Του Ιωάννη Τιρκίδη
[/P]Οι οικονομολόγοι δεν έχουν μεγάλες απαντήσεις στο ερώτημα πώς θα πρέπει να μεταβάλλονται οι μισθοί με τον πληθωρισμό, και σίγουρα ο μηχανισμός αυτόματης προσαρμογής του κόστους ζωής είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενος. Υπάρχει όμως ευρεία συμφωνία για τη σημασία της αύξησης των μισθών, εντός των ορίων του πληθωρισμού και της αύξησης της παραγωγικότητας, και κατά μέσο όρο για μια χρονική περίοδο. Ο πληθωρισμός διαβρώνει την αγοραστική δύναμη και μειώνει το βιοτικό επίπεδο.
Για να διασφαλιστεί ότι τα κέρδη από την ανάπτυξη κατανέμονται όσο το δυνατόν πιο ομοιόμορφα, τα πραγματικά εισοδήματα θα πρέπει να αυξάνονται σύμφωνα με την οικονομία με την πάροδο του χρόνου και η εισοδηματική ανισότητα θα πρέπει να μειωθεί από τα υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων 20 περίπου ετών σε παγκόσμιο επίπεδο είναι αντίθετη, για διάφορους λόγους
Τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των οικονομιών μας έχουν αλλάξει. Η τεχνολογία μετατοπίστηκε, επηρεάζοντας τις θέσεις εργασίας και τους μισθούς. Ο πληθωρισμός εξερράγη το 2022 και ο πόλεμος στην Ουκρανία το ίδιο έτος επιδείνωσε τις γεωπολιτικές αβεβαιότητες. Υπάρχει κρίση στις θέσεις εργασίας και στους μισθούς.
Σε αυτό το άρθρο, συζητάμε τις μισθολογικές προσαρμογές και τον πληθωρισμό υπό το πρίσμα των εξελίξεων της παραγωγικότητας, της αναπτυξιακής εμπειρίας και των συνεπαγόμενων εισοδηματικών ανισοτήτων. Συζητάμε επίσης τον αυτόματο μηχανισμό προσαρμογής του κόστους ζωής ως ανεπαρκές εργαλείο πολιτικής για τα κρίσιμα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα της αυξανόμενης εισοδηματικής ανισότητας και της ποιότητας των θέσεων εργασίας που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Αντ' αυτού, θα πρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις, όπως η ενίσχυση των νομοθεσιών για τον κατώτατο μισθό και το εγγυημένο εισόδημα και η αποτελεσματικότερη χρήση του φορολογικού συστήματος για φορολογικές πιστώσεις και στοχευμένες επιδοτήσεις.
Ορισμός του προβλήματος
Η φύση της εργασίας έχει αλλάξει τα τελευταία 20-30 χρόνια, και μαζί της οι θέσεις εργασίας, οι αμοιβές τους και η κατανομή τους. Υπήρξαν δύο σημαντικές και συναφείς τάσεις. Πρώτον, η κατανομή του συνολικού οικονομικού εισοδήματος, ή του ΑΕΠ, μεταξύ μισθών και κερδών έχει μετατοπιστεί υπέρ των τελευταίων. Δεύτερον, εντός του μισθολογικού εισοδήματος, η κατανομή άλλαξε υπέρ των υψηλότερων εισοδημάτων. Το πρόβλημα είναι πώς θα αντιστραφούν αυτές οι τάσεις ώστε να εξασφαλιστούν αξιοπρεπή επίπεδα εισοδήματος χωρίς να επιδεινωθούν οι πληθωριστικές πιέσεις και οι πληθωριστικές προσδοκίες.
Κατανομή μισθών έναντι κερδών
Η κατανομή του εισοδήματος στην ΕΕ άλλαξε κατά την περίοδο που ακολούθησε την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-09, υπέρ των κερδών και εις βάρος των μισθών στις περισσότερες, αλλά όχι σε όλες, τις περιπτώσεις. Η Ευρώπη στο σύνολό της είναι μια πιο ισότιμη κοινωνία από ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Για παράδειγμα, μεταξύ 2009 και 2022, το μερίδιο των μισθών στο συνολικό εισόδημα σε επίπεδο ΕΕ μειώθηκε πολύ συγκρατημένα σε σύγκριση με πιο έντονες κινήσεις σε επίπεδο χωρών. Στην Κύπρο, για παράδειγμα, το μερίδιο των αμοιβών των εργαζομένων στο συνολικό ΑΕΠ μειώνεται κατά 5,6 ποσοστιαίες μονάδες, από 47,8% το 2009 σε 42,1% το 2022. Το μερίδιο των κερδών αυξάνεται κατά 7,8 ποσοστιαίες μονάδες στο 46,1% του ΑΕΠ.
Μισθοί και πληθωρισμός
Το μοτίβο της αύξησης των μισθών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, παρουσιάζει μια σαφή ρήξη μετά το 2009. Η αύξηση των μισθών ήταν σημαντικά χαμηλότερη την περίοδο 2010-22 από ό,τι την περίοδο 2001-09. Επικεντρωνόμαστε εδώ στην Κύπρο, χρησιμοποιώντας στοιχεία για τις μηνιαίες αποδοχές του συνόλου της οικονομίας, τον πληθωρισμό των καταναλωτών, την πραγματική και ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ, την απασχόληση και την παραγωγικότητα.
Ιδανικά, κατά μέσο όρο για μια χρονική περίοδο, θα θέλαμε οι μισθοί να αυξάνονται σύμφωνα με τον πληθωρισμό και επίσης να συλλαμβάνουν κάποια, αλλά όχι όλα, τα κέρδη από την παραγωγικότητα, με την επιφύλαξη της φύσης του πληθωρισμού και άλλων κλαδικών και περιφερειακών διαφορών. Αυτό θα διασφαλίσει ότι καθώς η οικονομία αναπτύσσεται σε πραγματικούς όρους, θα βελτιώνεται και το πραγματικό βιοτικό επίπεδο.
Κατά την περίοδο 2003-09, οι συνολικές αποδοχές στην Κύπρο κατέλαβαν όλα τα κέρδη από τον πληθωρισμό και την παραγωγικότητα, με επακόλουθη ανακατανομή υπέρ των μισθών εργασίας και μακριά από τα κέρδη. Συγκεκριμένα, οι μισθοί αυξήθηκαν κατά 4,2% ετησίως, περίπου σύμφωνα με το άθροισμα του πληθωρισμού των καταναλωτών κατά 2,9% και της αύξησης της παραγωγικότητας κατά 1,2%
Αυτό αντιστράφηκε κατά την περίοδο 2010-22. Η αύξηση των αποδοχών ήταν πολύ πιο αργή με 1,3%, όπως και ο πληθωρισμός με 1,2%. Αλλά ενώ ο πληθωρισμός απορροφήθηκε πλήρως από την προσαρμογή των αποδοχών, η αύξηση της παραγωγικότητας, κατά 0,9% ετησίως, δεν απορροφήθηκε. Αυτό εξηγεί την ανακατανομή του εισοδήματος υπέρ των κερδών. Το 2020-22, η αύξηση των αποδοχών ήταν 3,5% όταν ο πληθωρισμός των καταναλωτών ήταν κατά μέσο όρο 3,4%. Κατά την περίοδο αυτή, επομένως, οι αποδοχές αυξήθηκαν πλήρως σύμφωνα με τον μέσο πληθωρισμό της περιόδου χωρίς να καταγραφούν τα κέρδη της παραγωγικότητας, αν και το 2022 η αύξηση των αποδοχών κατά 6,8% υπολείπεται του πληθωρισμού κατά 8,4% και της παραγωγικότητας κατά 2,8%.
Εισοδηματικές ανισότητες[/B]
Ωστόσο, εκτός από αυτές τις αλλαγές στη συνολική αύξηση των μισθών σε απόλυτους όρους και σε σχέση με τα κέρδη, η κατανομή των μισθών έχει αλλάξει υπέρ των υψηλότερων εκατοστημορίων. Οι εισοδηματικές ή μισθολογικές ανισότητες παραμένουν υψηλές στην Κύπρο. Μετράμε την εισοδηματική ή μισθολογική ανισότητα χρησιμοποιώντας στοιχεία αποδοχών από τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου για την ποσοστιαία κατανομή των εργαζομένων με βάση τις μηνιαίες ακαθάριστες αποδοχές για την περίοδο 2010-21.
Από αυτά τα στοιχεία υπολογίσαμε ότι οι αποδοχές του 10% των υψηλότερα αμειβόμενων εργαζομένων ήταν περίπου 8 φορές μεγαλύτερες από τις μηνιαίες αποδοχές του 10% των χαμηλότερα αμειβόμενων εργαζομένων. Ομοίως, υπολογίσαμε ότι οι μηνιαίες αποδοχές του ανώτερου 25% των μισθωτών ήταν περίπου 5 φορές οι μηνιαίες αποδοχές του κατώτερου 25% των μισθωτών. Αυτά είναι ακατέργαστα μέτρα της εισοδηματικής ανισότητας.
Αυτόματες προσαρμογές του κόστους ζωής και τα προβλήματά τους
Αν εφαρμόζαμε μια ισόποση αύξηση σε αυτά τα εισοδήματα, π.χ. 8 τοις εκατό οριζόντια, όπως θα συνέβαινε με μια αυτόματη προσαρμογή του κόστους ζωής, αυτές οι αναλογίες πολλαπλάσιων αποδοχών 8 και 5 για το ανώτερο και το κατώτερο 10 τοις εκατό και 25 τοις εκατό των μισθωτών με βάση το ακαθάριστο εισόδημα δεν θα άλλαζαν. Αλλά για κάθε 1 ευρώ πρόσθετου ονομαστικού εισοδήματος που καταβάλλεται στις χαμηλότερες εισοδηματικές ομάδες, 8 και 5 ευρώ αντίστοιχα θα καταβάλλονταν στις υψηλότερες εισοδηματικές ομάδες του 10 τοις εκατό και του 25 τοις εκατό των εργαζομένων.
Αν μια αναπροσαρμογή του κόστους ζωής εφαρμοζόταν αυτόματα και ισότιμα στις αποδοχές όλων των εργαζομένων, δεν θα άλλαζε αυτό που θα μπορούσαμε να ορίσουμε ως σχετική εισοδηματική ανισότητα, τα πολλαπλάσια του εισοδήματος μεταξύ του υψηλότερου και του χαμηλότερου εκατοστημορίου της κατανομής του μισθολογικού εισοδήματος στην οικονομία, αλλά θα επιδείνωνε σημαντικά την απόλυτη εισοδηματική ανισότητα, μετρούμενη με βάση το χρηματικό επίπεδο των αποδοχών
Παράλληλα, θα δημιουργούσε στρεβλώσεις στη σχέση μεταξύ των αποδοχών των εργαζομένων στους διάφορους τομείς και της παραγωγικότητας. Οι διάφοροι τομείς έχουν διαφορετικά επίπεδα παραγωγικότητας και επηρεάζονται διαφορετικά από το υψηλότερο ενεργειακό κόστος και τον πληθωρισμό.
Οι λύσεις
Αρχικά ορίσαμε το πρόβλημα ως μια δυσανάλογη κατανομή του εισοδήματος μεταξύ των μισθών της εργασίας και των κερδών και μια στρεβλή κατανομή των μισθών υπέρ των υψηλότερων εκατοστημορίων. Το πρώτο συμβαίνει όταν τα κέρδη παραγωγικότητας απορροφώνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα κέρδη. Το δεύτερο προκύπτει από διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά εργασίας, όπου η πλειονότητα των νέων θέσεων εργασίας είναι θέσεις εργασίας χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών αμοιβών.
Τρία βήματα απαιτούνται για τη μείωση αυτών των προβλημάτων και τη διασφάλιση του βασικού βιοτικού επιπέδου. Πρώτον, να ενισχυθεί η νομοθεσία για τον κατώτατο μισθό και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, επεκτείνοντάς την σε όλες τις θέσεις εργασίας και, ιδίως, συνδέοντας το επίπεδό της με το μέσο εισόδημα και διασφαλίζοντας ότι αυξάνεται ανάλογα με τις μεταβολές του κόστους ζωής.
Δεύτερον, να χρησιμοποιηθεί το φορολογικό σύστημα για την παροχή φορολογικών πιστώσεων ή επιδοτήσεων για στοχευμένες δραστηριότητες για ομάδες χαμηλού εισοδήματος, ώστε να διασφαλιστεί ότι η φορολογική επιβάρυνση του σχετικού εισοδήματος είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερη, αν όχι μηδενική, και ότι οι φορολογικές πιστώσεις είναι καθαρά θετικές, επιδοτώντας συγκεκριμένες δαπάνες πέραν του εισοδήματος, όπως η εκπαίδευση ή η φροντίδα των παιδιών ή ακόμη και το κόστος ενοικίασης κατοικίας.
Τρίτον, οι παροχές αυτές θα πρέπει να αναπροσαρμόζονται ώστε να καλύπτουν τους εργαζόμενους με μερική απασχόληση και τους εργαζόμενους στη gig-economy.
Συμπεράσματα
Η σχέση μεταξύ μισθών και πληθωρισμού δεν είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθεί, καθώς θα εξαρτηθεί από τις πηγές του πληθωρισμού μεταξύ των παραγόντων ζήτησης και προσφοράς, τις τομεακές διαφορές στον πληθωρισμό και την παραγωγικότητα και το μερίδιο των μισθών στο συνολικό λειτουργικό κόστος. Οι επιχειρήσεις διαφέρουν ως προς τη χρήση των εισροών τους και ως προς την ένταση της εργασίας έναντι του κεφαλαίου. Όλα αυτά απαιτούν διακριτική ευχέρεια. Είναι σαφές ότι για να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο, οι πραγματικοί μισθοί θα πρέπει να αυξάνονται σύμφωνα με τον πληθωρισμό και να συλλαμβάνουν μέρος των κερδών της παραγωγικότητας. Αλλά αν, ταυτόχρονα, θέλουμε να μειώσουμε τις εισοδηματικές διαφορές που στηρίζουν τις μάλλον μεγάλες εισοδηματικές ανισότητες, οι χαμηλότερες εισοδηματικές ομάδες είναι αυτές που πρέπει να προστατευθούν από τον πληθωρισμό. Η λύση του διπλού μας προβλήματος απαιτεί διακριτικές προσεγγίσεις στην ενίσχυση της νομοθεσίας για τον κατώτατο μισθό και στη χρήση του φορολογικού συστήματος για φορολογικές πιστώσεις και επιδόματα και για ένα σύστημα εισοδηματικής ενίσχυσης με βάση τη δραστηριότητα. Η αυτόματη αναπροσαρμογή του κόστους ζωής θα επιδεινώσει τις απόλυτες εισοδηματικές ανισότητες και θα στρεβλώσει τις σχετικές τιμές στην οικονομία.
Ο Ιωάννης Τιρκίδης είναι Διευθυντής Οικονομικών Ερευνών στην Τράπεζα Κύπρου και Πρόεδρος της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές. Το άρθρο δημοσιεύεται επίσης στο Blog της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
