Τι νέο υπάρχει

[Cyprus Mail] Θλιμμένος εστιάτορας αναπολεί τις ένδοξες μέρες...

Ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ συναντά τον ιδιοκτήτη αυτού που κάποτε αναφερόταν ως το Moulin Rouge της Κύπρου, ένα μέρος που επισκέφθηκαν όλοι οι πρόεδροι

[/P]

Βρισκόμαστε στις βρετανικές βάσεις, λίγα χιλιόμετρα πριν την Ορμιδία, και ο μοναχικός δρομέας στην πρωινή ζέστη είναι πιθανώς ένας στρατιώτης από το κοντινό στρατόπεδο στη Δεκέλεια. Ο δρόμος στρίβει και ξαφνικά είναι εκεί, μια τεράστια πινακίδα στον παλιό δρόμο προς την Αγία Νάπα: Romantzo Restaurant. Κάτω από την πινακίδα υπάρχει μια διακοσμητική ψαρόβαρκα - και ο μικρός όρμος είναι όντως αλιευτικό καταφύγιο, το Ρομάντζο αγναντεύει έναν κοιμισμένο, ειδυλλιακό κόλπο με περίπου 20 σκιφ που έχουν τραβηχτεί στην ακτή, με δίχτυα ψαρέματος μαζεμένα σε σακούλες στις πρύμνες τους. Ανεβαίνω μια στενή σκάλα προς το εστιατόριο και σταματάω στον ήχο ενός σκύλου που γαβγίζει. Ένα μικρό μαύρο κοπρόσκυλο εμφανίζεται ακολουθούμενο στενά από τον ιδιοκτήτη του, τον 68χρονο Κωνσταντίνο "Ντίνο" Εγγλέζο. Το όνομά του είναι Μπλάκι, λέει τρυφερά ο Ντίνος, ατενίζοντας το μικρό σκυλάκι - και είναι "ο καλύτερός μου φίλος"

Είναι σχήμα λόγου - ή μήπως όχι; Ο Ντίνος είναι αφοσιωμένος στη σύζυγό του Άντζελα και τα τρία τους παιδιά, ενώ φαίνεται να είναι κοντά και στον 21χρονο εγγονό του (πηγαίνουν μαζί σε αγώνες ράλι, οδηγώντας ένα Mitsubishi Lancer σε αγώνες κλασικών αυτοκινήτων)- όταν όμως πρόκειται για φίλους, δεν είναι σαφές αν είχε ποτέ καλύτερο από τον Μπλάκι. Αυτή είναι στην πραγματικότητα μια αρκετά θλιβερή ιστορία, η ιστορία ενός χώρου που κάποτε ήταν "το Moulin Rouge της Κύπρου" και τώρα είναι κλειστός, ο χώρος των 500 τετραγωνικών μέτρων γεμάτος με τυχαία σκουπίδια: παλιές φωτογραφίες, δύο καναρίνια σε κλουβί, ένα κοντραμπάσο, οκτώ τρόπαια από διάφορους αγώνες αυτοκινήτων. Στο τέλος της αίθουσας υπάρχει μια σκάλα, τα σκαλοπάτια της οποίας γράφουν ROMANTZO- κάποτε οδηγούσαν στα καμαρίνια των καλλιτεχνών που τραγουδούσαν εδώ. Οι τραγουδιστές κατηφόριζαν τα σκαλοπάτια, κάνοντας μια μεγαλοπρεπή είσοδο - στη συνέχεια η σκάλα τραβιόταν προς τα πάνω, επιτρέποντάς τους χώρο για να εμφανιστούν.

Οι φωτογραφίες είναι επίσης ενδιαφέρουσες, μία από αυτές δείχνει το Romantzo στην ίδρυσή του το 1958 - απλώς μια παράγκα με μια πινακίδα Coca-Cola, που σερβίριζε ποτά στους ψαράδες που εξασκούσαν το επάγγελμά τους, παρόλο που η ακτή ήταν βραχώδης εκείνη την εποχή. Μια άλλη φωτογραφία δείχνει έναν άνδρα να ισορροπεί πάνω σε μια μοτοσικλέτα χωρίς να αγγίζει το τιμόνι, χαμογελώντας με την αυτοπεποίθηση ενός ακροβάτη: αυτός είναι ο πατέρας του Ντίνου, ο άνθρωπος που άνοιξε το Romantzo, ένας δυναμικός τύπος που είχε υπηρετήσει στον βρετανικό στρατό -το Βασιλικό Σώμα Μεταφορών- κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και είχε μάθει πολλά για τα αυτοκίνητα και τις μοτοσικλέτες. Το επώνυμο Εγγλέζος (που σημαίνει Άγγλος) είναι παρατσούκλι, όπως τόσο συχνά στα χωριά, αν και στην πραγματικότητα προέρχεται από τον ξανθό παππού του Ντίνου και όχι από τον πατέρα του - ο οποίος πάντως χρησιμοποίησε τις καλές του σχέσεις με τους Βρετανούς για να πάρει οικοδομική άδεια. Ακόμα και τώρα, η γη γύρω είναι κυρίως χωράφια, σε αντίθεση με τα ξενοδοχεία και τα μπαρ στο δρόμο από τη Λάρνακα προς τη Δεκέλεια.

Η φωτογραφία στο ποδήλατο τραβήχτηκε το 1973, έξι μήνες πριν σκοτωθεί ο πατέρας του. "Έμεινα ορφανός σε ηλικία 19 ετών", λέει ο Ντίνος (χρησιμοποιώντας το "ορφανός" εννοώντας την απώλεια του πατέρα του, όπως αρμόζει στην πατριαρχική κοινωνία στην οποία μεγάλωσε). Ήταν ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα, μια μετωπική σύγκρουση, μια ειρωνική λεπτομέρεια δεδομένου ότι το αγόρι -όπως και ο πατέρας του- ήταν τρελός για τα αυτοκίνητα, σχεδιάζοντας να πάει στην Αγγλία και να σπουδάσει μηχανολόγος μηχανικός. Ο Ντίνος δεν ήταν απλώς ένα χωριατόπαιδο από την Ορμιδία. Μόλις είχε αποφοιτήσει από την Αμερικανική Ακαδημία με άριστα A-Levels, ένας από τους 37 μαθητές της UP (University Preparatory) τάξης τους- ένας από τους παλιούς συμμαθητές του έχει τώρα τρεις κλινικές στην Πάφο, μου λέει με απροκάλυπτη πικρία, ένας άλλος είναι γνωστός οικονομολόγος. Η δική του ζωή, όμως, άλλαξε ριζικά - γιατί, εκτός από υπόδειγμα μαθητή και επίδοξος μηχανικός, ήταν και ο μεγαλύτερος από 10 παιδιά, με τα μικρότερα αδέλφια του να κυμαίνονται σε ηλικία από δύο έως 16.

Ο Ντίνος είχε καταταγεί για εθνική θητεία τον Ιούλιο του 1973- ο πατέρας του σκοτώθηκε στις 4 Αυγούστου - και φυσικά απολύθηκε αμέσως, αφού ήταν πλέον αρχηγός οικογένειας. Εκ των υστέρων, το μόνο θετικό ήταν ότι γλίτωσε από το να πολεμήσει το 1974 - αλλά αυτό ήταν ελάχιστη παρηγοριά για το γεγονός ότι έπρεπε να ανατρέψει όλα τα σχέδιά του και να μεγαλώσει με κάποιο τρόπο μια οικογένεια ως έφηβος. "Ήμουν ο πατέρας τους, ας πούμε. Και η μητέρα μου ήταν η γυναίκα μου!" θυμάται με ένα στεγνό γέλιο. "Έπρεπε να βρω έναν τρόπο να βγάλω χρήματα για να μεγαλώσω εννέα παιδιά. Δεν ήταν εύκολο... Δεν μπορώ να σας πω πόσες φορές κάθισα και έκλαψα."

Ξεκίνησε ως πωλητής ψαριών (παράλληλα με τη λειτουργία του Romantzo, το οποίο δεν έκλεισε ποτέ), συνεργαζόμενος με έναν ηλικιωμένο "επειδή ντρεπόμουν πολύ, στα 19 μου, να κυκλοφορώ φωνάζοντας "Ψάρια!"". Μάζευαν προϊόντα από τους ντόπιους ψαράδες και ανέβαιναν την ακτή με ένα παλιό Χίλμαν, μέχρι την Αμμόχωστο και μετά επέστρεφαν μέσω των χωριών της Μεσαορίας, αν περίσσευαν ψάρια. Αυτό απέφερε κάποια χρήματα - αλλά σύντομα συνειδητοποίησε ότι μόνο μια ακμάζουσα επιχείρηση θα μπορούσε να του εξασφαλίσει αρκετό τακτικό εισόδημα για να ανταποκριθεί στις νέες του ευθύνες. Έγινε καλλιεργητής λαχανικών, νοικιάζοντας γη από τους Βρετανούς για να καλλιεργήσει πατάτες και αγγούρια, και έβγαλε καλά χρήματα για λίγο- έφερε με δικά του έξοδα κόκκινο χώμα από την Αυγόρου, πούλησε ένα ταχύπλοο για 500 λίρες και πήρε δάνειο από τον πεθερό του (είχε παντρευτεί τότε) για άλλες 500 λίρες. "Ήμουν πολύ δραστήριος". Και σκληρά εργαζόμενος επίσης, όπως ακούγεται; "Πολύ! 18 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα - αυτή ήταν η ζωή μου. Γι' αυτό δεν μπορώ να κάτσω ακίνητος τώρα", προσθέτει, δείχνοντας αόριστα τον άδειο χώρο γύρω του. "Και αυτό το μέρος που βλέπετε εδώ, δεν εμφανίστηκε έτσι απλά. Πρέπει να δουλέψεις για να το δημιουργήσεις... Αυτό εδώ, και το προηγούμενο, και το προηγούμενο."

Ένα γρήγορο χρονοδιάγραμμα: Το Romantzo μεγάλωσε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '70 και στις αρχές της δεκαετίας του '80, από μια παράγκα σε εστιατόριο και μπουζουκομάγαζο με 300 καλύμματα - αλλά το κτίριο εξακολουθούσε να είναι αρκετά πρόχειρο, και έπρεπε να κλείνουν το χειμώνα. (Εκείνα τα χρόνια έπρεπε επίσης να καλλιεργεί.) Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1989, όταν χτίστηκε το σημερινό, πιο ουσιαστικό Ρομάντζο, που έμεινε ανοιχτό όλο το χρόνο - και τότε ήρθαν τα χρόνια της ακμής, τα χρόνια του "Μουλέν Ρουζ της Κύπρου", όχι απλώς εστιατόριο αλλά νυχτερινό κέντρο, χώρος για μεγάλες εκδηλώσεις όπως ο ετήσιος χορός της αστυνομίας (στους πελάτες του έχει συμπεριλάβει κάθε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, λέει ο Ντίνος)- είχε έξι τραγουδιστές, μια ορχήστρα, συν μερικές Ρωσίδες χορεύτριες για να "εμπλουτίζουν" το σόου - αν και ήταν πάντα κατάλληλο για οικογένειες, προσθέτει σταθερά.

Δυστυχώς, οι καλές στιγμές δεν κράτησαν πολύ. Ο χώρος έκλεισε εντελώς το 2020, λόγω του Covid, αλλά στην πραγματικότητα βρισκόταν σε θνησιγενή κατάσταση εδώ και χρόνια. Μια τηλεοπτική σειρά το χρησιμοποιούσε για γυρίσματα, μια ομάδα αγγλίδων έκανε εδώ τα απογευματινά της πάρτι για τσάι, μια μικρή ομάδα πελατών μπορεί να έφτανε για κυριακάτικο γεύμα - αλλά στην πραγματικότητα, λέει με λύπη ο Ντίνος, "έχω να βάλω λεφτά στην τσέπη μου από το 1998". Ρώτα με πόσα έχω πάνω μου αυτή τη στιγμή, προκαλεί, κοιτάζοντάς με σκυθρωπά κάτω από την κόμη των γκρίζων μαλλιών του

Εντάξει. Πόσα;

"10 ευρώ... Και δεν είναι ότι έχω κι άλλα στην τράπεζα ή κάτι τέτοιο. Και αυτό που έφτασε μόλις τώρα", προσθέτει δείχνοντας το τηλέφωνό του που είχε χτυπήσει λίγα λεπτά νωρίτερα, "είναι η σύνταξή μου. Την οποία περίμενα με κομμένη την ανάσα, ώστε να βγάλω τον μήνα με 600 ευρώ."

Η όλη κατάσταση είναι αρκετά δύσκολη - αλλά αυτό που την κάνει ακόμα πιο δύσκολη, υποψιάζομαι, είναι το είδος του ανθρώπου που είναι ο Ντίνος Εγγλέζου. Ήταν πάντα ένας άνθρωπος με υψηλές επιδόσεις, "ένας τελειομανής". Το κόκκινο χώμα που έφερε για τον οπωρώνα του είναι ένα παράδειγμα- ένα άλλο, λιγότερο προφανές, έχει να κάνει με το αλλοδαπό προσωπικό που απασχολούσε, κυρίως Βούλγαρους και Ρουμάνους. Πολλά αφεντικά μάθαιναν λίγη από τη γλώσσα, ώστε να μπορούν να συνομιλούν με σπαστό τρόπο, αλλά εκείνος δεν το έκανε ποτέ: "Γιατί αν πω κάτι, πρέπει να ξέρω ότι το λέω σωστά". Είναι το είδος του ανθρώπου που δεν ξεχνά μια προσβολή ή μια χαμένη ευκαιρία - και δεν μπορεί να ξεχάσει ακριβώς την πορεία που θα μπορούσε να είχε πάρει η ζωή του, αν τα όνειρά του δεν είχαν καταστραφεί.

Ο Ντίνος ήταν κοινωνικός (πρέπει να είσαι, στο επάγγελμά του) - αλλά στην πραγματικότητα είναι συγκρατημένος, μάλλον εσωστρεφής άνθρωπος: "Ήμουν χαμηλού προφίλ, ας πούμε". Ζει καθαρά, δεν πίνει και δεν καπνίζει, και ήταν πάντα πολύ σημαντικός στο να κάνει τα πράγματα σωστά - γι' αυτό και τα πήγαινε καλά με τις αρχές των Βάσεων. "Ένας λόγος που αυτό το κτίριο είναι εδώ είναι επειδή ήμουν άνθρωπος με καλό χαρακτήρα, οπότε με άφησαν να το χτίσω"- αν ήταν μεθύστακας ή έμπορος ναρκωτικών σίγουρα θα τον είχαν κλείσει, "οι Βρετανοί είναι πολύ προσεκτικοί". Ακόμη και ο υπόκοσμος της Λάρνακας, ο οποίος θα μπορούσε να προσπαθήσει να διεκδικήσει ένα κομμάτι της δράσης, τον σέβεται ως "έναν καλό άνθρωπο που μεγάλωνε εννέα ορφανά". Δεν είχε ποτέ κανένα πρόβλημα, ακόμη και ως μεγάλος μουσικός χώρος στη μεθυστική δεκαετία του '90.

Οι Βρετανοί και οι γκάνγκστερ ήταν εξυπηρετικοί - αλλά άλλοι τον εμπόδιζαν και προσπαθούσαν να τον καταστρέψουν. Δύο φορές ήρθε αντιμέτωπος με τη θεσμική διαφθορά: μια φορά το 1989, όταν υπάλληλοι του υπουργείου - πιθανότατα πληρωμένοι από αντιπάλους - προσπάθησαν να τον κλείσουν, ισχυριζόμενοι ότι έχτιζε παράνομα, και πριν από αυτό, στις αρχές της δεκαετίας του '80, όταν ένας ζηλιάρης γείτονας έβαλε το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας στη Λευκωσία να αποφανθεί ότι ένα μεγάλο κομμάτι της γης του Ντίνου ανήκε στον γείτονα. ("Ήταν στις μέρες του Ντίκο, και αυτός ήταν ο Ντίκο.") Τη δεύτερη φορά τον έσωσε ο διοικητής των Βάσεων, ο οποίος πήρε το μέρος του (καλά έκανε, αφού είχε υποθηκεύσει το σπίτι του και είχε ποντάρει τα πάντα στο νέο κτίριο). Η πρώτη φορά ήταν ακόμη πιο ανησυχητική - αφού, στο κάτω κάτω, τι ένδικα μέσα έχεις όταν ένας δημόσιος φορέας λέει επίσημα ψέματα για σένα; "Δεν ήξερα τι να κάνω... Δεν μπορούσα να κοιμηθώ τη νύχτα". Αυτός και ο γείτονας ήταν στα δικαστήρια για πέντε χρόνια- έπεσε στο επίπεδο του άλλου -δεν είχε την πολυτέλεια να χάσει τον Ρομάντζο- είχε εννέα στόματα να ταΐσει- και πήγε στη Λευκωσία με σακούλες με ψάρια ως "δώρα", προσπαθώντας να βρει κάποιον να τον βοηθήσει- θα μπορούσε να ήταν φαρσοκωμωδία, αν δεν ήταν τόσο σοβαρό. Ο Ντίνος αφηγείται αυτές τις ιστορίες με έναν αέρα αμείλικτης θλίψης, σαν να μιλάει για κάποια φυσική καταστροφή - αλλά είναι σαφές ότι δεν έχει ξεχάσει τίποτα, ακόμη και τόσα χρόνια μετά. "Ξέρετε τι πέρασα; Ξέρεις πόσο αναστατωμένος ήμουν;" Μου δείχνει ένα σημείο αποχρωματισμένου δέρματος στο μπράτσο του - απομεινάρι των διαφόρων προβλημάτων του, όταν το συκώτι του σταμάτησε να παράγει μελανίνη λόγω του άγχους.

Μετά ήρθαν τα άσχημα χρόνια, τα χρόνια της παρακμής - τα χρόνια, δυστυχώς, των οικογενειακών καυγάδων, τα οποία θυμάται με βασανιστικές λεπτομέρειες. Αυτός και τα αδέλφια του βρίσκονταν στα δικαστήρια για το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του '90 - μια εποχή κατά την οποία το Romantzo έχασε τη λάμψη του, οι επιχειρήσεις έπεσαν και το μαγαζί έγινε σκιά του εαυτού του. Ξόδεψε 120.000 λίρες σε δικηγόρους, θυμάται αγανακτισμένος ο Ντίνος - αλλά φυσικά δεν ήταν μόνο τα χρήματα, ήταν και αυτό που έβλεπε ως αχαριστία των αδελφών, όλη η υποβόσκουσα δυσαρέσκειά του για το παρελθόν, όταν έβαλε τα πάντα στην άκρη για να τα φροντίσει. "Έχασα το μέλλον μου", εξηγεί - τις σπουδές του, το όνειρο της κατασκευής αγωνιστικών αυτοκινήτων - σπατάλησε τη μόρφωσή του για να γίνει χωρικός, αγρότης και ιδιοκτήτης εστιατορίου, και μετά έχασε ακόμα και αυτό.

Υπάρχουν και μερικά καλά νέα, ανάμεσα σε όλα τα άσχημα: το 2019, μετά από χρόνια προσπαθειών, ο Ντίνος και οι απόγονοί του έλαβαν 25ετή μίσθωση από τις Βάσεις - και ο Ρομάντζο θα μπορούσε σίγουρα να δουλέψει ξανά, αν βρεθούν τα μέσα για να το ξανανοίξει, αν υποθέσουμε ότι έχει ακόμα την ενέργεια. Είναι δύσκολο να ξέρει κανείς τι ακριβώς να καταλάβει από την ιστορία του. Είναι σκυθρωπός και αναμφίβολα πικραμένος- φαίνεται ότι ήταν τόσο άτυχος. Στο τέλος, ίσως τα πιο ευγενή χαρακτηριστικά του να ήταν και παθητικά - η αίσθηση του καθήκοντος που τον δέσμευε στο έργο του, όσο επαχθές κι αν ήταν, η τελειομανία που κάποιοι μπορεί να είδαν ως αποστασιοποίηση, η στάση αρχών που σήμαινε ότι "δεν ζήτησα ποτέ βοήθεια από κανέναν". (Κάθε βουλευτής και πολιτικός στην Κύπρο γνώριζε τον Ρομάντζο- αλλά ποτέ δεν ζήτησε χάρες). Ο Ντίνος αναστενάζει, προσπαθώντας να τα συνοψίσει όλα: "Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι - καλά, δεν είναι σαν εμένα, ας το θέσουμε έτσι".

Υπάρχει ένα υστερόγραφο σε αυτή την μάλλον θλιβερή ιστορία. Είναι τέλη Οκτωβρίου αλλά έντονα ζεστή, μια υπέροχη μέρα- αποφασίζω να οδηγήσω τα 20 λεπτά κάτω από την ακτή στην Αγία Νάπα και να κάνω ένα μπάνιο. Αργότερα, σε ένα μαγαζί με σάντουιτς, πιάνω κουβέντα με τον μεσήλικα ιδιοκτήτη και αναφέρω πού μόλις ήμουν - και αυτός ο τυχαίος άγνωστος γνέφει αμέσως αναγνωρίζοντας όταν αναφέρω το Ρομάντζο, ο θρύλος του οποίου εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις μετά από τόσα χρόνια. "Είναι κρίμα", αναρωτιέται κουνώντας το κεφάλι του. "Όμορφο μέρος σαν αυτό, ακριβώς πάνω στην παραλία. Θα μπορούσαν να είχαν βγάλει εκατομμύρια...". Σκέφτομαι τον γκριζομάλλη άντρα στον μισοάδειο χώρο, τις φωτογραφίες, τα τρόπαια, τις σκάλες που ανεβαίνουν στα αποδυτήρια - και τον μικρό μαύρο σκύλο, τον καλύτερό του φίλο.


Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail

Πηγή

 
Πίσω
Κορυφή