Με μια έκρηξη στις πωλήσεις για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, φαντάζεστε ότι είναι μια ευπρόσδεκτη εποχή του χρόνου για έναν ανθοπαραγωγό υψηλής τεχνολογίας. Αλλά ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ συναντά έναν άνθρωπο που εξηγεί ότι είναι αγρότης, όχι συναισθηματικός
Επιστρέφοντας από τους Κήπους του Ροδαρίου - στον παλιό δρόμο της Λεμεσού, κάπου μεταξύ Κορνού και Κοφίνου - μου κολλάει στο μυαλό ένα κλασικό τραγούδι, οι στίχοι του οποίου ταιριάζουν διασκεδαστικά στη συνάντησή μου με τον Θεοδόση Πίττα. Δεν είμαι καν σίγουρος ποιος το τραγουδάει, αν και αργότερα ανακαλύπτω ότι ήταν η τραγουδίστρια της country Lynn Anderson, το 1970 - ούτε θυμάμαι ολόκληρο το τραγούδι, μόνο τους δύο πρώτους στίχους: "I beg your pardon / I never promised you a rose garden."
Το τραγούδι ταιριάζει στο λογαριασμό, για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή ο ίδιος ο Θεοδόσης είναι τραχύς και μάλλον καταθλιπτικός, δεν βλέπει ακριβώς τον κόσμο μέσα από ροζ γυαλιά - αλλά και επειδή, κυριολεκτικά, ο τριανταφυλλένιος κήπος που υποσχέθηκα στο μυαλό μου δεν υλοποιείται ποτέ. Φτάνω πολύ αργά για τη συγκομιδή της ημέρας - αλλά είναι Φεβρουάριος, ούτως ή άλλως, οπότε η συγκομιδή είναι σχετικά πενιχρή, οι τριανταφυλλιές στα τρία θερμοκήπια του Ροδαρίου είναι σχεδόν εντελώς γυμνές. Υπάρχουν ακόμα λουλούδια που ανθίζουν, φυσικά, περίπου 1.000 κομμένα σήμερα το πρωί (το φυτώριο έχει συνολικά πάνω από 50.000 φυτά), αλλά αν ήταν Μάρτιος θα ήταν 10 φορές περισσότερα. Φαίνεται ότι η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου δεν είναι πολύ καλά τοποθετημένη στο ημερολόγιο για τα τριαντάφυλλα, επισημαίνω. "Όχι, είναι μια χαρά. Με αυτόν τον τρόπο, μόνο λίγοι μπορούν να τα προμηθεύονται!" αντιτείνει γελώντας. "Εξάλλου", προσθέτει, "η Ημέρα της Γυναίκας είναι πολύ μεγαλύτερη υπόθεση."
Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου είναι ο λόγος που βρίσκομαι εδώ, η ημέρα που συνδέεται περισσότερο με τα φρεσκοκομμένα άνθη και τις ρομαντικές ανθοδέσμες. Για έναν καλλιεργητή τριαντάφυλλων, ωστόσο, η ετήσια γιορτή είναι περισσότερο μια ταλαιπωρία. Για αρχή, είναι αρκετά εξειδικευμένη: σε αντίθεση με την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, όπου όλα τα είδη τριαντάφυλλων είναι αποδεκτά -και οι εταιρείες αγοράζουν μαζικά λουλούδια για να τα χαρίσουν στις γυναίκες υπαλλήλους τους-, οι παραγγελίες για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου αφορούν κατά συντριπτική πλειοψηφία κόκκινα τριαντάφυλλα, τα οποία αποτελούν μόνο το ήμισυ περίπου της παραγωγής της Rosary (άλλο ένα 30% είναι λευκά τριαντάφυλλα, 10% κίτρινα, και το υπόλοιπο 10% είναι "τριαντάφυλλα σε σπρέι" που έρχονται σε ομάδες μικρών λουλουδιών). "Για μένα, η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου δεν έχει σημασία", λέει απογοητευμένος. "Στην πραγματικότητα δεν μου αρέσει, είναι μια κακή μέρα για μένα". Ναι, υπάρχει μια σύντομη έξαρση - οι δουλειές αυξάνονται κατά 10-20% - αλλά βγάζει την παραγωγή από τα νερά της, και μετά καταρρέει ούτως ή άλλως την επόμενη μέρα. "Θέλω η επιχείρησή μου να είναι σταθερή."
Είναι λίγο αποκαρδιωτικό να ακούς τέτοιου είδους συζητήσεις. Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου είναι σαν τα Χριστούγεννα, μια ημέρα αφιερωμένη σε κάτι τόσο γλυκό (ή γλυκανάλατο) που κανείς δεν θα μπορούσε να έχει αντίρρηση - και φυσικά τα λουλούδια είναι εξίσου ανεπιφύλακτα, είναι μάλιστα πανέμορφα. Η καλλιέργεια τριαντάφυλλων ακούγεται σαν μια τόσο υπέροχη δουλειά - όμως προφανώς δεν είναι (λογοπαίγνιο έρχεται!) ένα κρεβάτι από τριαντάφυλλα. Η επιθυμία του Θεοδόση για σταθερότητα έχει πολλά να κάνει με την αστάθεια που έπρεπε να ξεπεράσει, στην πραγματικότητα η συνέντευξή μας τελικά δεν έχει να κάνει και πολύ με τα λουλούδια. Έχει να κάνει με το να είσαι μια μικρή επιχείρηση - ειδικά στη γεωργία, αυτόν τον πιο παραμελημένο τομέα στην Κύπρο - και να προσπαθείς να βγάλεις τα έξοδά σου, με τις ανεξέλεγκτες τιμές των τελευταίων δύο ετών να είναι το τελευταίο καρφί στο φέρετρο.
Καλλιεργεί τριαντάφυλλα, αλλά θα μπορούσε κάλλιστα να καλλιεργεί πατάτες (δεν είναι προσβολή- το ένα είδος γεωργίας είναι εξίσου αξιόλογο με το άλλο). Προσπαθώ να κατευθύνω τη συζήτηση στις πιο ρομαντικές πτυχές της δουλειάς, αλλά δεν το δέχεται: "Ε, τέλος πάντων. Είμαι αγρότης, όχι συναισθηματικός". Αυτός και ο αείμνηστος πατέρας του ίδρυσαν την Rosary το 1995, όταν ο Θεοδόσης ήταν στα 20 του (τώρα είναι 55), κυρίως επειδή είχαν γη κοντά στον Κορνό και ήθελαν να κάνουν κάτι με αυτήν (ο πατέρας του είχε προηγουμένως ένα λατομείο, το οποίο πούλησε για να βοηθήσει στη χρηματοδότηση του νέου έργου). Δεν είχε πραγματικά ένα σχέδιο Β ως νεότερος, ή κάτι που ήθελε να κάνει συγκεκριμένα- άλλωστε, το φυτώριο ήταν επιτυχημένο. "Από το 1995 μέχρι περίπου το 2005, ήταν μια καλή μικρή επιχείρηση."
Με ξεναγεί, περπατώντας μάλλον βαριά με τα χέρια του διπλωμένα πίσω από την πλάτη του, δείχνοντας τις τριανταφυλλιές στους θάμνους: αυτό θα είναι έτοιμο αύριο, εκείνο μεθαύριο. Δείχνει λίγο καταβεβλημένος, σαν να περνάει τις κινήσεις του - ωστόσο το μέρος είναι εντυπωσιακό, και ήταν υπερσύγχρονο τη δεκαετία του '90. Ο εξοπλισμός αγοράστηκε από την Ολλανδία. Οι σύμβουλοι ήρθαν από το Ισραήλ - και μάλιστα, τα επόμενα χρόνια, συχνά έφερνε ομάδες από τη χώρα αυτή, για να δείξουν στους πελάτες τους πώς είναι μια επιχείρηση λουλουδιών υψηλής τεχνολογίας. Ο Θεοδόσης είχε μεγάλα σχέδια. Η ιστοσελίδα του Rosary (που δεν ενημερώνεται πλέον) μιλάει για εξαγωγές λουλουδιών σε κοντινές χώρες, κάνοντας μεγάλη αναφορά στο γεγονός ότι απέχουν μόλις 20 λεπτά από το αεροδρόμιο της Λάρνακας: "Γιατί να στέλνετε τα τριαντάφυλλα σας από την άλλη άκρη του κόσμου", αναρωτιέται, "όταν οι Κήποι Rosary προσφέρουν εξαιρετική ποιότητα και ανταγωνιστικές τιμές στη διπλανή πόρτα;". Ήταν μια τεράστια επένδυση.
Υπάρχουν τρία θερμοκήπια, το τελευταίο χτίστηκε γύρω στο 2000- όλα μαζί αποτελούν μια έκταση 18 stremmata (ένα stremma - που συνήθως μεταφράζεται ως donum ή decare - είναι περίπου 1.000 τετραγωνικά μέτρα), αρκετό για πολλές χιλιάδες τριανταφυλλιές. Πράγματι, δεν πρόκειται μόνο για τριανταφυλλιές. Μεγάλο μέρος του μεγαλύτερου θερμοκηπίου έχει παραχωρηθεί σε βουτυρόπαιδα, φρέζια, φυλλώματα για χρήση σε ανθοδέσμες, ακόμη και ηλιοτρόπια. Το μικρότερο θερμοκήπιο περιλαμβάνει μερικές σειρές από χρυσάνθεμα, ειδικά τοποθετημένα με φώτα στο ταβάνι από πάνω τους (τα χρυσάνθεμα χρειάζονται περισσότερο φως από τα τριαντάφυλλα και πρέπει να ξεγελαστούν ώστε να νομίζουν ότι ένα μέρος της νύχτας είναι στην πραγματικότητα μέρα). Οι τοίχοι είναι επενδεδυμένοι με χάρτινα "μαξιλαράκια ψύξης"- έξω, έχει στηθεί μια μεγάλη δεξαμενή για τη συλλογή του βρόχινου νερού. Ένα δίκτυο σωλήνων νερού περνάει δίπλα από τα λουλούδια, λειτουργώντας με στάγδην άρδευση με μια μικροσκοπική τρύπα κάθε 20 εκατοστά. Τα παράθυρα ανοίγουν αυτόματα - όλα λειτουργούν αυτόματα - για 10 λεπτά κάθε φορά για αερισμό, μέρα και νύχτα. Ακόμη και το χειμώνα; Είναι πρόβλημα αν η θερμοκρασία πέσει κάτω από το μηδέν, συμφωνεί ο Θεοδόσης - αλλά γι' αυτό έχει θέρμανση, αν και τη χρησιμοποιεί πολύ πιο φειδωλά αυτές τις μέρες. Η τιμή της βενζίνης είναι ανεξέλεγκτη
Έτσι κρέμεται ένα παραμύθι - και η συζήτηση για τις υψηλές τιμές φαίνεται να ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου, πυροδοτώντας μια λιτανεία παραπόνων. Τα λιπάσματα έχουν αυξηθεί κατά 200-300% από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, επίσης, έχει τριπλασιαστεί. Η βενζίνη έχει επίσης αυξηθεί, άρα λιγότερη θέρμανση και χαμηλότερη παραγωγή (τα λουλούδια δεν σταματούν να μεγαλώνουν τη νύχτα- θα παρήγαγε πολύ περισσότερα αν μπορούσε να διατηρεί το θερμοκήπιο θερμαινόμενο 24 ώρες το 24ωρο) - και στην πραγματικότητα υπάρχει και μια άλλη πτυχή. Δεν αξίζει να πληρώνουμε πολλά για θέρμανση το χειμώνα, εξηγεί, ρουφώντας ένα μικρό πούρο, "γιατί οι εισαγωγές προέρχονται από χώρες όπου τώρα είναι καλοκαίρι"
Οι εισαγωγές είναι το πρόβλημα, πάντα ήταν. Αυτή ήταν μια "καλή μικρή επιχείρηση" από το 1995 μέχρι περίπου το 2005 - αλλά το σημείο καμπής ήταν η ένταξή μας στην ΕΕ το 2004, μετά την οποία κατέστη αδύνατο να προστατεύσουμε την κυπριακή οικονομία όπως ήταν κάποτε προστατευμένη. Τα εισαγόμενα λουλούδια κατέκλυσαν την αγορά, μεταξύ άλλων και από χώρες με πολύ χαμηλότερο κόστος παραγωγής. "Δεν είμαι εναντίον της παγκοσμιοποίησης", εκλιπαρεί ο Θεοδόσης. "Το να ανταγωνίζεσαι τους Ολλανδούς, ωραία. Τους Ιταλούς, ωραία. Τους Έλληνες, ωραία. Αλλά πώς μπορώ να ανταγωνιστώ την Αφρική;" Το αρχικό σχέδιο να γίνει η Κύπρος εξαγωγικός κόμβος έπεσε στο κενό- αυτός και ο πατέρας του πήγαν σε εκθέσεις λουλουδιών και βρήκαν μερικούς πελάτες στο εξωτερικό - αλλά δεν πέτυχε, δεν έχουμε την υποδομή (το να είσαι κοντά στο αεροδρόμιο έχει περιορισμένη χρησιμότητα όταν δεν υπάρχουν αποθηκευτικά ψυγεία στο αεροδρόμιο) και το κλίμα μας είναι λίγο υπερβολικά ακραίο, ειδικά τις εβδομάδες των καλοκαιρινών καύσωνων. Άλλωστε, από τη στιγμή που άρχισαν να έρχονται τα ξένα τριαντάφυλλα, ήταν αρκετά δύσκολο να κρατήσουμε πόδι στην τοπική αγορά."
Ο Θεοδόσης Πίττας φαίνεται να είναι ένας άνθρωπος που του αρέσει η ήσυχη ζωή- πάνω απ' όλα αποζητά τη σταθερότητα. Κάποτε οι πελάτες του ήταν ανθοπώλες, εξηγεί κάποια στιγμή, αλλά αποφάσισε να στραφεί στα σούπερ μάρκετ επειδή "έχεις να κάνεις με επιχειρηματίες", οπότε υπάρχει λιγότερο δράμα (οι ανθοπώλες είναι κατά πάσα πιθανότητα πιο οξύθυμοι). Ολόκληρο το αυτοματοποιημένο σύστημα στο φυτώριό του - εξαερισμός, άρδευση με σταγόνες, θερμοκρασία - είναι συνδεδεμένο με έναν φορητό υπολογιστή στο γραφείο του- μπορεί να ελέγχει τα πάντα με μια ματιά και ένας συναγερμός χτυπάει αν κάτι δεν λειτουργεί όπως πρέπει. "Πολύ λίγα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά και να χρειαστούν χρόνο για να διορθωθούν". Το σχέδιό του (ένα καλό σχέδιο εκείνη την εποχή) φαίνεται ότι ήταν να επενδύσει πολλά κεφάλαια και να στήσει μια επιχείρηση η οποία στη συνέχεια, λίγο πολύ, θα λειτουργούσε μόνη της - αλλά πώς μπορούσε να γνωρίζει, για παράδειγμα, ότι η Κύπρος θα ήταν μια μέρα ευάλωτη στην τιμή των εμπορευματοκιβωτίων στην Κίνα; "Το κόστος μεταφοράς των εμπορευματοκιβωτίων έχει αυξηθεί κατά 500%! Αν θέλεις ένα κοντέινερ με υπόστρωμα, ας πούμε, για να φυτέψεις τα φυτά σου - επειδή αυτό έρχεται από την Κίνα - έχει ανέβει από €1.000 σε €5.000, μόνο για τη μεταφορά του."
Η κυβέρνηση δεν νοιάζεται- η γεωργία αποτελεί μόνο περίπου το 3% του ΑΕΠ (πριν από 15 χρόνια ήταν 35%, ισχυρίζεται). "Δεν ενδιαφέρονται. Δεν καταλαβαίνουν, δεν αισθάνονται τίποτα". Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το "εύκολο χρήμα", λέει με πικρία, η προσέλκυση τουριστών και η παροχή εργασίας σε δικηγόρους και λογιστές- όταν πρόκειται για τους αγρότες, το μόνο που φαίνεται να τους ενδιαφέρει είναι να τους κυνηγούν με γραφειοκρατικά εμπόδια και ατελείωτα τέλη. "Δεν βλέπω νέους ανθρώπους να ασχολούνται με τη γεωργία". Ο ίδιος ο Θεοδόσης έχει τρία παιδιά, δύο γιους και μια κόρη, ηλικίας από 20 έως 30 ετών - αλλά τα αποθάρρυνε ενεργά από το να ασχοληθούν με την ανθοκομία. Από τότε που πέθανε ο πατέρας του, "είμαι μόνος μου, χωρίς διάδοχο"
Είναι λίγο καταθλιπτικό, αυτή η μικρή τοπική επιχείρηση να παλεύει να κρατήσει το κεφάλι της πάνω από το νερό, λόγω λήξης κάθε φορά που ο Θεοδόσης αισθάνεται ότι βαρέθηκε τον αγώνα. Από την άλλη, ποτέ δεν μου υποσχέθηκε έναν κήπο με τριαντάφυλλα - και η ζωή του δεν είναι στην πραγματικότητα τόσο άσχημη. Είναι στο γραφείο έξι μέρες την εβδομάδα, αλλά η δουλειά δεν είναι πολύ κουραστική. (Η επιχείρηση λειτουργεί λίγο πολύ μόνη της.) Του αρέσει το καλό φαγητό, να βγαίνει με φίλους, να καπνίζει τα πούρα του. Έχει ένα παλιό αυτοκίνητο, μια Mercedes 190 2.3-16, και μερικές μοτοσικλέτες, και του αρέσει να ανεβαίνει στα βουνά όταν το πνεύμα τον κινεί. Πάνω απ' όλα, ίσως, περνάει τις μέρες του περιτριγυρισμένος από λουλούδια - όχι απλώς μια αγορά δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη, ειδικά όταν τα πράγματα πάνε άσχημα.
"Επιτρέψτε μου να σας πω ότι κάθε φορά που υπάρχει κρίση, η ζήτηση για λουλούδια ή φυτά ανεβαίνει", εξηγεί. Ο δικός του ήταν ένας από τους λίγους τομείς που η Covid βοήθησε πραγματικά, αφού οι άνθρωποι είχαν κολλήσει στο σπίτι και αποζητούσαν ένα φυσικό βελτιωτικό της διάθεσης. "Γιατί, ακόμα κι αν είναι κρίση και έχεις προβλήματα, ένα λουλούδι θα σου αλλάξει τη διάθεση. Αυτό είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο... Τις ημέρες που κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση και οι Ρώσοι λιμοκτονούσαν, πριν από 25 χρόνια, επιστρέφοντας στο σπίτι τους μετά τη δουλειά αγόραζαν ένα λουλούδι. Το έβαζαν στο σπίτι, και την επόμενη μέρα μπορεί να το πήγαιναν σε ένα νεκροταφείο ή να το έδιναν σε έναν φίλο ως δώρο - και έτσι η αγορά μεγάλωνε αντί να συρρικνώνεται. Όλα αυτά τα έβλεπα όταν ξεκινούσα την επιχείρηση."
Γιατί όμως τα λουλούδια είναι τόσο ισχυρά;
"Επειδή ένα λουλούδι έχει περιορισμένη διάρκεια ζωής. Το κρατάς, το βλέπεις να φαίνεται τόσο όμορφο, τόσο αξιαγάπητο, και μετά το βλέπεις να ξεθωριάζει. Και όταν πεθαίνει, σκέφτεσαι "θέλω να ξαναδώ αυτές τις 15 μέρες", εκείνη την περίοδο που δίνει τόσα πολλά". Η άποψή του είναι η άποψη ενός επιχειρηματία -δηλαδή ότι τα λουλούδια είναι καλή επιχείρηση επειδή κάθε λουλούδι κάνει τους ανθρώπους να θέλουν να αγοράσουν περισσότερα λουλούδια- αλλά το πραγματικό νόημα είναι ίσως ότι ο Θεοδόσης Πίττας διαισθάνεται κάτι από τη συμβολική δύναμη του προϊόντος του, παρά το γεγονός ότι μιλάει κυρίως για περιθώρια κέρδους και ξεκαθαρίζει ότι είναι αγρότης και όχι συναισθηματικός. Τα τριαντάφυλλα - όπως και ο έρωτας, για τον οποίο φτιάχνονται για να αντιπροσωπεύουν την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου - είναι όμορφα με έναν αγνό, αδιαμφισβήτητο τρόπο. Απλώς είναι, δεν ζητούν τίποτα σε αντάλλαγμα, προσφέροντας τον εαυτό τους στο βωμό της ομορφιάς - και όταν ξεθωριάζουν είναι απλώς μια υπενθύμιση ότι η ομορφιά, όπως και η αγάπη, πρέπει επίσης να ξεθωριάζει, και είναι ακόμα πιο όμορφη επειδή ξεθωριάζει.
Γιατί εμείς οι άνθρωποι συγκινούμαστε τόσο πολύ από τα λεπτεπίλεπτα πέταλα και μια μικρή κηλίδα χρώματος; Το Rosary Gardens δεν είναι το κατάλληλο μέρος για να συζητήσουμε τέτοια θέματα - αν και είναι επίσης αλήθεια ότι διάλεξα μια κακή στιγμή, μια στιγμή που ο κήπος ήταν γυμνός. (Κατηγορώ τον Άγιο Βαλεντίνο.) "Όταν δεν υπάρχει παραγωγή, είμαστε λίγο καταθλιπτικοί", παραδέχεται ο Θεοδόσης. Την άνοιξη, όμως, όταν όλα ανθίζουν και κόβουν 10.000 τριαντάφυλλα την ημέρα, είναι μια άλλη ιστορία, και ψυχολογικά - και επειδή οι δουλειές πάνε καλά και επειδή είναι τόσο πολύχρωμα και αρωματικά στο φυτώριο, τόσο όμορφα.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα και/ή της Cyprus Mail
Πηγή
