Μεταξύ της κύριας εστίασης της κυβέρνησης σε περισσότερους και καλύτερα αμειβόμενους δημόσιους υπαλλήλους και της παθητικότητας και μονομέρειας των τραπεζών, η οικονομία λειτουργεί μόνο για λίγους
Ο Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης, ο Υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Πετρίδης και ο ηγέτης του ΔΗΣΥ Αβέρωφ Νεοφύτου καυχιούνται ότι η κυπριακή οικονομία πηγαίνει πολύ καλά και βρίσκεται σε ασφαλή χέρια. Επιπλέον, οι κυπριακές αρχές υποστηριζόμενες από τους οίκους αξιολόγησης υποστηρίζουν ότι οι τράπεζες είναι οικονομικά σταθερές και αποδίδουν καλύτερα. Ως απόδειξη, υποστηρίζεται ότι η σχετικά γρήγορη αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ καταδεικνύει καλές οικονομικές επιδόσεις και ότι οι τράπεζες βγάζοντας μεγάλα ποσά μη εξυπηρετούμενων δανείων από τους ισολογισμούς τους συμβάλλουν θετικά στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Ωστόσο, παρακάτω υποστηρίζεται ότι η κακή χρήση των πόρων, συμπεριλαμβανομένων των χρημάτων των φορολογουμένων και των τραπεζικών καταθέσεων από την κυβέρνηση και τις τράπεζες, αντίστοιχα, σημαίνει ότι οι λεγόμενες καλές επιδόσεις αυτών των ιδρυμάτων τείνουν να ωφελούν μόνο τους λίγους και καθιστούν την οικονομική ανάπτυξη λιγότερο βιώσιμη.
Κυβερνητικές πολιτικές
Αναποτελεσματικότητα στη χρήση των πόρων και δυσμενείς συνθήκες στην αγορά εργασίας υπάρχουν σε τομείς δραστηριότητας που προωθούνται έντονα από την κυβέρνηση, όπως η ανάπτυξη της ακίνητης περιουσίας, ο τουρισμός και ο καταναλωτισμός.
Στον τομέα της ανάπτυξης/κατασκευής ακινήτων, οι κυβερνητικές πολιτικές μέσω φορολογικών κινήτρων και της άνισης εφαρμογής νόμων και κανονισμών, συμπεριλαμβανομένης της γενναιόδωρης χορήγησης οικοδομικών αδειών και αδειών, καθώς και στην προσβεβλημένη από τη διαφθορά εφαρμογή του καθεστώτος του "χρυσού" διαβατηρίου, έχουν οδηγήσει σε κατασπατάληση πόρων για την υπερβολική κατασκευή πολυτελών διαμερισμάτων και εμπορικών γραφείων, βλάπτοντας το φυσικό περιβάλλον κατά τη διαδικασία αυτή. Ταυτόχρονα, οι δαπάνες για την κοινωνική στέγαση και τη στέγαση ατόμων με χαμηλότερο εισόδημα ήταν ανεπαρκείς, οδηγώντας σε διεύρυνση των ανισοτήτων μεταξύ των παλαιότερων ιδιοκτητών ακινήτων και της νεότερης γενιάς ενοικιαστών.
Μόνο οι μεγάλοι εργολάβοι και οι συνεργαζόμενοι δικηγόροι, λογιστές, τραπεζίτες και κτηματομεσίτες έχουν κερδίσει σημαντικά από αυτή την αναποτελεσματική κατανομή των πόρων στον τομέα των ακινήτων. Και στους τομείς του λιανικού και χονδρικού εμπορίου και της φιλοξενίας που απευθύνονται σε καταναλωτές και τουρίστες είναι κυρίως σχετικά ανειδίκευτοι εργαζόμενοι που λαμβάνουν χαμηλούς μισθούς που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων.
Επιπλέον, ως αποτέλεσμα του ότι η κυβέρνηση δαπανά σχετικά μικρά ποσά για έρευνα και ανάπτυξη και απασχολεί πολλά άτομα με βάση το ποιον ξέρεις και όχι με βάση το τι ξέρεις, δημιουργείται ένα περιβάλλον που είναι δυσμενές για την προώθηση καλά αμειβόμενων, καλών θέσεων εργασίας που αξιοποιούν το υψηλά καταρτισμένο και μορφωμένο εργατικό δυναμικό της Κύπρου.
Η ανάλυση των κατανομών δαπανών που αφορούν τους κυβερνητικούς προϋπολογισμούς της Κύπρου επιβεβαιώνει ότι οι κυβερνητικές πολιτικές δεν χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τα χρήματα των φορολογουμένων. Για δεκαετίες οι κυπριακοί προϋπολογισμοί και η αμφισβητήσιμη εφαρμογή τους μεροληπτούσαν προς τις τρέχουσες δαπάνες που αποσκοπούσαν στην απόκτηση βραχυπρόθεσμης πολιτικής στήριξης και όχι στην αποτελεσματική επένδυση πόρων σε αναπτυξιακά έργα και προγράμματα που δίνουν τη δυνατότητα στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να συμβάλει στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και να επωφεληθεί από αυτήν. Ακόμη και οι δαπάνες για την κοινωνική προστασία, οι οποίες παραμένουν ανεπαρκείς στην Κύπρο, είναι μια επένδυση που ωφελεί την κοινωνία στο σύνολό της και συμβάλλει στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης.
Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι, σε αντίθεση με την έλλειψη ενδιαφέροντος για τους υπαλλήλους του ιδιωτικού τομέα, η κυβέρνηση στις δημοσιονομικές της πολιτικές συνεχίζει να γεμίζει τη φωλιά των δικών της υπαλλήλων, χρησιμοποιώντας όλο και περισσότερο τα χρήματα των φορολογουμένων που προέρχονται κυρίως από τα εισοδήματα και τις δαπάνες των υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα για την καταβολή υψηλών μισθών και ελκυστικών παροχών στη διογκούμενη στρατιά των υπαλλήλων του δημόσιου τομέα. Οι δαπάνες για το προσωπικό αναμένεται να φθάσουν τα 3,2 δισεκατομμύρια ευρώ ή το 12,2% του ΑΕΠ το 2022, εν μέρει ως αποτέλεσμα της αύξησης του αριθμού των έκτακτων εργαζομένων κατά Ι.165 ή 6,3% κατά τους 12 μήνες μέχρι τον Νοέμβριο του 2022, σίγουρα κυρίως για πολιτικούς σκοπούς.
Αντικατοπτρίζοντας τη μεγάλη αναποτελεσματικότητα κάθε χρόνο, το ποσοστό υλοποίησης των αναπτυξιακών έργων είναι συνήθως κάτω από 65%, και κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2022 το ποσοστό αυτό ήταν θλιβερό 32%. Και κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους τα αδιάθετα κονδύλια που αρχικά προορίζονταν για αναπτυξιακά έργα μεταφέρονται τακτικά για την ενίσχυση των τρεχουσών δαπανών σε στοιχεία όπως η αμοιβή νεοπροσληφθέντων υπαλλήλων και συμβούλων.
Τραπεζικές δραστηριότητες[/B]
Μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεων των κυπριακών νοικοκυριών και επιχειρήσεων είναι κατατεθειμένο στις τράπεζες δίνοντας στα ιδρύματα αυτά σημαντικά ποσά για να τα δανείσουν ώστε να κερδίσουν εισόδημα μέσω της χρηματοδότησης παραγωγικών έργων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι κυπριακές τράπεζες δεν χρησιμοποίησαν σωστά τη συσσωρευμένη καταθετική τους βάση για τη χορήγηση νέων δανείων και συσσώρευσαν τεράστια ποσά μετρητών και ταμειακών υπολοίπων στις κεντρικές τράπεζες "κερδίζοντας" αρνητικούς τόκους. Ταυτόχρονα, οι κυπριακές τράπεζες ασχολήθηκαν όλο και περισσότερο με την ανάκληση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και την αφαίρεση αυτών και των σχετικών εξασφαλίσεων ακινήτων από τους ισολογισμούς τους με την πώληση τέτοιων απομειωμένων δανείων σε τρίτους.
Δεδομένης αυτής της ενασχόλησης, οι τράπεζες έχουν επικεντρωθεί ανεπαρκώς στην επέκταση του χαρτοφυλακίου των τοκοφόρων νέων δανείων τους. Στην πραγματικότητα, μετά την αφαίρεση των μη εξυπηρετούμενων δανείων που κατείχαν οι τράπεζες, τα εν λόγω ανεξόφλητα δάνεια στους ισολογισμούς τους μειώθηκαν κατά πάνω από 12 δισ. ευρώ ή 34% μεταξύ του τέλους του 2015 και του Ιουνίου 2022. Και κατά την ίδια περίοδο τα μετρητά και τα υπόλοιπα μετρητών στις κεντρικές τράπεζες που διακρατούν οι κυπριακές τράπεζες, "κερδίζοντας" αρνητικούς τόκους τα τελευταία χρόνια, αυξήθηκαν θεαματικά κατά 12,8 δισεκατομμύρια ευρώ ή πάνω από 100 τοις εκατό.
Τα στατιστικά στοιχεία της ΕΚΤ αποκαλύπτουν ότι οι συστηματικά σημαντικές τράπεζες της Κύπρου είχαν λόγο τοκοφόρων δανείων προς καταθέσεις τραπεζών περίπου 47% στο τέλος Ιουνίου 2022, ενώ ο αντίστοιχος λόγος για τις αντίστοιχες τράπεζες σε 17 άλλες χώρες της ΕΕ ήταν περίπου 100%. Αυτός ο παράγοντας που υποδηλώνει την αδυναμία των τραπεζών να χρησιμοποιήσουν ένα σημαντικό μέρος των καταθέσεών τους για την επέκταση εισοδηματικών δανείων εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τη χαμηλότερη κερδοφορία των κυπριακών τραπεζών σε σχέση με την πλειονότητα των τραπεζών της ΕΕ. Πράγματι, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022 οι αποδόσεις των ιδίων κεφαλαίων και του ενεργητικού των κυπριακών τραπεζών ήταν κατά μέσο όρο 2,18% και 0,17%, αντίστοιχα, ενώ οι εν λόγω αποδόσεις των ιδίων κεφαλαίων και του ενεργητικού των τραπεζών σε 17 άλλες χώρες της ΕΕ ήταν πολύ υψηλότερες και ήταν κατά μέσο όρο 6,83% και 0,42%, αντίστοιχα.
Δεδομένων των σχετικά αδύναμων επιδόσεων των κυπριακών τραπεζών, οι χρηματοπιστωτικές αρχές και οι τραπεζίτες ήταν κάπως παραπλανητικοί όταν αναφέρονταν θετικά στις ικανοποιητικές επιδόσεις των μεγάλων τραπεζών και στη συμβολή τους στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και ανάπτυξη. Για παράδειγμα, οι τραπεζίτες που υποστηρίζονται έντονα από τους οίκους αξιολόγησης αναφέρονται στην απομάκρυνση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τους ισολογισμούς τους ως μια πολύ θετική εξέλιξη για την κυπριακή οικονομία. Όμως, με την πώληση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και των σχετικών εξασφαλίσεων ακινήτων από τις τράπεζες σε τρίτους, ο ιδιωτικός τομέας, συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών και των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων, παραμένει βαριά επιβαρυμένος με χρέος. Πράγματι, το χρέος του ιδιωτικού τομέα σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου ανήλθε σε €6Ο,3 δισεκατομμύρια ευρώ ή πάνω από 240% του ΑΕΠ στο τέλος Ιουνίου 2022, μόλις 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ κάτω από το ανώτατο επίπεδό του το 2016.
Προτεινόμενα διορθωτικά μέτρα[/B]
Για να διορθωθεί η κατάσταση στην οποία η κυπριακή κυβέρνηση και οι τράπεζες χρησιμοποιούν τα χρήματα των φορολογουμένων και των καταθετών μάλλον ανεπαρκώς, τα ιδρύματα αυτά πρέπει να λογοδοτήσουν για την αναποτελεσματική και ενίοτε διεφθαρμένη χρήση των κεφαλαίων τους.
Για την κυπριακή κυβέρνηση, απαιτείται η κατάρτιση προϋπολογισμού με βάση τις επιδόσεις, καθιστώντας την κυβέρνηση περισσότερο υπόλογη για το τι έχει επιτύχει με τα χρήματα των φορολογουμένων. Στο πλαίσιο αυτό υπάρχει ανάγκη να μετακινηθεί η εστίαση της λήψης αποφάσεων στον προϋπολογισμό από τις εισροές ή τις κατανομές (πόσα χρήματα μπορώ να πάρω
προς τα μετρήσιμα αποτελέσματα (τι επιτυγχάνεται με τα χρήματα των φορολογουμένων.
Οι νόμοι και οι κανονισμοί θα πρέπει να εφαρμοστούν αυστηρά έτσι ώστε να περιοριστούν σημαντικά οι καταχρηστικές και διεφθαρμένες πρακτικές και επενδύσεις (για παράδειγμα, η παράνομη κατασκευή διαμερισμάτων που βλάπτουν τις θαλάσσιες ακτές).
Και τόσο για την κυπριακή κυβέρνηση όσο και για τις τράπεζες θα πρέπει να γίνουν θεσμικές αλλαγές ώστε το πολύ μεγάλο ποσό των αδρανών μετρητών στις τράπεζες και τα περιορισμένα χρήματα των φορολογουμένων να μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιο παραγωγικά. Πρέπει να δημιουργηθεί ένας ανεξάρτητος Οργανισμός Αναπτυξιακής Χρηματοδότησης με ικανό προσωπικό, επιφορτισμένο με τον εντοπισμό και τη διευθέτηση της χρηματοδότησης μεγάλης κλίμακας οικονομικά βιώσιμων έργων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιλαμβάνουν Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα.
Τέλος, οι τράπεζες και οι συναφείς χρηματοπιστωτικές εταιρείες πρέπει να καταστούν περισσότερο υπόλογες για τις πράξεις και τις πρακτικές τους, μέσω καλύτερης ρύθμισης και κατάλληλης εποπτείας. Η πώληση εξασφαλίσεων δανείων από τις τράπεζες χρειάζεται ρύθμιση που να δίνει στους αρχικούς δανειολήπτες το πρώτο δικαίωμα να αποδέχονται την προσφορά μιας τράπεζας προς τρίτους για την πώληση εξασφαλίσεων σε μειωμένη τιμή, ώστε να αποτρέπεται η κερδοσκοπία εις βάρος του δανειολήπτη.
Les Manison[/B] είναι οικονομολόγος και χρηματοοικονομικός αναλυτής, με ειδίκευση στην ανάλυση μακροοικονομικής πολιτικής, στην αξιολόγηση της βιωσιμότητας των τραπεζών και στις διεθνείς χρηματοοικονομικές σχέσεις. Είναι πρώην ανώτερος οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου και πρώην ανώτερος σύμβουλος στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
