζικός τομέας έχει συρρικνωθεί σημαντικά. Ωστόσο, οι καταθέτες εξακολουθούν να φοβούνται να αποταμιεύσουν οτιδήποτε υπερβαίνει το όριο των 100.000 ευρώ. Πιστεύετε ότι η εμπιστοσύνη έχει αποκατασταθεί μεταξύ των Κυπρίων καταθετών;

Η εμπιστοσύνη έχει αναπάντεχα αποκατασταθεί ταχύτερα από ό,τι είχε αρχικά θεωρηθεί.

Όταν έγινε το κούρεμα των καταθέσεων και το κλείσιμο μιας μεγάλης συστημικής τράπεζας, όλοι πίστευαν ότι αυτό θα οδηγούσε σε μακροχρόνια απώλεια εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα της Κύπρου.

Ευτυχώς, ο κόσμος θεώρησε ότι αυτό ήταν ένα μεμονωμένο φαινόμενο.

Οι Κύπριοι και οι ξένοι εμπιστεύονται τώρα ότι οι τράπεζες έχουν αλλάξει τη συμπεριφορά τους και είναι καλύτερα κεφαλαιοποιημένες και καλύτερα εποπτευόμενες.

Γιατί η ΕΕ επέλεξε ένα bail-in για την Κύπρο αντί για ένα bailout που υιοθετήθηκε για την Ελλάδα και την Ιρλανδία; Μας αντιμετώπισαν άδικα οι εταίροι μας επειδή είμαστε μια μικρή χώρα;

Η ιδέα του bail-in θεωρήθηκε τότε ως κάτι που θα χρησιμοποιούνταν συχνότερα στο μέλλον. Η Κύπρος ήταν μια βολική περίπτωση για να ξεκινήσει το bail-in επειδή ήταν μια πολύ μικρή οικονομία και ένα πολύ μικρό μέρος του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

Κατά συνέπεια, ένα bail-in δεν θα οδηγούσε σε μετάδοση- δεν θα έκανε τους ανθρώπους σε άλλες χώρες πολύ νευρικούς και δεν θα οδηγούσε σε απώλεια εμπιστοσύνης.

Η Κύπρος επιλέχθηκε επίσης επειδή ήταν μια χώρα όπου οι τράπεζες είχαν συμπεριφερθεί σοβαρά, δίνοντας πάρα πολλά δάνεια, τα οποία κατέληξαν σε αθέτηση πληρωμών.

Συνολικά, μας φέρθηκαν άδικα, αλλά με αυτόν τον τρόπο καταφέραμε να βγούμε πιο γρήγορα από την κρίση, αντί να χρειαστεί να υιοθετήσουμε ένα μακρύ και επώδυνο πρόγραμμα, όπως συνέβη στην Ελλάδα.

Η θέση μας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με την Τρόικα ήταν ότι η Κύπρος θα μπορούσε να καλύψει το κενό των 7 δισ. ευρώ μέσω του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Σταθερότητας και να αποπληρώσει το χρέος της ύψους 10 δισ. ευρώ. Πιστεύετε ότι αυτό ήταν ένα βιώσιμο σενάριο για την Κύπρο, ή θα κατέληγε σε χρεοκοπία, όπως η Ελλάδα;

Δεδομένου του πόσο καλά καταφέραμε τελικά να ελέγξουμε τις δημόσιες δαπάνες, η Κύπρος έδειξε ότι είχε τη δημοσιονομική πειθαρχία για να υιοθετήσει και το παραδοσιακό Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Σταθερότητας.

Μέχρι το 2016, καταφέραμε να έχουμε πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα.

Πιστεύω ότι, αν και θα χρειαζόταν περισσότερος χρόνος για την αποπληρωμή του χρέους, θα τα καταφέρναμε καλά στο πλαίσιο του Προγράμματος Σταθερότητας.

Ήταν λάθος η αποδοχή να ηγηθεί των προσπαθειών ανακεφαλαιοποίησης της Λαϊκής το 2012; Έχετε μετανιώσει που γίνατε Υπουργός Οικονομικών το 2013;

Κοιτάζοντας πίσω, δεν έχω μετανιώσει που δέχτηκα να γίνω Υπουργός Οικονομικών το 2013 ή που ηγήθηκα των προσπαθειών για την ανακεφαλαιοποίηση της Λαϊκής Τράπεζας το 2012, γιατί το έκανα για τη χώρα μου - όπως έκανα όταν η Κύπρος εντάχθηκε με επιτυχία στην Ευρωζώνη.

Ίσως, το μόνο που μετανιώνω είναι ότι δεν μπόρεσα να πείσω τη Βουλή να αποδεχθεί την πρώτη συμφωνία που σύναψα με την Τρόικα, σύμφωνα με την οποία όλοι οι καταθέτες σε όλες τις τράπεζες θα συνεισέφεραν ένα πολύ μικρό ποσοστό των καταθέσεών τους των 9.9%.

Ως αποτέλεσμα, το bail-in ήταν αναπόφευκτο, που επιβλήθηκε στην Κύπρο, και πολλοί έχασαν όλες τις καταθέσεις τους.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε μόλις γίνατε Υπουργός Οικονομικών και γιατί παραιτηθήκατε;

Η πιο σοβαρή δυσκολία ήταν ότι η Κύπρος είχε πολύ μικρή αξιοπιστία όταν ανέλαβα.

Οι Ευρωπαίοι εταίροι μας θεωρούσαν ότι η Κύπρος δεν ήταν αξιόπιστο μέρος με βάση τον τρόπο που χειριστήκαμε τις υποθέσεις μας στο παρελθόν. Αυτό μας άφηνε πολύ μικρή διαπραγματευτική δύναμη.

Η Κύπρος ήταν μόνη της και κανείς δεν ήταν πρόθυμος να μας υποστηρίξει - ούτε καν η Ελλάδα.

Όταν η Κυπριακή Βουλή απέρριψε την πρώτη συμφωνία που πέτυχα με την Τρόικα που περιέγραψα προηγουμένως, αποφάσισα να παραιτηθώ.

Η τότε κυβέρνηση ήθελε να πάρει αποστάσεις από το κούρεμα των καταθέσεων, έψαχνε έναν "αποδιοπομπαίο τράγο" και εγώ ήμουν ο προφανής.

Της Μαργαρίτας Μαρκίδου, Έτος 6, The English School Λευκωσία



Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Financial Mirror
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Financial Mirror

Source

 
Πίσω
Κορυφή