Της Γεωργίας Μιχαήλ
Εν έτει 2022 στην Κύπρο δεν έχει ακόμη καλλιεργηθεί και δημιουργηθεί κουλτούρα και συνείδηση σε σχέση με τους μεταθανάτιους δότες. Απόδειξη, το ότι οι μεταθανάτιοι δότες στο νησί μας, σχεδόν κάθε χρόνο, είναι… μετρημένοι στα δάκτυλα και μάλιστα του ενός χεριού!
Γιατί να γίνω μεταθανάτιος δότης; Μπορεί να φαντάζει περίπλοκη ερώτηση αλλά η απάντηση είναι απλή. Η κυρία Χρυστάλλα Δεσπότη για χρόνια έβλεπε και φρόντιζε ανθρώπους που βρίσκονταν στην αντίπερα όχθη, αναμένοντας καρτερικά ένα μόσχευμα για να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη ή και να συνεχίσουν να ζουν. Αυτοί οι ασθενείς ήταν η πιο ουσιαστική απάντηση που πήρε. Εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια είναι η Συντονίστρια Μεταμοσχεύσεων στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας.
Είναι ο άνθρωπος που μαζί με τον γιατρό θα ενημερώσει τους συγγενείς ενός εγκεφαλικά νεκρού ασθενή ότι μπορεί να προβούν στην πιο μεγάλη πράξη κάνοντας το πένθος τους, ζωή για κάποιους άλλους. Βίωσε στιγμές που χαράχτηκαν στη ψυχή της για πάντα. Μιλώντας στη Cyprus Times μας εξηγεί ποια διαδικασία ακολουθείται για τον εντοπισμό δυνητικών δοτών, σε τι βοηθάει το να έχουμε ξεκάθαρη απάντηση για το αν επιθυμούμε ή όχι να γίνουμε μεταθανάτιοι δότες και να τη γνωστοποιήσουμε στους οικείους μας αλλά και σωρεία άλλων ερωτημάτων;
Ο νεφρολογικός θάλαμος την «έσπρωξε». 65 ασθενείς στο περίμενε για νεφρό
Το περιβάλλον στη δουλειά ήταν το πρώτο της ερέθισμα. «Δουλεύοντας στον νεφρολογικό θάλαμο ερχόμουν σε επαφή με ασθενείς που φθάνουν σε τελικό στάδιο νεφρικής ανεπάρκειας. Είχαμε περίπτωση ενός 18χρονου που ενώ ήταν σε γλέντι δεν ένιωθε καλά και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο όπου διαπιστώθηκε ότι έπρεπε να του βάλουν άμεσα ειδικό καθετήρα για να μπορέσει να ξεκινήσει αιμοκάθαρση. Δεν επιλέγεις πότε θα αρρωστήσεις. Αυτοί οι άνθρωποι κάνουν αιμοκάθαρση τρεις φορές την εβδομάδα για τέσσερις ώρες. Είναι αρκετές ώρες της ζωής μας για να είμαστε κλεισμένοι σε ένα νοσοκομείο. Δε ξέρουν ούτε Σαββατοκύριακα, ούτε αργίες. Σε πολύ δυσκολότερη κατάσταση βρίσκονται οι άνθρωποι που καταλήγουν στο τελικό στάδιο της καρδιακής, της ηπατικής και αναπνευστικής ανεπάρκειας. Αυτοί δεν έχουν πολλές επιλογές για το πώς θα επιβιώσουν. Μπαίνουν σε λίστα και αναμένουν ένα μόσχευμα που θα τους σώσει τη ζωή. Όταν μπεις στο παπούτσι εκείνου του ανθρώπου ή της οικογένειας τους τότε θα πεις ‘γιατί να μη βοηθήσω;’».
Στην Εθνική Λίστα Αναμονής για μόσχευμα νεφρού, όπως σημείωσε, κατά τη διάρκεια του χρόνου είναι καταγεγραμμένοι περίπου 65 ασθενείς ενώ οι ασθενείς που αναμένουν άλλα όργανα παραπέμπονται μέσω του Υπουργείου Υγείας σε κέντρα του εξωτερικού για να μπορέσουν να βρουν μόσχευμα.
5.500 ενδιαφερόμενοι σε… 10 χρόνια
Το 2013 δημιουργήθηκε το Εθνικό Μητρώο Δυνητικών Δοτών Οργάνων και Ιστών και από τότε ξεκίνησε η απογραφή των δυνητικά δοτών. «Του χρόνου συμπληρώνονται δέκα χρόνια και μέχρι σήμερα επέδειξαν ενδιαφέρον περίπου 5.500 συνάνθρωποι μας. Πρόκειται για άτομα, διαφόρων ηλικιακών βαθμίδων από 18 ετών και πάνω, απ’ όλα τα ταξικά στρώματα και από τα δύο φύλα. Δεν είναι μόνο Κύπριοι αλλά και ξένοι που διαμένουν στο νησί».
Αν και πρόκειται για μία μικρή πληθυσμιακά χώρα, παρόλα αυτά δεν παύει ο αριθμός αυτός να είναι αρκετά μικρός. «Στην καλύτερη των περιπτώσεων στην Κύπρο να υπάρξουν τον χρόνο 20 με 25 μεταθανάτιοι δότες, που δεν υπάρχουν, αν σκεφτεί κανείς ότι υπάρχουν 1.000 άνθρωποι που κάνουν αιμοκάθαρση, αντιλαμβάνεστε ότι ο αριθμός είναι μικρός. Το προηγούμενο έτος υπήρξαν πέντε δότες, φέτος μέχρι τώρα είχαμε τρεις δότες».
Συγκατάθεση με… άδεια οδηγού. «Πλειοψηφία θετικά αλλά πολύ σημαντικά και τα όχι»
Σε μία προσπάθεια ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης του κοινού με βάση πλέον και τη νομοθεσία ο κάθε υποψήφιος για εξασφάλιση άδειας οδήγησης μπορεί να δώσει τη συγκατάθεση του για να γίνει μεταθανάτιος δότης.
«Ενημερώνεται για τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις με ειδικό έντυπο που θα συνοδεύει την αίτησή του και έχει το δικαίωμα να δώσει θετική ή αρνητική απάντηση ή ακόμα και να αγνοήσει το σχετικό ερώτημα. Το έντυπο μπαίνει σε κλειστό φάκελο και αποστέλνεται αρχικά στο Υπουργείο Υγείας και απ’ εκεί σε εμένα. Απ’ όσο είδαμε μέχρι τώρα η πλειοψηφία απαντάει θετικά αλλά υπάρχουν και αυτά που είναι κενά, λίγα είναι δυσανάγνωστα και φυσικά υπάρχουν και τα αρνητικά. Προτού κάνουμε αυτή τη διαδικασία δεν είχαμε τόσες αρνητικές επιστολές καθώς ο κόσμος δεν ερχόταν ποτέ αντιμέτωπος με αυτή την ερώτηση. Και το όχι όμως είναι σημαντικό. Γνωρίζουμε την επιθυμία του άρα ου μη γέννητω βρεθεί σε μία τέτοια κατάσταση και είναι αρνητικό δε θα μπούμε καν στη διαδικασία να συζητήσουμε ένα τέτοιο ενδεχόμενο με την οικογένειά του».
Κληθείσα να σχολιάσει εάν είναι ηλικιακά κάποιος έτοιμος στα 18 του να δώσει μία τέτοια απάντηση η κυρία Δεσπότη ήταν κάθετα θετική. «Αν είναι κατάλληλη ηλικία για να βγάλει άδεια οδηγού. Είναι πάρα πολύ σημαντική απόφαση το να βγάλεις άδεια οδηγού. Αν δεν είσαι ώριμος, είναι σα να παίρνει ένα φονικό όπλο και κινείσαι με αυτό. Αν είσαι ώριμος σημαίνει ότι μπορείς αποφάσεις για οτιδήποτε έχει να κάνει με τη ζωή σου».
Σημαντικό να γνωρίζουν οι οικείοι μας
Παρόλο που σε αρκετούς και μόνο η συζήτηση του θέματος φέρνει αποστροφή η κυρία Δεσπότη τόνισε ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό να γνωρίζουν οι οικείοι μας ποια είναι η επιθυμία μας επί του θέματος.
«Προτιμότερο ο καθένας μας να δώσει τη δική του απάντηση και να αποδεσμεύσει την οικογένειά του απ’ αυτή την απόφαση και το άγχος εάν θα πράξει ή έπραξε σωστά. Αν έρθουν σε μία τέτοια κατάσταση να ξέρουν τι θα κάνουν. Δε σημαίνει ότι επιδιώκω τον θάνατο μου ή ότι θα «φύγω» πριν από αυτούς τους οποίους ενημερώνω. Να το συζητήσετε σε ώρα ηρεμίας. Μη φοβόμαστε. Τώρα σε περίπτωση που ο αποθανών δεν έχει εκφράσει την επιθυμία του, εμείς εκείνο που ζητάμε από την οικογένεια είναι να σκεφτεί τι θα ήθελε ο ίδιος ο άνθρωπος τους. Να σκεφτούν τη ζωή του, τις πράξεις του και εκείνο να είναι το έναυσμα της απόφασης τους».
Εγκεφαλικά νεκρός ή σε κώμα… Ποια η διαφορά
Ο ρόλος του Συντονιστή ξεκινάει όταν ειδοποιηθεί από το νοσοκομείο ότι υπάρχει διασωληνωμένος ασθενής σε κρίσιμη κατάσταση του που υπέστη βαριά εγκεφαλική βλάβη.
«Όταν υπάρχει εγκεφαλική βλάβη ο τρόπος να διαπιστωθεί ο θάνατος είναι με εξειδικευμένες εξετάσεις που γίνονται ώστε να διαφανεί εάν ο ασθενής είναι ζώντας ή νεκρός. Η εξέταση γίνεται δύο φορές για επιβεβαίωση καθώς πρόκειται για την πιο σοβαρή διάγνωση, τη διάγνωση του θανάτου. Εφόσον επιβεβαιωθεί ο θάνατος, δεν υπάρχει δρόμος επιστροφής. Ενημερωνόμαστε από το νοσοκομείο ότι υπάρχει ασθενής στον οποίο γίνονται τα τεστ εγκεφαλικού θανάτου και τότε λαμβάνω τα στοιχεία του για να ψάξω εάν ενόσω ήταν σε ζωή δήλωσε την επιθυμία του να γίνει δότης οργάνων ή όχι. Ο γιατρός είναι εκείνος που θα μεταφέρει στην οικογένεια τα άσχημα μαντάτα».
Σε αυτές τις στιγμές η κυρία Δεσπότη είναι παρούσα ωστόσο, όπως μας εξομολογείται, μιλάει μόνο όταν αντιληφθεί ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν συνειδητοποιήσει έστω και στο ελάχιστο τι τους έχει συμβεί.
«Είτε αποφασίσουν να προχωρήσουν σε δωρεά είτε όχι δυστυχώς η διάγνωση δεν αλλάζει. Το εγκεφαλικά νεκρός σημαίνει ότι επιβεβαιώθηκε ο θάνατος του. Τεκμηριώθηκε με τις συγκεκριμένες εξετάσεις, ότι δεν υπάρχει καμία εγκεφαλική λειτουργία και δεν πρόκειται να επανέλθει. Η αναπνοή του και οι όποιες λειτουργίες των οργάνων του είναι λόγω μηχανικής υποστήριξης. Δεν πρόκειται για ασθενή σε κώμα. Αυτό είναι διαφορετικό. Ο ασθενής σε κώμα μπορεί να έχει κάποιες αντιδράσεις, μπορεί άλλοτε να σε βλέπει, να σε καταλαβαίνει. Μπορεί να έχει επίγνωση. Ο εγκέφαλος και η αναπνοή του λειτουργούν από μόνα τους».
«Τους λες το παιδί σου είναι νεκρό, όλος ο κόσμος τους καταρρέει»
Αν και τόσα χρόνια σε αυτή τη θέση η κάθε φορά είναι εξίσου δύσκολη.
«Μιλάμε για ανθρώπους που ίσως ακόμη και την προηγούμενη ημέρα να ήταν απολύτως υγιείς. Οι οικογένειές τους έχουν να αντιμετωπίσουν το πιο τραγικό σενάριο, του θανάτου ενός πρότινος υγιούς ανθρώπου, του δικού τους ανθρώπου. Δε μπορεί να το συνειδητοποιήσει εύκολα ο νους ότι την προηγούμενη μέρα για παράδειγμα, το παιδί τους ήταν μαζί τους και σήμερα είναι νεκρό. Πας και του λες «το παιδί σου είναι νεκρό», όλος ο κόσμος σου καταρρέει. Σου περιγράφουν μία απόλυτα φυσιολογική ζωή που κατέρρευσε. Μας έτυχε να έχουμε νεαρά παιδιά που μόλις έχουν αρχίσει τη ζωή τους και είναι έγκυος η γυναίκα τους. Η οποιαδήποτε αντίδραση είναι δικαιολογημένη. Κάποιες φορές είναι παρών ο ψυχολόγος της ομάδας αλλά δυστυχώς όχι πάντα».
Γι’ αυτό τον λόγο όπως μας εξήγησε η κυρία Δεσπότη δίδεται στην οικογένεια ένα μικρό χρονικό περιθώριο κάποιων ωρών ώστε να αποφασίσει τι τελικά θα πράξει.
«Μόλις του ανακοινώσαμε ότι ήταν νεκρή, ο ίδιος μας ρώτησε τι θα κάνουμε τα όργανα»
Υπάρχουν ωστόσο και οι περιπτώσεις που οι ίδιες οι οικογένειες είναι ευαισθητοποιημένες και κάνουν την κατάσταση πιο εύκολη.
«Μας έχει τύχει η ίδια η οικογένεια να μας ρωτήσει για τα όργανα. Ήταν πριν αρκετά χρόνια μόλις ανακοινώσαμε σε έναν άντρα ότι ήταν νεκρή η σύζυγός του μας ρώτησε ο ίδιος τι θα κάνουμε με τα όργανα. Όπως μας είχε πει η σύζυγος του ήταν δότης οργάνων και να δούμε πώς θα προχωρήσουμε. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να το μιλήσουμε κάποια στιγμή με τους ανθρώπους μας. Να πούμε εδώ σήμερα που είμαι καλά αν μου συμβεί ποτέ κάτι αυτή είναι η επιθυμία μου».
Ακόμη και ένα παιδί μπορεί να γίνει δότης αλλά… όχι στην Κύπρο
Η κυρία Δεσπότη επεσήμανε ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε μεταθανάτιοι δότες φτάνει να το θέλουμε. «Ακόμη και ένα μωράκι μπορεί να γίνει δότης ωστόσο στην Κύπρο δεν υπάρχει ο τρόπος να γίνει η αφαίρεση των οργάνων και να δοθούν. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει η δυνατότητα».
Ερωτηθείσα για το ποια όργανα μπορούν να μεταμοσχευθούν στην Κύπρο απάντησε ότι το μόνο όργανο είναι ο νεφρός αλλά και ο κερατοειδής που είναι ωστόσο ιστός. «Είναι πολύ σημαντικό το κάθε όργανο. Κυρίως όμως η καρδιά, οι πνεύμονες και το συκώτι γιατί οι άνθρωποι που τα έχουν ανάγκη εάν δεν τα λάβουν σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα είναι πραγματικά θέμα ζωής και θανάτου. Από την άλλη ο νεφρός, παίρνοντας ένα μόσχευμα νεφρού σημαίνει θα βελτιώσει την υγεία και τη ζωή του ασθενή».
Ο χρόνος ζωής των οργάνων εκτός σώματος
Από τη στιγμή που ξεκινάει η διαδικασία αφαίρεσης των οργάνων από το σώμα τότε αρχίζει και ένας αγώνας δρόμου.
«Κάθε όργανο έχει τον δικό του χρόνο επιβίωσης μετά την αφαίρεση. Η καρδιά μπορεί να επιβιώσει εκτός σώματος 4 με 5 ώρες, οι πνεύμονες μέχρι και έξι ώρες, το συκώτι μέχρι 12 ώρες και οι νεφροί μέχρι και 24 ώρες. Αν όλα τα όργανα αξιολογηθούν ότι είναι κατάλληλα και υγιή μπορούν να προσφερθούν μέχρι και οκτώ όργανα: η καρδιά, το έντερο, το πάγκρεας, οι νεφροί, οι πνεύμονες και το συκώτι».
Ως πρώτη επιλογή για μεταμόσχευση των νεφρών είναι η Κύπρος αναλόγως εάν υπάρχει συμβατός λήπτης. «Η καρδιά λόγω ωρών επιβίωσης οι μόνες επιλογές που έχουμε είναι η Ελλάδα και το Ισραήλ. Οι πνεύμονες, παλαιότερα είχαμε συμφωνία με την Αυστρία και τους προσφέραμε εκεί, αλλά τα τελευταία δύο χρόνια προσφέρονται στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων της Ελλάδας».
Τι μπορεί να φταίει…
Κοιτάζοντας τους χρονιαίους μεταθανάτιους δότες σε σύγκριση με τους θανάτους που έχουμε κάθε χρόνο αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο αριθμός είναι αρκετά μικρός. Πέραν από την άγνοια αρκετών πολιτών επί του θέματος τι μπορεί άλλο να φταίει;
«Τα περιστατικά υπάρχουν αλλά είτε εμείς δεν τα εντοπίζουμε ή δε γίνονται ποτέ τα τεστ εγκεφαλικού θανάτου. Εκτιμώ ότι κάποια σε περιστατικά με σοβαρή εγκεφαλική αιμορραγία δε γίνονται καν τεστ για να διαπιστωθεί εάν είναι εγκεφαλικά νεκροί ώστε να προχωρήσουμε στην επιλογή της δωρεάς οργάνων. Πρέπει να γίνει ενημέρωση σε όλα τα επίπεδα. Και στην κοινωνία καθώς και στους επαγγελματίες υγείας ώστε σε τέτοια περιστατικά να γίνονται οι σωστές διαδικασίες».
«Μου έτυχε περιστατικό με ανθρώπους του περιβάλλοντος μου»
Από το 2007 συντονίστρια… «Κάθε φορά μπαίνω στη θέση της κάθε οικογένειας. Είχα διάφορες αντιδράσεις. Όλες αναμενόμενες και η άρνηση και ο θυμός είναι φυσιολογικά. Δεν είναι τόσο εύκολο να βλέπεις μία οικογένεια να θρηνεί τον δικό της άνθρωπο. Η Κύπρος είναι μικρή. Μου έτυχε να βρεθώ σε μία τέτοια κατάσταση όπου επρόκειτο για ανθρώπους του περιβάλλοντος μου και είναι ακόμη πιο δύσκολο. Ωστόσο και πάλι εκείνη την ώρα προσπαθούμε να μετατρέψουμε όλο αυτό το κακό μαντάτο, που δεν υπάρχει χειρότερο, σε κάτι καλό. Ακόμη και νεκρός ο άνθρωπος έχει τόση ‘δύναμη’ ώστε να χαρίσει ζωή. Από τη στιγμή που η οικογένεια είναι θετική για μένα εκείνη την ώρα διαγράφονται όλα τα αρνητικά συναισθήματα. Λέω μέσα μου, τώρα αρχίζουμε τη διαδικασία ώστε στο πιο σύντομο χρόνο να κάνουμε αυτή την πράξη να πετύχει».
Θέλησε μάλιστα να τονίσει ότι είναι πολύ περισσότερες οι πιθανότητες να βρεθούμε εμείς ή κάποιος αγαπημένος μας στην ομάδα εκείνων που αναμένουν ένα μόσχευμα παρά να γίνουμε δότες.
Contents of this article including associated images are belongs Cyprus Times
Views & opinions expressed are those of the author and/or Cyprus Times
Source
