Ένα νέο βιβλίο για τους ηγέτες του νησιού αναφέρει ότι ο πρώτος πρόεδρος ήταν ανίκανος να λάβει αποφάσεις που δεν είχαν γενική και καθολική αποδοχή
Η κακή ηγεσία, η οποία λαμβάνει αποφάσεις χωρίς μελέτη ή σχεδιασμό, είναι ανίκανη να κάνει δύσκολες αλλά αναγκαίες επιλογές, έχει εμμονή με τη διατήρηση της δημοτικότητας και της πολιτικής της καριέρας και βασίζεται σε πατριωτική ρητορική γεμάτη ανέφικτους στόχους, είναι ο λόγος που το Κυπριακό δεν επιλύθηκε ποτέ.
Αυτή είναι η βασική θέση του πρόσφατα εκδοθέντος βιβλίου Μοιραία ηγεσία (1948 - 2021) Ο Μακάριος και οι συνεχιστές του του μελετητή του Κυπριακού Λεόντιου Ιεροδιακόνου, ο οποίος είχε διατελέσει βουλευτής του ΔΗΣΥ και υπουργός επικοινωνιών και εργάζεται στην κυβέρνηση Κληρίδη. Ο κ. Ιεροδιακόνου αναδεικνύει τις πολλές χαμένες ευκαιρίες και τις κακές επιλογές των προέδρων της Δημοκρατίας από το 1948 μέχρι σήμερα
Το κακό παράδειγμα έδωσε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος πολύ πριν γίνει ο πρώτος πρόεδρος της Κύπρου, ο οποίος ωστόσο ήταν εξαιρετικά δημοφιλής και θεωρούνταν μεγάλος ηγέτης και πολιτικός άνδρας από τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων. Αυτό μπορεί να οφειλόταν στο γεγονός ότι έβαζε τη δημοτικότητά του πάνω απ' όλα, γεγονός που τον είδε επίσης να προσπαθεί να μεταθέσει την ευθύνη για τις λίγες δύσκολες αποφάσεις που αναγκάστηκε να πάρει σε άλλους
Ο συγγραφέας παραθέτει δηλώσεις στενών συνεργατών του Μακαρίου, κανένας από τους οποίους δεν είχε επικριτικές προθέσεις, επισημαίνοντας την εμμονή του στην προσωπική του δημοτικότητα. Ο Νίκος Κρανιδιώτης, ο στενότερος συνεργάτης του κατά την περίοδο που οδήγησε στην ανεξαρτησία, αναφέρεται ως εξής: "Είχε πάντα μια εξαιρετική ευαισθησία απέναντι σε όσους διαφωνούσαν μαζί του και προσπαθούσε με κάθε τρόπο να αποφύγει την κριτική και να τους κατευνάσει". Ο πρώην πρόεδρος Γλαύκος Κληρίδης είπε ότι γνώριζε "πόσο ευαίσθητος ήταν στο κοινό αίσθημα και πόσο δεν του άρεσε η ιδέα ότι το κύρος του θα μειωνόταν."
Μετά το δημοψήφισμα για την Ένωσις τον Ιανουάριο του 1950, το οποίο οργάνωσε, και την εκλογή του ως Αρχιεπίσκοπος τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, αποφάσισε να "διεθνοποιήσει" το Κυπριακό, μεταφέροντας το αίτημα των Ελληνοκυπρίων για αυτοδιάθεση και ένωση με την Ελλάδα στον ΟΗΕ. Η κυβέρνηση της Ελλάδας, η οποία εξαρτιόταν τότε από τη Βρετανία, αρνήθηκε να εγκρίνει μια τέτοια κίνηση, επειδή δεν ήθελε να συγκρουστεί με τη βρετανική κυβέρνηση. Δεν υπέκυψαν στις πιέσεις του Μακαρίου και έτσι το 1953 έστειλε προκλητικά επιστολή στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ ζητώντας να συμπεριληφθεί το αίτημα του κυπριακού λαού για αυτοδιάθεση στην ημερήσια διάταξη της 8ης Γενικής Συνέλευσης
Η ελληνική κυβέρνηση δεν υποστήριξε το αίτημα, θέλοντας το ζήτημα να διευθετηθεί με φιλικό τρόπο με τη Βρετανία, αλλά ο Μακάριος χρησιμοποίησε τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης για να πιέσει την κυβέρνηση και έτσι ένα χρόνο αργότερα το αίτημα υπογράφηκε από την Ελλάδα. Αυτό αποδείχθηκε μεγάλο λάθος, καθώς οι Βρετανοί αποφάσισαν να εμπλέξουν την Τουρκία στο Κυπριακό- ο Βρετανός αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ έθεσε το θέμα της τουρκοκυπριακής μειονότητας και είχε την πλήρη υποστήριξη της Τουρκίας. Από τότε το Λονδίνο "άνοιξε το δρόμο στην Τουρκία να εμφανιστεί ως ενδιαφερόμενο μέρος". Η προσφυγή της Ελλάδας απορρίφθηκε, αλλά η Τουρκία, με προτροπή της Βρετανίας, ήταν στο προσκήνιο και δεν θα έφευγε ποτέ, ούτε θα συμφωνούσε στην ένωση."
"Η αρχή της καταστροφικής εμπλοκής της Τουρκίας στην Κύπρο, άρχισε ανοιχτά και επίσημα με τα πρώτα βήματα για διεθνοποίηση του Κυπριακού, την οποία επεδίωξε ο Μακάριος και αντιτάχθηκαν οι ελληνικές κυβερνήσεις". Υπήρξαν συνολικά πέντε προσφυγές στον ΟΗΕ, κατόπιν επιμονής του Μακαρίου, οι οποίες δεν πέτυχαν τίποτα πέρα από την άμεση εμπλοκή της Τουρκίας στην Κύπρο."
Με τον αγώνα της ΕΟΚΑ σε εξέλιξη, ο νέος Κυβερνήτης Σερ Τζον Χάρντινγκ παρουσίασε στον Μακάριο μια πρόταση "συνταγματικής εξέλιξης" που προέβλεπε εκλογές και αυτοδιοίκηση και δεν απέκλειε την αυτοδιάθεση, αλλά επέλεξε την ασάφεια ως προς την ημερομηνία. Στις αρχές του 1956 έφτασε ο Υπουργός Αποικιών, Alan Lennox-Boyd, αλλά κατά τη συνάντησή τους ο Μακάριος απαίτησε συγκεκριμένη ημερομηνία για την αυτοδιάθεση, με αποτέλεσμα ο Βρετανός υπουργός να αποχωρήσει από τη συνάντηση με την ατάκα "ο Θεός να σώσει το λαό σας". Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ήταν "αφελές να πιστεύει κάποιος ότι αυτή η θέση θα άλλαζε σε μια ανεπίσημη συνάντηση και σε μια τέτοια εποχή", εικάζοντας ότι ο Μακάριος δεν γνώριζε το πολιτικό κλίμα της εποχής
Ο Μακάριος απέτυχε να πείσει τον Γρίβα να συμφωνήσει με τις βρετανικές προτάσεις, τις οποίες ήθελε να αποδεχθεί, αλλά αρνήθηκε να αναλάβει μια τέτοια ευθύνη. Ήθελε η ελληνική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή να ανακοινώσει την αποδοχή των προτάσεων Χάρντινγκ και ο ίδιος θα ακολουθούσε, αλλά η Αθήνα αρνήθηκε να τον υποχρεώσει, λέγοντάς του ότι θα υποστήριζε την απόφασή του. Η Ιεροδιακόνου θεωρεί ότι αυτή ήταν άλλη μια χαμένη ευκαιρία, ειδικά επειδή η βρετανική κυβέρνηση μιλούσε μόνο με τους Ελληνοκύπριους - οι διαπραγματεύσεις του Χάρντινγκ με τον Μακάριο διήρκεσαν πέντε μήνες - και δεν είχε εμπλέξει τους Τουρκοκύπριους
Ακολούθησαν κι άλλες προτάσεις. Μία από τον νέο κυβερνήτη Σερ Χιου Φουτ απορρίφθηκε από την Τουρκία, παρά το γεγονός ότι ο συντάκτης της πίστευε ότι την ευνοούσε. Ακολούθησε το σχέδιο του πρωθυπουργού Χάρολντ Μακμίλαν, το οποίο ήταν ακόμη πιο ευνοϊκό για την Τουρκία και ήταν κατ' ευφημισμόν γνωστό ως "σχέδιο εταιρικής σχέσης". Η Ιεροδιακόνου το περιέγραψε ως το "αποκορύφωμα της προώθησης των τουρκικών συμφερόντων από τη συντηρητική κυβέρνηση", καθώς "απέκλειε την ένωση και τη διχοτόμηση, αλλά εισήγαγε διχοτομικά στοιχεία". Γράφει ότι αποτελούσε "την πλήρη αποτυχία και χρεοκοπία της ελληνοκυπριακής πολιτικής."
Τον Σεπτέμβριο του 1958 ο Μακάριος σηματοδότησε την αποδοχή της ανεξαρτησίας και το τέλος του αγώνα της ΕΟΚΑ, αλλά δεν είχε το πολιτικό θάρρος να το καταστήσει σαφές στους Ελληνοκύπριους. Εν τω μεταξύ, με την Ένωσις να έχει εγκαταλειφθεί από τον Μακάριο, η Βρετανία, η Ελλάδα και η Τουρκία άφησαν τις διαφορές τους πίσω τους για να βγάλουν μια συμφωνία. Μέσα σε έξι ημέρες τον Φεβρουάριο του 1959, στη Ζυρίχη, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας συνέταξαν μια συμφωνία και οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων προσκλήθηκαν στο Λονδίνο, αργότερα μέσα στο μήνα, για να την υπογράψουν.
Αν και είχε ενημερωθεί πλήρως από τον Έλληνα πρωθυπουργό Καραμανλή στην Αθήνα, όταν πήγε στο Λονδίνο ο Μακάριος επιδόθηκε στο συνηθισμένο μπρα ντε φερ, αρνούμενος να υπογράψει όταν του ζητήθηκε να απαντήσει "ναι" ή "όχι". Του δόθηκε προθεσμία μέχρι την επόμενη ημέρα, οπότε τελικά έδωσε τη συγκατάθεσή του. Το θέατρο αυτό είχε νόημα - ήθελε να φορτώσει την ευθύνη για την αποδοχή της συμφωνίας στον Καραμανλή και τον υπουργό του Εξωτερικών Ευάγγελο Αβέρωφ.
Στις 30 Νοεμβρίου 1963 κατέθεσε τα "13 σημεία" για την τροποποίηση του συντάγματος που θεωρούσε ανεφάρμοστο, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις της ελληνικής κυβέρνησης να μην το κάνει. Προχώρησε καθώς υπήρχε κενό εξουσίας στην Ελλάδα και λίγες εβδομάδες αργότερα ξέσπασαν μάχες και δημιουργήθηκε η Πράσινη Γραμμή. Ο Μακάριος στη συνέχεια απαρνήθηκε τις συνθήκες συμμαχίας και εγγύησης, αλλά όταν τον προειδοποίησαν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε τουρκική εισβολή έκανε πίσω, λέγοντας ότι είχε παρεξηγηθεί. Τα στρατεύματα του ΟΗΕ έφτασαν το 1964 για τη φύλαξη της Πράσινης Γραμμής και έκτοτε είναι μαζί μας
Ο Μακάριος απαρνήθηκε την ένωση το 1967 και είπε ότι θα ακολουθούσε μια πολιτική του "εφικτού". Αυτό οδήγησε στην τελική δημιουργία της ΕΟΚΑ Β. Το 1972, μετά από τέσσερα χρόνια διαπραγματεύσεων, ο Κληρίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ραούφ Ντενκτάς κατέληξαν σε συμφωνία. Οι Τουρκοκύπριοι είχαν αποδεχτεί τα "13 σημεία" για την τροποποίηση του συντάγματος και ο Κληρίδης ζήτησε την εξουσιοδότηση του Μακαρίου για να την υπογράψει. Ο Αρχιεπίσκοπος αρνήθηκε να δώσει τη συγκατάθεσή του, αψηφώντας και πάλι τις συμβουλές της τότε ελληνικής κυβέρνησης και του εκπροσώπου του ΟΗΕ Οζόριο Ταφάλ.
Ο Κληρίδης έγραψε στην "Κατάθεσή μου", ότι "η απόφαση του Μακαρίου να μη συμβιβαστεί, παρά τις παραχωρήσεις της τουρκικής πλευράς αποδείχθηκε μοιραία για τον ίδιο και την Κύπρο... το πραξικόπημα θα είχε αποφευχθεί, η εισβολή δεν θα είχε γίνει και η Κύπρος θα είχε γλιτώσει από πλήθος καταστροφών."
Ο Μακάριος επέστρεψε στην Κύπρο πέντε μήνες μετά την τουρκική εισβολή, τον Δεκέμβριο του 1974, με το μήνυμά του για τον "μακρύ, ανυποχώρητο αγώνα μέχρι τη δικαίωση". Ο συγγραφέας επεσήμανε την ανοησία του μηνύματος:
"Και εδώ υπερεκτιμά -στην πραγματικότητα θεοποιεί- τη δύναμη του δικαίου και αγνοεί πλήρως την οδυνηρή πραγματικότητα. Ο μακροχρόνιος ανυποχώρητος αγώνας θα είχε νόημα, αν υπήρχε προοπτική στο μέλλον, όχι να ανατραπεί, αλλά ίσως να υπάρξει ισορροπία, ή τουλάχιστον να πλησιάσει ο αντίπαλος, σε στρατιωτική ισχύ. Αυτή η προοπτική δεν υπήρχε."
Αν και είχε αποδεχτεί τη διζωνική ομοσπονδία το 1975 και υπέγραψε τον Φεβρουάριο του 1977 τη συμφωνία υψηλού επιπέδου με τον Ντενκτάς που άνοιξε το δρόμο γι' αυτό, ένα μήνα αργότερα προσπαθούσε να πείσει το εθνικό συμβούλιο ότι η διζωνικότητα ήταν καλή ιδέα. Όπως σημειώνει επανειλημμένα ο συγγραφέας, "ήταν ανίκανος να πάρει αποφάσεις που δεν είχαν γενική και καθολική αποδοχή."
Και πέντε μήνες μετά την υπογραφή της συμφωνίας με τον Ντενκτάς επανέφερε τον "μακρύ, ανυποχώρητο αγώνα" χωρίς να εξηγήσει πώς θα διεξαγόταν
Στο συλλαλητήριο της 20ής Ιουλίου 1977, 14 ημέρες πριν από το θάνατό του, είπε: "Όσον αφορά τα μέσα και τον τρόπο που θα στηθεί, δεν νομίζω ότι πρέπει να μιλήσω αναλυτικά και να πω πολλά. Θα πω μόνο ότι ο μακρύς αγώνας θα πάρει σταδιακά πολλές μορφές."
Αυτή η ασάφεια, η τάση για ανάμεικτα μηνύματα, η έλλειψη θάρρους, η άρνηση λήψης σκληρών αποφάσεων, η εμμονή στην προσωπική δημοτικότητα ήταν τα ηγετικά χαρακτηριστικά που κληροδότησε ο Μακάριος στους περισσότερους διαδόχους του. Ο Σπύρος Κυπριανού, ο Τάσσος Παπαδόπουλος και ο Νίκος Αναστασιάδης αναφέρονται ως συνεχιστές της κληρονομιάς του, η οποία επίσης εξασφάλισε στους Ελληνοκύπριους καμία αξιοπιστία στη διεθνή κοινότητα.
Το βιβλίο του Λεόντιου Ιεροδιακόνου, Μοιραία Ηγεσία, είναι διαθέσιμο στα ελληνικά
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
