-
.
- Русский
Σε έναν άνθρωπο που μάχεται τα στερεότυπα, και πάνω από ένα πιάτο πακιστανικό κεμπάπ, ο Θόδωρος Παναγίδης βρίσκει έναν σκληρά εργαζόμενο ευτυχισμένο που έκανε την Κύπρο σπίτι του
Την πρώτη φορά που επισκέπτομαι το Hurry Curry, είναι νωρίς το απόγευμα μιας Τετάρτης - μια ήσυχη ώρα, με μόνο δύο τραπέζια κατειλημμένα. Και οι δύο ομάδες θαμώνων είναι ζευγάρια μεικτής φυλής, αν και το ένα (ένας αργυρόμαλλης Κύπριος άνδρας και μια νεαρή γυναίκα με εμφάνιση από τη Σρι Λάνκα) μπορεί να μην είναι ζευγάρι αυτό καθεαυτό- ο ηλικιωμένος άνδρας φαίνεται να είναι αβανταδόρος - μπορεί απλώς να είναι ο εργοδότης της γυναίκας - αν και ακουμπάει το χέρι του στον ώμο της για λίγα λεπτά. Οι τοίχοι του ινδικού (στην πραγματικότητα πακιστανικού) εστιατορίου συνεχίζουν το θέμα της πολιτισμικής ανάμειξης: ένας τοίχος είναι καλυμμένος με φωτογραφίες αξιοθέατων από τη Λαχόρη και το Ισλαμαμπάντ - αλλά ένας άλλος είναι διακοσμημένος με μια πινακίδα που γράφει "Friends", με το λογότυπο της διάσημης τηλεοπτικής κωμικής σειράς (τα ψιλά γράμματα εξηγούν τον υπαινιγμό, προσθέτοντας "...of Hurry Curry"). Αλλού, η αίθουσα είναι διάσπαρτη με ινδικά μπαχαρικά και μπιχλιμπίδια, ενώ το ταβάνι είναι διακοσμημένο με φλοράλ μοτίβα.
Την επόμενη μέρα, επιστρέφω στο σχετικά νέο εστιατόριο της Λευκωσίας (άνοιξε το 2021) για να συναντήσω τον Muhammad Saqib Islam, ο οποίος διευθύνει το μαγαζί μαζί με τον αδελφό του Atiq. (Ποια είναι η πραγματική περιγραφή της δουλειάς του; "Μπορείτε να με αποκαλέσετε κάτι σαν γενικό διευθυντή"). Το θέμα της πολιτισμικής ανάμειξης επιστρέφει επίσης με ορμή - και πράγματι η συζήτησή μας αποδεικνύεται μια περίπτωση κατεδάφισης στερεοτύπων, και από τις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος. Η μία πλευρά επιμένει ότι η Κύπρος είναι βαθιά ρατσιστική, παρουσιάζοντας τους μετανάστες ως θύματα. Η άλλη θεωρεί ότι οι αλλοδαποί από την ινδική υποήπειρο - είτε πρόκειται για Ινδούς, είτε για Σριλανκέζους, είτε για Μπαγκλαντεσιανούς, είτε για Πακιστανούς όπως οι αδελφοί - βρίσκονται εδώ ουσιαστικά ως καιροσκόποι, που θέλουν να δουλέψουν σκληρά και να βγάλουν χρήματα, χωρίς απαραίτητα να επιδιώκουν να γίνουν μέρος της κοινωνίας. Ο Σακίμπ ανατρέπει και τις δύο θεωρίες.
"Σακίμπ" είναι το μικρό του όνομα, το οποίο προτάσσεται από το όνομα του Προφήτη (""Μωάμεθ", βασικά, το βάζουν λόγω - της γλυκύτητας της θρησκείας, ας πούμε, οπότε έχεις "Μωάμεθ" στο όνομά σου") και ακολουθείται από το "Ισλάμ" που είναι τόσο το επώνυμό του όσο και το όνομα του εκλιπόντος πατέρα του. Στην πραγματικότητα είναι λίγο ασαφές (για μένα) πώς λειτουργούν τα πακιστανικά ονόματα - επειδή το πλήρες όνομα του Atiq είναι Atiq Ur Rehman (δύο άλλα αδέλφια ονομάζονται επίσης 'Ur Rehman') αλλά αυτός και ο Saqib δεν είναι ετεροθαλή αδέλφια ή από διαφορετικούς πατέρες. Ίσως όταν ήρθε ο Saqib -είναι ο νεότερος, που κλείνει τα 37 του χρόνια τον Οκτώβριο- οι γονείς τους γίνονταν πιο δημιουργικοί με τα ονόματα.
Ο πατέρας του, που πέθανε το 2000, διατηρούσε μια επιχείρηση μεταφορών- η μητέρα του διατηρούσε μια επιχείρηση ραπτικής και φαίνεται να ήταν ο βράχος της οικογένειας, δουλεύοντας "ακόμη και μερικές φορές 16 ώρες" για να περάσουν τα παιδιά της από το σχολείο και το πανεπιστήμιο. (Τώρα ζει στην Κύπρο με τους δύο γιους της, άλλος ένας τρόπος με τον οποίο η οικογένεια αψηφά τα στερεότυπα). Τα αδέλφια μεγάλωσαν στην Γκουτζρανβάλα στο βορειοανατολικό Πακιστάν - μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία: "Πολλές αναμνήσεις, πολύ κρίκετ" - και στη συνέχεια μετακόμισαν στην κοντινή Λαχόρη, μια πόλη άνω των 11 εκατομμυρίων κατοίκων, το 2003. Ο Atiq ήταν ο πρώτος που ήρθε στην Κύπρο, το 2005- ο Saqib ακολούθησε πέντε χρόνια αργότερα, με φοιτητική βίζα, έχοντας ήδη εργαστεί στην τροφοδοσία και τη διαχείριση εκδηλώσεων για αρκετά χρόνια. Σπούδασε Διοίκηση Ξενοδοχείων στο Kes College, στη συνέχεια στο American College, και στη συνέχεια έκανε ΜΒΑ στα Χρηματοοικονομικά - αν και η διατριβή του ακούγεται πιο κοντά στην κοινωνιολογία, καθώς το θέμα της είναι ότι από την παιδική μας ηλικία είμαστε προετοιμασμένοι να πιστεύουμε ορισμένες κοινοτοπίες (ή και στερεότυπα). "Αυτή ήταν η θεωρία πίσω από αυτό - ότι υπάρχουν πολλά πράγματα που μας διδάσκουν, από τη θρησκεία και την κοινωνία... Φυσικά έφερα και τους αριθμούς σε αυτό."
Είναι ένας μεγαλόσωμος, γεμάτος αυτοπεποίθηση, με κοινωνικό παρουσιαστικό, με ατημέλητα μαλλιά και περιποιημένη γενειάδα. Είναι καλός με τα χέρια του, εκτός από το να γράφει διατριβές: τα αδέλφια διευθύνουν επίσης μια κατασκευαστική εταιρεία (αυτή ήταν στην πραγματικότητα η κύρια επιδίωξη του Atiq- το εστιατόριο ήρθε αργότερα), και όταν πρόκειται για οικοδομικές εργασίες, θα δοκιμάσει τις δυνάμεις του σε οτιδήποτε - υδραυλικά, βάψιμο, πλακάκια. "Ποτέ δεν αισθάνομαι ότι είναι δύσκολο, ή δύσκολο, γιατί έχω μια πεποίθηση", μου λέει: "Ό,τι βλέπω στη ζωή μου γίνεται, ή φτιάχνεται, από έναν άνθρωπο - και είμαι κι εγώ άνθρωπος. Την ημέρα που θα δω κάτι που δεν έχει φτιαχτεί από άνθρωπο, δεν θα προσπαθήσω να το κάνω!"
Το φαγητό είναι ένα άλλο πάθος του- όλοι στον κύκλο του Σακίμπ τρέφουν δέος για τις μαγειρικές του ικανότητες. Μπορεί να πάρει "ένα τεράστιο κομμάτι μοσχαρίσιο κρέας", λέει, και να το δουλέψει μέχρι να γίνει "όπως λέμε στα κυπριακά, λουκούμι". Μένω λίγο έκπληκτος- όντως το λέμε αυτό στα κυπριακά (που σημαίνει "τρυφερό που λιώνει στο στόμα"), αλλά δεν είναι μια λέξη που θα περίμενε κανείς από τους ξένους να ξεστομίσουν, ακόμα κι αν εργάζονται στον κλάδο της εστίασης. Ωστόσο, στην πραγματικότητα τόσο ο Saqib όσο και ο Atiq μιλούν άπταιστα κυπριακά (όχι πάντα ελληνικά, αλλά κυπριακά) με ελάχιστα ίχνη προφοράς - άλλο ένα στερεότυπο που καταρρίπτεται. Η αναφορά στο φαγητό, σε κάθε περίπτωση, μας οδηγεί πίσω στη Λαχόρη, η οποία έχει "το καλύτερο φαγητό στον κόσμο", αναστενάζει νοσταλγικά. "Η Λαχόρη είναι μια πολύ, πολύ πολυάσχολη πόλη", μια "πόλη των φώτων", μια πόλη που δεν κοιμάται ποτέ- είναι σαφές ότι πέρασε όμορφες στιγμές εκεί ως νεότερος, ιδίως όταν εργαζόταν στη διαχείριση εκδηλώσεων και σύχναζε σε πάρτι και δεξιώσεις. Είναι όμως και καλό μέρος για να κάνεις οικογένεια ή να ξεκινήσεις τη δική σου επιχείρηση;
Ο Σακίμπ διστάζει, μη θέλοντας να ακουστεί άπιστος. "Για να είμαι ειλικρινής, δεν νομίζω ότι είναι καλό μέρος", απαντά τελικά. "Είναι καλό μέρος μόνο αν έχεις κάτι στην τσέπη σου, τότε μπορείς να συνεχίσεις. Στην Κύπρο μπορώ μάλλον να πω ότι έρχεσαι με το μηδέν και έχεις μια πολύ καλή ζωή σε λίγα χρόνια - αν είσαι πραγματικά σκληρά εργαζόμενος. Αν εργάζεσαι πραγματικά καλά. Αν είσαι καλός και συνεπής και πραγματικά επιμένεις στη δουλειά σου και σέβεσαι τη δουλειά σου - εννοώ ότι εδώ σε σέβονται. Υπάρχουν πολλές ευκαιρίες."
Τώρα είναι η σειρά μου να διστάσω - αλλά δεν μπορούμε ακριβώς να παρακάμψουμε τον ελέφαντα στο δωμάτιο. Σε σέβονται, ως πολίτης τρίτης χώρας, όπως το παραθέτω σε εισαγωγικά; Τι γίνεται με τον ρατσισμό;
"Δεν θα πω απλώς "ναι" ή "όχι"", απαντά ο Σακίμπ με τον αέρα κάποιου που έχει μελετήσει διεξοδικά το θέμα. "Μπορώ να αναπτύξω, μπορώ να εξηγήσω. Μπορώ να συζητήσω πάνω σε αυτό με οποιονδήποτε. Δεν βλέπω την Κύπρο ως μια χώρα που είναι ρατσιστική... Είμαι εδώ σχεδόν 14 χρόνια, δεν βλέπω κανένα ρατσισμό."
Ακόμα και όταν πρωτοήρθε; Ενώ έψαχνε για δουλειά;
"Λοιπόν, ήταν δικό μου λάθος", παραδέχεται. Αυτό κάνουν οι ξένοι φοιτητές, ξεκινούν από το πανεπιστήμιο, έχοντας μόλις φτάσει μαζικά για το πρώτο τους εξάμηνο, "και στα πρώτα μαγαζιά που θα βρουν, θα αρχίσουν να ρωτάνε "Έχετε δουλειά;". Εσύ λοιπόν -ως άνθρωπος που εργάζεσαι στο μαγαζί σου, και έχεις δουλειά, και έχεις πολλά πράγματα να κάνεις, και αν έχεις περισσότερους από 40 επισκέπτες που έρχονται κάθε μέρα και σε ρωτάνε αυτό - τι θα νιώσεις; Φυσικά θα τους πείτε: "Σας παρακαλώ, μην μας ενοχλείτε". Έτσι αυτό, για αυτούς τους τύπους, γίνεται ρατσισμός". Σίγουρα, παραδέχεται, θα βρείτε ανθρώπους που είναι αγενείς ή επιθετικοί - αλλά τέτοιους ανθρώπους θα βρείτε παντού. "Αν κάποιος σου μιλάει άσχημα, δεν σημαίνει ότι είναι ρατσιστής. Στη χώρα σας", ρωτάει τον παροιμιώδη ξένο, "δεν σας μιλάει κανείς άσχημα μερικές φορές; Μιλάνε! Έτσι, συνάντησα εννέα Κύπριους σήμερα ας πούμε, για παράδειγμα, και ένας από αυτούς δεν μου μίλησε όμορφα - οπότε πάω σπίτι και γράφω [ΣΤΑ ΜΈΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΔΙΚΤΎΩΣΗΣ] "Είναι ρατσισμός". Όχι, δεν είναι αυτό, φίλε! Το ίδιο πράγμα μπορεί να συμβεί και στην πόλη σας - ίσως εκεί να βρείτε πέντε από τους εννέα. Αλλά είναι εντάξει για σένα, γιατί είναι το σπίτι σου."
Αυτή, υποψιάζομαι, είναι η ουσία του θέματος: "Επειδή είναι το σπίτι σου". Προφανώς, η ειδυλλιακή άποψη του Σακίμπ για την Κύπρο πρέπει να λαμβάνεται με επιφύλαξη: άλλωστε, δεν είναι πιθανό να προσελκύσει πελάτες στο εστιατόριό του -περίπου το 60% είναι Κύπριοι και μόνο το 10-15% Ινδοί ή Πακιστανοί, τουλάχιστον τις καθημερινές- οι αναλογίες αντιστρέφονται τα Σαββατοκύριακα- με το να κακολογεί τη χώρα τους. Παραλίγο να πέσω από την καρέκλα μου όταν τον ρωτάω τι του αρέσει εδώ και αναφέρει την ακρίβεια (υποθέτω ότι είναι πιθανό οι άνθρωποι στο Πακιστάν να είναι ακόμη λιγότερο συνεπείς), και στη συνέχεια γουρλώνω τα μάτια μου ενδόμυχα όταν τον ρωτάω τι δεν του αρέσει και μου απαντά, πατριωτικά, ότι μισεί τη διαίρεση του νησιού. Όλα αυτά, θα μπορούσε να πει κανείς, είναι δημόσιες σχέσεις - αλλά αυτό που δεν είναι δημόσιες σχέσεις είναι το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι τα αδέρφια (και η μαμά, για να μην ξεχνιόμαστε) έχουν κάνει την Κύπρο σπίτι τους, όχι μόνο μαθαίνοντας τη γλώσσα αλλά βάζοντας στόχο μια θέση στην εύπορη μεσαία τάξη.
Και οι δύο είναι παντρεμένοι τώρα, ο Atiq με μια γυναίκα από τη Ρουμανία (έχουν τρία παιδιά), ο Saqib με μια σύζυγο ρωσικής καταγωγής που έχει ζήσει σχεδόν όλη της τη ζωή στην Κύπρο. Διαβάζει αρκετά άπταιστα ελληνικά τώρα - εξασκείται πίνοντας το τσάι του κάθε βράδυ, επειδή η συγκεκριμένη μάρκα περιλαμβάνει ένα χαρτάκι με ένα σοφό απόφθεγμα στα ελληνικά μαζί με κάθε φακελάκι τσάι - και σπούδασε Ιστορία της Κύπρου για δύο εξάμηνα στο κολέγιο. Όπως και η χρήση του λουκούμι, η συζήτησή του είναι διάστικτη με σημάδια ότι δεν είναι εδώ μόνο για να δουλέψει - δεν είναι ένας περαστικός καιροσκόπος - αλλά ολοκληρωμένος, εδώ για να μείνει. Ο Έλληνας τραγουδιστής Σάκης Ρουβάς αναφέρεται ("Είναι σαν τον Σάκη Ρουβά" θα πει στο τηλέφωνο, όταν οι άνθρωποι δεν είναι σίγουροι για το όνομά του), ο ατιμασμένος πολιτικός Δημήτρης Συλλούρης της φήμης των χρυσών διαβατηρίων αναφέρεται επίσης. Ήταν "μια αποκαρδιωτική στιγμή" όταν τον απέρριψαν για μόνιμη κατοικία, αναστενάζει ο Σακίμπ - ο λόγος ήταν καθαρά οικονομικός, επειδή δεν είχε αρκετά χρήματα στην τράπεζα - αλλά καταλαβαίνει ότι οι κανόνες έχουν αυστηροποιηθεί, λόγω "του σκανδάλου του Συλλούρη και ούτω καθεξής". Στην πραγματικότητα το σκάνδαλο του Συλλούρη θα έπρεπε να είχε αφυπνίσει τις αρχές μας για την ανοησία του να προσπαθούν να προσελκύσουν ύποπτους πλούσιους ανθρώπους, όχι να απορρίπτουν σκληρά εργαζόμενους φτωχότερους- και πάλι, το θέμα παραμένει.
Υπάρχουν κοινά σημεία μεταξύ της παλιάς και της νέας του κουλτούρας, σίγουρα- η αφομοίωση μπορεί να είναι ευκολότερη για έναν Πακιστανό από ό,τι, ας πούμε, για έναν Νορβηγό. Η Λαχόρη έχει επίσης δύο γλώσσες, μια εθνική γλώσσα (ουρντού) που χρησιμοποιείται στις τράπεζες και τα γραφεία και μια τοπική διάλεκτο (παντζάμπι) που χρησιμοποιείται πιο ανεπίσημα. Τα κεμπάπ κατέχουν σημαντική θέση στην κουζίνα εκεί (και στο Hurry Curry), όπως και εδώ. Ωστόσο, η περίπτωση του Μοχάμεντ Σακίμπ Ισλάμ παραμένει ασυνήθιστη - και πραγματικά δεν θα έπρεπε να είναι τόσο ασυνήθιστη. "Αυτό το πράγμα, συμβαίνει σε μεγάλες χώρες βασικά", παραδέχεται, "αυτό το πράγμα" είναι η περίπτωση ενός μετανάστη - όχι ενός εκπατρισμένου ή ενός αλλοδαπού με Κύπριο σύζυγο, αλλά ενός μετανάστη που φτάνει εδώ χωρίς τίποτα - που μετακομίζει σωστά, ξεκινά μια επιχείρηση, ζει μια άνετη ζωή, χωρίς να αισθάνεται ότι κινδυνεύει συνεχώς να απελαθεί ή να ξαναβυθιστεί στην κατώτερη τάξη επειδή είναι μετανάστης. "Αγγλία, Αυστραλία, Καναδάς, Αμερική, Νότια Αφρική. Σε αυτές τις χώρες θα δείτε χιλιάδες [ΤΈΤΟΙΕΣ] οικογένειες. Αλλά εδώ, δεν βρίσκεις τόσες πολλές". Τα στερεότυπα επιμένουν, ακόμη και όταν τα περισσότερα έχουν καταρριφθεί.
Σκοπεύετε να επιστρέψετε στο Πακιστάν; "Για να είμαι ειλικρινής, δεν σχεδιάζω τίποτα... Θα συνεχίσω να επισκέπτομαι μόνο". Τι θα λέγατε να μετακομίσετε σε μια μεγαλύτερη χώρα, ίσως σε μια από αυτές που ανέφερε νωρίτερα; Ο Σακίμπ χαμογελάει, γέρνοντας πίσω στην καρέκλα του: "Η Κύπρος με δίδαξε πώς να είμαι ευτυχισμένος ακόμα και με λιγότερα", δηλώνει με στοργή. Οι ρυθμοί θα ήταν πράγματι πιο φρενήρεις στη Λαχόρη- η πακιστανική κοινότητα θα ήταν σίγουρα μεγαλύτερη σε ένα μέρος όπως το Λονδίνο. (Εδώ είναι μικρή, επειδή τόσοι πολλοί άνθρωποι είναι απλώς περαστικοί, αν και "υπάρχει μια ομάδα προσώπων που βλέπω πάντα στα πάρτι"). Ωστόσο, του αρέσουν οι αργοί ρυθμοί, οι αστικές συνήθειες των βοοειδών, ο αέρας της ευμάρειας. "Όταν βλέπω, το πρωί του Σαββάτου, κάποιους ηλικιωμένους πλούσιους τύπους με το ωραίο αυτοκίνητό τους να πηγαίνουν για τον καφέ τους, αυτό μου αρέσει περισσότερο από μια μεγάλη χώρα!" Η ζωή στη μεγαλούπολη είναι πιο ανταγωνιστική, κι αυτό είναι συναρπαστικό - αλλά ο ανταγωνισμός φέρνει και την προοπτική της κατάρρευσης. "Στην Κύπρο, δεν υπάρχει κατάρρευση."
Δεν ακούγεται κάτι σπουδαίο, αλλά και πάλι δεν χρειάζεται- μια καλή ζωή δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη. Είναι λίγο σαν το φαγητό στο Hurry Curry, το οποίο ευχαρίστως κάνουν λιγότερο πικάντικο για τους δειλούς Κύπριους ουρανίσκους - και στην πραγματικότητα, λέει ο Sadiq, αυτό είναι καλό πράγμα, επειδή η μείωση των μπαχαρικών ξεκλειδώνει τόσες άλλες γεύσεις. Τα πάντα, όπως φαίνεται, μπορούν να εμπνεύσουν ένα χαρούμενο κομπλιμέντο. "Σήμερα ο καιρός είναι πολύ ευχάριστος", λέει κάποια στιγμή (είναι λίγο γκρίζος, για να είμαστε ειλικρινείς), "και οδηγούσα πριν από δύο ώρες, κοιτούσα γύρω μου και έλεγα στον εαυτό μου: "Ουάου, τι ωραία χώρα! Είμαι τόσο τυχερός'. Το ορκίζομαι!" επιμένει, παρατηρώντας την αμφίβολη έκφρασή μου. "Κοιτούσα αυτό το μουσείο - ξέρετε, πριν από το Κοινοβούλιο - και κοιτούσα δεξιά και αριστερά. Και σκεφτόμουν: "Ουάου, τόσο καλή χώρα, θα είμαι πάντα περήφανος που βρίσκομαι εδώ"". Φαίνεται ότι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ανταποδώσουμε το κομπλιμέντο.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
