Σε έναν αμείλικτα ηλιόλουστο παιδαγωγό ο Θόδωρος Παναγίδης βρίσκει μια γυναίκα εμπνευσμένη από τον Οβελίξ, για την οποία η μουσική είναι λόγος ζωής
"Αγάπη" λέει η επιγραφή σε μια πόρτα του παλιού σπιτιού στον Στρόβολο που φιλοξενεί το Amalgamate Music Education (AMusEd είναι το εύχρηστο ακρωνύμιο)- "Όνειρο" προτρέπει η επιγραφή σε μια άλλη πόρτα. Οι τοίχοι είναι γεμάτοι με εμπνευσμένα ρητά, όπως αυτό του Φρίντριχ Νίτσε: "Χωρίς μουσική, η ζωή θα ήταν ένα λάθος". Η Μαρία Δημοσθένους θα μπορούσε να προσυπογράψει αυτό το συναίσθημα - αλλά αυτή είναι μάλλον η έκταση της συμφωνίας της με τον Γερμανό φιλόσοφο. Ο Νίτσε, άλλωστε, ήταν ένας μελαγχολικός τύπος που τελικά υπέστη ψυχική κατάρρευση και πέρασε την τελευταία δεκαετία της ζωής του πιστοποιημένα τρελός (ακόμη και με τη μουσική, η ζωή αποδείχθηκε λάθος). Η Μαρία, από την άλλη πλευρά, είναι αμείλικτα ηλιόλουστη.
Αυτό ακούγεται σαν κοροϊδία, και δεν θα έπρεπε. Το "ηλιόλουστος" μπορεί μερικές φορές να είναι ευφημισμός για να είσαι λίγο αφελής και με το κεφάλι στα σύννεφα, είναι αλήθεια - αλλά η Μαρία είναι ένας από αυτούς τους θετικούς ανθρώπους που εργάζονται επίσης πολλές ώρες και κάνουν πολλά διαφορετικά πράγματα. Διευθύνει το AMusEd, το μουσικό σχολείο στον Στρόβολο, όπου διδάσκει επίσης πιάνο - αλλά επίσης διευθύνει μαθήματα Erasmus τα οποία γράφει και προτείνει η ίδια, οργανώνει εταιρικές εκδηλώσεις ομαδικής ανάπτυξης, διδάσκει βρέφη και παιδιά με ειδικές ανάγκες, συνεργάζεται με μετανάστες και τους βοηθά να συνδεθούν με την ευρύτερη κοινωνία. Εν τω μεταξύ, είναι επίσης μονογονέας πλήρους απασχόλησης και επίσης ένα είδος "ψυχοθεραπευτή για όλους τους φίλους μου", ακριβώς επειδή είναι τόσο ηλιόλουστη.
Πρότυπό της - κατά δική της ομολογία - δεν είναι στην πραγματικότητα ο Νίτσε αλλά ο Οβελίξ, ο ανεξάντλητος Γαλάτης των κόμικς που έπεσε στο μαγικό φίλτρο όταν ήταν μωρό. "Έχω τόση πολλή ενέργεια. Μπορείτε να με δείτε στις οκτώ το πρωί ή στις επτά το βράδυ, έχω την ίδια ενέργεια". Μια άλλη από τις πινακίδες στον τοίχο συνοψίζει το συχνό της δίλημμα: "Περισσότερες ιδέες από τον χρόνο". Το σχολείο διδάσκει πιάνο, ντραμς, τσέλο, βιολί, κλαρινέτο, φλογέρα, κιθάρα και γιουκαλίλι - αλλά στο δρόμο είναι επίσης μια χορωδία γκόσπελ και ένας αφρικανικός κύκλος τυμπάνων, καθώς και μη μουσικά μαθήματα που διδάσκουν κυπριακή διάλεκτο και δημιουργική γραφή. Πάνω απ' όλα, η ατμόσφαιρα στο χώρο - ακόμη και την Κυριακή, χωρίς την παρουσία φοιτητών - είναι χαλαρή και ζωντανή. Ελέγχω μια από τις αίθουσες διδασκαλίας (αυτή με την πόρτα που γράφει "Dream") και παρατηρώ έναν πίνακα στον τοίχο, για να μουτζουρώνουν και να εκφράζονται τα παιδιά ανάμεσα στις συνεδρίες. Στον πίνακα υπάρχει μια πρόχειρη προσέγγιση ενός κουνελιού, με μια έκκληση με παιδικά ορνιθοσκαλίσματα δίπλα του: "Μην το σβήσετε."
Η ίδια η Μαρία είναι 42 ετών, επιβλητικά ψηλή, με ανοιχτόχρωμα καστανά μαλλιά και ήπια γκριζοπράσινα μάτια. Είναι εξωστρεφής, δραστήρια - αλλά όχι αυτό που θα λέγαμε ερμηνεύτρια, χαρούμενη που αποτελεί γέφυρα μεταξύ των ανθρώπων. Είναι οργανωτής αλλά όχι απαραίτητα ηγέτης- δεν φαίνεται να κυβερνάται από εγωισμό ή θέληση για εξουσία. Είναι γεννημένη δασκάλα, στην πραγματικότητα ήταν πάντα δασκάλα: δίδασκε μουσική στο δημοτικό σχολείο σε ηλικία 22 ετών, φρεσκοβγαλμένη από το κολέγιο στην Ελλάδα, στη συνέχεια στο γυμνάσιο στα 24, λίγα μόλις χρόνια μεγαλύτερη από τους μαθητές της - και το ύφος της, όπως και η ατμόσφαιρα στο μουσικό σχολείο τώρα, ήταν δημιουργικό και χαλαρό. Ήταν η νεαρή δασκάλα, η τρελή, η χίπισσα, η ενθουσιώδης. Δεν ανάγκαζε τα παιδιά να ακούνε Μπαχ και Μότσαρτ - η έμφαση δινόταν πάντα στο να τα κάνει να παίζουν μουσική - και ήταν ελεύθερα να σηκωθούν και να δουλέψουν με τους φίλους τους, ή ακόμα και να φύγουν από την τάξη αν είχαν όρεξη. Αυτό συνέβη στο Κιλκίς, κοντά στη Θεσσαλονίκη, όπου έζησε για περίπου μια δεκαετία- οι πρώτοι αυτοί μαθητές είναι τώρα γύρω στα 30, αλλά εξακολουθεί να διατηρεί επαφή με πολλούς από αυτούς.
"Μαθαίνουν πώς να ζουν στην κοινότητα", λέει με νόημα, προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί δεν προσπαθούσε να κυβερνήσει την τάξη με πειθαρχία. "Όταν πάμε σε μια καφετέρια, ας πούμε, με φίλους, παίρνουμε άδεια να μιλήσουμε; Όχι, αν σας διακόψω, τότε θα συνειδητοποιήσω 'Ω, σας διέκοψα' - άρα είναι ένα κοινωνικό πράγμα. Οι αίθουσες διδασκαλίας πρέπει να είναι έτσι, για να αναπτύξουμε τα παιδιά για το μέλλον". Η Μαρία έχει αξιοσημείωτο κοινοτικό προσανατολισμό, προσθέτοντας ότι προσπαθεί να δημιουργήσει μια κοινότητα ακόμη και στο AMusEd (οι καθηγητές της είναι από παντού, συμπεριλαμβανομένου ενός Παλαιστίνιου και ενός Τουρκοκύπριου)- το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμά της είναι ίσως η ανοιχτότητά της: "Έχω αυτό το "Όλοι είναι ευπρόσδεκτοι"". Αυτό είναι μέρος της φυσικής της σχέσης με τα παιδιά, τα οποία είναι επίσης πολύ ανοιχτά - αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι μόνο τα παιδιά, είναι όλες οι ηλικίες: "Είμαι ένα άτομο που μπορεί να τα πάει καλά με όλους."
Εύκολο να το λες, βέβαια - και εύκολο να είσαι ανοιχτός στη θεωρία, αλλά δεν μπορείς να είσαι ανοιχτός με απολύτως όλους. Φαίνεται όντως να υπάρχει ένα είδος διακόπτη έκτακτης ανάγκης στην προσωπικότητά της, ένας αμυντικός μηχανισμός που αποκόπτει όσους απειλούν την ευημερία της. "Δεν έχω τοξικούς ανθρώπους στη ζωή μου", λέει απλά η Μαρία. "Έχω μάθει πώς να προστατεύω τον εαυτό μου". Αν κάποιος είναι τοξικός, "δεν υπάρχει χώρος στη ζωή μου [ΓΙ' ΑΥΤΌΝ]. Ακόμα και αν πρόκειται για έναν πολύ στενό φίλο - φεύγει". Το διαζύγιό της (το 2016, μετά από 10 χρόνια γάμου) φαίνεται να είναι η μόνη πραγματική θλίψη στη ζωή της μέχρι στιγμής - αλλά στην πραγματικότητα ήταν μια συνειδητή απόφαση και δεν το θεωρεί θλίψη, περισσότερο απελευθέρωση. "Δεν είχα μια ευτυχισμένη οικογένεια. Τα παιδιά μου" - δύο κόρες, σήμερα 14 και 12 ετών - "δεν μας είχαν δει ποτέ ως ευτυχισμένο ζευγάρι... Έτσι είπα 'Καλύτερα να το σταματήσουμε εδώ'."
Οι φίλοι της "ήθελαν μια δικαιολογία", αναστενάζει, "στην Κύπρο πρέπει πάντα να έχεις μια δικαιολογία. Αλλά εγώ απλά δεν ήμουν ευτυχισμένη. 'Μα έχεις δύο παιδιά' - ναι, αλλά δεν ήμουν ευτυχισμένη!". Το να είσαι ευτυχισμένη δεν είναι απλώς ένας στόχος για έναν θετικό άνθρωπο, είναι μια αναγκαιότητα- όλη αυτή η ενέργεια και η πρωτοβουλία - να γράφει προτάσεις Erasmus, να οργανώνει εκδρομές με τα παιδιά της, να φτιάχνει ένα βίντεο στο YouTube με την τάξη ειδικών αναγκών, ενώ πέρυσι αντικαθιστούσε ως αναπληρώτρια δασκάλα σε ένα κρατικό σχολείο - δεν θα μπορούσε πραγματικά να λειτουργήσει χωρίς πρώτα να είναι ικανοποιημένη από την ίδια της τη ζωή. Είναι λίγο σαν το να παίζεις μουσική: όταν βρεις το σωστό χώρο στο μυαλό σου, μπορείς να τζαμάρεις για ώρες
Η μουσική είναι μια παγκόσμια γλώσσα, φυσικά. Οι αυτιστικοί μαθητές της τη χρησιμοποιούν για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, ακόμη και τα μωρά ανταποκρίνονται σε αυτήν. Αυτό δεν είναι ένα μουσικό σχολείο με τη στενή έννοια, συλλογίζεται η Μαρία, "είναι ένα μέρος όπου, εντάξει, διδάσκουμε μουσική, αλλά χρησιμοποιούμε επίσης τη μουσική ως εργαλείο για άλλα πράγματα". Φυσικά, στο AMusEd δίνουν εξετάσεις - υπάρχουν περίπου 60 μαθητές συνολικά, από βρέφη μέχρι ενήλικες - αλλά "όποιος μπαίνει εδώ μέσα, θέλω να είναι ευτυχισμένος... Δεν σημαίνει ότι πρέπει να είσαι πολύ καλός μουσικός. Η ενασχόληση με τη μουσική σε κάνει ευτυχισμένο, βοηθάει στη συναισθηματική σου ανάπτυξη". Η ενασχόληση με τη μουσική βοηθάει στην οικοδόμηση ομάδων (εξ ου και οι εταιρικές εκδηλώσεις), βοηθάει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων ζωής όπως η συγκέντρωση και η πολυπραγμοσύνη: παίζοντας πιάνο πρέπει να κάνεις τρία πράγματα - να διαβάζεις νότες, να συντονίζεις τα δάχτυλα, να κοιτάς μπροστά για το τι θα ακολουθήσει - ταυτόχρονα. Η μουσική είναι επίσης ο τρόπος με τον οποίο η Μαρία συνδέθηκε (όχι επίτηδες, απλά συνέβη) με την αναπτυσσόμενη αφρικανική κοινότητα
Ξεκίνησε το 2020, μέσω ενός προγράμματος Erasmus που την οδήγησε στη Γαλατά, ένα ορεινό χωριό όπου οι αιτούντες άσυλο τοποθετούνται σε κυβερνητικές κατοικίες και στη συνέχεια αφήνονται στην τύχη τους. Γνώρισε έναν μουσικό από το Καμερούν ονόματι Ισαάκ, ο οποίος με τη σειρά του την ενέπνευσε να δημιουργήσει την προαναφερθείσα χορωδία γκόσπελ- έπειτα υπάρχει ο Ιμπραχίμ Καμάρα από την Γκάμπια, ένας κρουστός που βρίσκεται πίσω από το νέο project circle-drumming (υπάρχει μια δωρεάν "δοκιμαστική" συνεδρία στο σχολείο στις 9 Απριλίου). Η Μαρία δεν είναι ακτιβίστρια, ούτε είναι απαραιτήτως εναντίον της ιδέας ότι έχουμε πάρα πολλούς μετανάστες. Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια, μπορεί ακόμη και να είναι αλήθεια ότι κάποιοι εκμεταλλεύονται το σύστημα - αλλά "αυτό που λέω είναι ότι ο καθένας έχει τον λόγο του για να μετακομίσει σε άλλη χώρα. Δεν είναι εύκολο. Γνωρίζοντας τις ιστορίες τους, ξέρω ότι για τους περισσότερους από αυτούς τους ανθρώπους, αυτή δεν ήταν η πρώτη τους επιλογή. Δεν ήταν επιλογή τους να έρθουν και να γίνουν αιτούντες άσυλο."
Κάποιοι εξαπατώνται, δελεάζονται με υποσχέσεις ότι θα αποκτήσουν ευρωπαϊκή ταυτότητα σε τέσσερις μήνες. Άλλοι απλώς καταλήγουν εδώ. Ο Ibrahim έφυγε από τη Γκάμπια φοβούμενος για τη ζωή του (η Μαρία δεν είναι σίγουρη για τις λεπτομέρειες- κάποια θρησκευτική ή φυλετική διαμάχη) και μετακόμισε στη γειτονική Σενεγάλη, με σκοπό να μείνει - στη συνέχεια "συνάντησε κάποιους ανθρώπους που ταξίδευαν στην Ιταλία" και αποφάσισε να ακολουθήσει, καταλήγοντας στην Κύπρο (μέσω της Αιγύπτου και του κατεχόμενου βορρά) χωρίς καν να γνωρίζει πραγματικά πού βρισκόταν. "Αλλά αυτό που με νοιάζει -ακόμη κι αν κάποιοι το κάνουν επίτηδες- είναι ότι είναι άνθρωποι", δηλώνει. "Δεν με νοιάζει η ιδιότητά τους. Και κάνουμε πράγματα ως ανθρώπινα όντα: γινόμαστε φίλοι, μοιραζόμαστε πράγματα, ζούμε εμπειρίες μαζί. Τόσο απλά."
Είναι όντως τόσο απλό; Κάποιοι θα διαφωνήσουν - αλλά η Μαρία Δημοσθένους είναι ένας ηλιόλουστος άνθρωπος, μια θετική επιρροή. Η εισαγωγή στη σελίδα της στο Facebook είναι αποκαλυπτική: "Όλα όσα συμβαίνουν είναι βέβαιο ότι θα σε οδηγήσουν κάπου". ("Πηγαίνω με τη ροή", μου λέει.) Βάζει τον εαυτό της εκεί έξω, αφήνει τα πράγματα να συμβούν και βλέπει πού οδηγούν. Δεν έχουν οδηγήσει ποτέ σε κάποια μεγάλη κρίση;
"Δεν αφήνω τον εαυτό μου να έχει μια μεγάλη κρίση. Θέλω να πω, πράγματα που άλλοι άνθρωποι θα καταστρέφονταν, εγώ απλά προχωράω. Μπορεί να αισθάνομαι άσχημα, εντάξει, μπορεί να είμαι κακόκεφος για κάποιες μέρες και να πληγωθώ - αλλά προχωράω παρακάτω. Δεν μένω σε καταστάσεις."
Υπάρχει και μια δόση ατσαλιού σε αυτή την παραδοχή, λίγο σαν τον τρόπο που μπλοκάρει τους τοξικούς τύπους όταν απειλούν να την κατακλύσουν. Το να είσαι θετική δεν σημαίνει ότι είσαι παθητική. Δεν ήταν ακριβώς επαναστάτρια ως παιδί, αλλά έκανε κύματα (ήταν το είδος του παιδιού που διαφωνούσε με τον καθηγητή των θρησκευτικών για το σχέδιο του Θεού για τη Δευτέρα Παρουσία) - και το ίδιο ισχύει και τώρα, όλη αυτή η ενέργεια και η κοινωνικότητα είναι αρκετά δυναμική όταν χρειάζεται. Ευτυχώς, είναι μια δύναμη για το καλό.
Αν υπάρχει μια εικόνα που να συμπυκνώνει τη ζωή και τη φιλοσοφία της Μαρίας, αυτή θα μπορούσε να είναι η παράσταση στο τέλος της χρονιάς στο AMusEd κάθε καλοκαίρι - αν και στην πραγματικότητα έχει συμβεί μόνο μια φορά μέχρι στιγμής (το σχολείο άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 2019), και η φετινή ελπίζουμε να περιλαμβάνει και τη χορωδία γκόσπελ και τον αφρικανικό κύκλο τυμπάνων. Υπάρχει μια μεγάλη πίσω αυλή, όπου συγκεντρώνονται όλοι. "Όλα τα παιδιά ήταν έξω, δεν κρύβονταν σε ένα δωμάτιο τρέμοντας [ΕΝ ΑΝΑΜΟΝΉ] του πότε θα παίξουν, αλλά διασκέδαζαν ενδιάμεσα". Υπήρχαν ποτά, και παγωτό και πίτσα. Όλα τα παιδιά με ειδικές ανάγκες έπαιξαν επίσης, κάτι που δεν συμβαίνει απαραίτητα σε συναυλίες μουσικών σχολείων - και μπορεί να μην ήταν όλα σπουδαίοι μουσικοί, αλλά το νόημα ήταν η συμμετοχικότητα και η κοινότητα. Και φυσικά η ίδια η Μαρία ως... τι ακριβώς; Συνδετικός κρίκος, αρωγός, μαζορέτα; Με μια λέξη, δασκάλα.
Σκέφτηκε όντως να γίνει επαγγελματίας πιανίστας, παλιότερα, αλλά "ο Κύπριος πατέρας" δεν το ήθελε καθόλου (ο πατέρας της ασχολείται με το αλουμίνιο, αν και είναι και ο ίδιος ερασιτέχνης μουσικός). Δεν έχει μετανιώσει για την απόφασή της: "Έχω περισσότερα να δώσω ως εκπαιδευτικός". Τούτου λεχθέντος, η οικονομική ασφάλεια είναι μια συνεχής ανησυχία - ειδικά μετά το Κωβίδιο, ως μονογονέας με δύο παιδιά που μεγαλώνουν και με τα πανεπιστημιακά δίδακτρα να πλησιάζουν. Χρειάζεται όλη της η ενέργεια για να συνδυάσει το AMusEd, το Erasmus, την εκπαίδευση στην προσχολική ηλικία, την εταιρική κατάρτιση κ.ο.κ. - και είναι επίσης στην περίφημη "λίστα" για μια θέση σε κρατικό σχολείο, περιμένοντας ακόμα το όνομά της να εμφανιστεί μετά από 20 χρόνια (ήταν στο νούμερο 205 μετά την αποφοίτησή της- τώρα έχει ανέβει στο νούμερο 92, αν και πρόσφατα έδωσε εξετάσεις που αναμένεται να επιταχύνουν τη διαδικασία). Θα μπορούσε πραγματικά να επιστρέψει στη διδασκαλία στον κρατικό τομέα, μετά από όλο τον ενθουσιασμό των χορωδιών gospel και των αντισυμβατικών μουσικών σχολείων; Ανασηκώνει τους ώμους της, σαν να θέλει να πει "Είναι ένα ταξίδι"
Αυτή τη στιγμή διαβάζει ένα βιβλίο για το ikigai, μου λέει η Μαρία (Ikigai: Το ιαπωνικό μυστικό για μια μακρά και ευτυχισμένη ζωή) - μια χρήσιμη ιαπωνική λέξη που σημαίνει "ένας λόγος για να ζεις", ένας σκοπός στη ζωή. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι βρήκε το ikigai της με τη μουσική εκπαίδευση, το προφανές νήμα που συνδέει τα πολλά έργα της - αλλά ίσως το πραγματικό της ikigai να είναι κάτι ευρύτερο, το ανοιχτό μάτι που την ελκύει σε κάθε είδους ανθρώπους, η χαρά της για ενθουσιώδη διδασκαλία που ξεκινάει από το σχολείο στο Κιλκίς. "Απλώς νιώθω ότι οι άνθρωποι είναι κοινωνικοί και χρειαζόμαστε ανθρώπους στη ζωή μας - δεν είμαστε μοναχικοί, ας πούμε. Και ο καθένας που θα συναντήσει το δρόμο μας θα μας οδηγήσει κάπου". Ο Νίτσε είχε καλές προθέσεις, αλλά σε αυτό έκανε λάθος. Μουσική ή όχι, η ζωή δεν είναι ποτέ λάθος.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
