Μας νοιάζει ότι ο βορράς θα προσαρτηθεί, αν ο Ερντογάν το χρειάζεται για να κερδίσει τις τουρκικές εκλογές;
Του Θεόδωρου Παναγιώτου
Πρώτα μια διευκρίνιση. Δεν είμαι πολιτικός, ούτε ανήκω σε κάποιο πολιτικό κόμμα. Είμαι ακαδημαϊκός. Δεν μου αρέσει να ασχολούμαι με την πολιτική. Το έχω κάνει μόνο μια φορά στο παρελθόν, το 2010-2013, όταν προέβλεψα την οικονομική καταστροφή που ερχόταν και αισθάνθηκα ηθική υποχρέωση να προειδοποιήσω και να βοηθήσω στην αντιμετώπισή της. Το κάνω τώρα γιατί προβλέπω ότι η μισή πατρίδα μου θα χαθεί για πάντα και αισθάνομαι την ίδια ηθική υποχρέωση να προειδοποιήσω τους συμπολίτες μου, οι οποίοι μπορεί να μην έχουν συνειδητοποιήσει ότι η προσάρτηση των κατεχομένων εδαφών από την Τουρκία εκκρεμεί σε λίγους μήνες, στο μεσοδιάστημα μεταξύ των κυπριακών και των τουρκικών εκλογών. Επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω:
Ενόψει των τουρκικών εκλογών και των δυσμενών δημοσκοπήσεων για τον Ταγίπ Ερντογάν, ο Τούρκος πρόεδρος εκτοξεύει καθημερινά απειλές κατά της Ελλάδας και της Κύπρου. Δεδομένου ότι η Ελλάδα είναι οχυρωμένη τόσο στρατιωτικά όσο και με διμερείς αμυντικές συμφωνίες με τη Γαλλία και τις ΗΠΑ, είναι απίθανο ο Ερντογάν να πραγματοποιήσει τις απειλές του κατά της Ελλάδας. Όπως δήλωσε, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου Ιωάννης Κασουλίδης, ο αδύναμος κρίκος που κινδυνεύει είναι η Κύπρος. Όμως, μια ακόμη επέμβαση στην κυπριακή ΑΟΖ ή ένα επεισόδιο στην Πράσινη Γραμμή δεν θα φουντώσει αρκετά τον εθνικισμό στην Τουρκία, ώστε να ανεβάσει τη δημοτικότητα του Ερντογάν σε επίπεδα που θα του εξασφαλίσουν την επανεκλογή του στην προεδρία
Η μόνη ενέργεια που θα έχει ιστορική σημασία είναι η προσάρτηση των κατεχομένων εδαφών στην Τουρκία. Αυτό θα διευρύνει τα εδάφη της Τουρκίας για πρώτη φορά στα εκατό χρόνια από την ίδρυση του σύγχρονου τουρκικού κράτους από τον Κεμάλ Ατατούρκ, τον "Πατέρα των Τούρκων", έναν τιμητικό τίτλο που του απένειμε το τουρκικό κοινοβούλιο το 1934. Αυτό έχει μεγάλο συμβολισμό για τον Ερντογάν, ο οποίος θέλει να αναδειχθεί ως ο νέος "Πατέρας των Τούρκων", με ισλαμικό άρωμα αυτή τη φορά
Όπως ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν θεωρεί την προσάρτηση των ουκρανικών εδαφών ως την αρχή της αναβίωσης της Σοβιετικής Ένωσης, έτσι και ο Ερντογάν θεωρεί την προσάρτηση των κατεχομένων κυπριακών εδαφών ως την αρχή της αναβίωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ή τουλάχιστον της "Γαλάζιας Πατρίδας"
Το ότι η Τουρκία εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο προσάρτησης των κατεχομένων εδαφών δεν είναι μυστικό. Για παράδειγμα, πηγές από τις Βρυξέλλες δήλωσαν στην εφημερίδα "Καθημερινή", που δημοσιεύτηκε στις 27 Νοεμβρίου 2022, ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ο κ. Ερντογάν να επιστρατεύσει το σενάριο της προσάρτησης της κατεχόμενης Κύπρου. Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος έκανε λόγο για αδύναμο κρίκο, καθώς όπως έχει καταστεί σαφές, τόσο στην περίπτωση της ΑΟΖ όσο και σε αυτή της κλειστής πόλης της Αμμοχώστου, οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν αν μη τι άλλο υποτονικές, κινήθηκαν σε επίπεδο λεκτικών παρατηρήσεων και σε κάθε περίπτωση δεν απέτρεψαν τους τουρκικούς σχεδιασμούς. Η Τουρκία δεν κρύβει τα σχέδιά της να προσαρτήσει τα κατεχόμενα εδάφη. Το σενάριο της προσάρτησης συντηρείται από Τούρκους αξιωματούχους, ανοιχτά, ακόμη και στο πλαίσιο επαφών με ξένους διπλωμάτες, όπως δημοσιεύεται στην ίδια εφημερίδα
Έχω όμως και άμεση πληροφόρηση, από δικές μου πηγές: από Τούρκους αξιωματούχους σε θέσεις κλειδιά της κυβέρνησης Ερντογάν, οι οποίοι ήταν πρώην μεταπτυχιακοί φοιτητές μου στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ κατά τη δεκαετία 2000-2009, όταν δίδασκα εκεί οικονομικά και δημόσια πολιτική. Με ορισμένους από αυτούς, διατηρώ φιλικές σχέσεις και συχνή επικοινωνία. Μου λένε ότι η προσάρτηση είναι το πιθανότερο σενάριο, επειδή "περιέχει λιγότερο ρίσκο και περισσότερο συμβολισμό."
Η προσάρτηση σχεδιάζεται να νομιμοποιηθεί μέσω δημοψηφίσματος με βάση τρία επιχειρήματα: 1) μισός αιώνας διαπραγματεύσεων δεν έχει οδηγήσει σε λύση, 2) η λύση των δύο κρατών δεν έχει γίνει αποδεκτή από την άλλη πλευρά και 3) η διεθνής κοινότητα συνεχίζει να μην αναγνωρίζει την "Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου". Ως εκ τούτου, η μόνη εναπομείνασα επιλογή που θα τερματίσει τη μισού αιώνα απομόνωση των Τουρκοκυπρίων είναι η προσάρτηση των κατεχομένων εδαφών στη μητέρα πατρίδα."
Αυτό είναι το αφήγημα που ετοιμάζεται για τη διεθνή κοινότητα και τους Τουρκοκύπριους για να δικαιολογήσει το δημοψήφισμα προσάρτησης, το αποτέλεσμα του οποίου θεωρείται βέβαιο, λόγω της πλειοψηφίας των εποίκων και του ελέγχου της Τουρκίας στα κατεχόμενα, παρά τα πρόσφατα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών.
Στο εσωτερικό της Τουρκίας, η προσάρτηση θα παρουσιαστεί από τον Ερντογάν ως μια τολμηρή πατριωτική πράξη ιστορικής και εθνικής σημασίας με την ευκαιρία της εκατονταετηρίδας από την ανακήρυξη του τουρκικού κράτους. Η ελπίδα είναι ότι αυτό θα προκαλέσει την επιθυμητή έξαρση του εθνικισμού στην Τουρκία που θα εξασφαλίσει την ηρωοποίηση και επανεκλογή του Ερντογάν στην προεδρία της χώρας
Δεδομένου ότι οι προεδρικές εκλογές στην Τουρκία είναι προγραμματισμένες για τις 14 Μαΐου, οι κρίσιμοι μήνες είναι αυτοί που μεσολαβούν μεταξύ των κυπριακών και των τουρκικών εκλογών, δηλαδή οι μήνες Μάρτιος και Απρίλιος. Ακολουθώντας το παράδειγμα του προέδρου Πούτιν, ο οποίος προκήρυξε δημοψήφισμα και προσάρτησε τέσσερις ουκρανικές επαρχίες σε λιγότερο από ένα μήνα, ο Ερντογάν μπορεί κάλλιστα να επιλέξει να κάνει το ίδιο με τα κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου.
Ο Απρίλιος θεωρείται ιδανικός για ένα τέτοιο εγχείρημα, αφού η Ελλάδα, με υπηρεσιακή κυβέρνηση, θα βρίσκεται εν μέσω διχαστικής εκλογικής αντιπαράθεσης, μεταξύ πρώτης και δεύτερης αναμέτρησης, και η προσοχή της διεθνούς κοινότητας θα είναι στραμμένη στην Ουκρανία, όπου ο πόλεμος θα βρίσκεται στο αποκορύφωμά του.
Οι διεθνείς αντιδράσεις, συγκρατημένες όπως πάντα, θα περιοριστούν σε λεκτικές καταδίκες. Η Ελλάδα θα μας στηρίξει αλλά δεν θα διακινδυνεύσει πόλεμο και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αρκεστεί σε χλιαρές κυρώσεις που δεν θα αποτρέψουν τα τουρκικά σχέδια. Ο ΟΗΕ θα καταδικάσει αλλά αυτό είναι όλο.
Πόσο μας ενδιαφέρει και τι κάνουμε για να αποτρέψουμε την προσάρτηση; Δυστυχώς, η επαπειλούμενη προσάρτηση και άρα η μόνιμη απώλεια των κατεχομένων εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν φαίνεται να απασχολεί τους Κύπριους ψηφοφόρους ή τους υποψήφιους προέδρους
Είτε το θεωρούμε εξαιρετικά απίθανο, είτε δεν μας ενδιαφέρει γιατί δεν βλέπουμε τι διαφορά θα έχει στην καθημερινή μας ζωή. Κάποιοι από εμάς μπορεί να εξακολουθούν να θεωρούν πιθανό ένα ενιαίο κράτος ή εξακολουθούν να ονειρεύονται την ένωση με την Ελλάδα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι θα καταφέρουν να ξαναρχίσουν τις συνομιλίες από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντάνα, να διαπραγματευτούν το πλαίσιο Γκουτέρες και να καταλήξουν στο BBF, αρκεί να κερδίσουν τις εκλογές
Τίποτα από όλα αυτά δεν θα αποτρέψει την επαπειλούμενη προσάρτηση των κατεχομένων, σε λίγους μήνες, αν το χρειαστεί ο Ερντογάν για να κερδίσει τις τουρκικές εκλογές. Βέβαια, ακόμη και μετά την προσάρτηση και την απόκτηση συνόρων 180 χιλιομέτρων με την Τουρκία κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής, που διατρέχει την οδό Λήδρας, μπορούμε να ελπίζουμε ότι μια μέρα, στο μακρινό μέλλον, τα προσαρτημένα εδάφη θα είναι και πάλι ελεύθερα
Η προσάρτηση των κατεχομένων μπορεί να είναι η πρώτη κρίση που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο νέος πρόεδρος τους πρώτους μήνες της θητείας του. Τι θα κάνουν οι υποψήφιοι πρόεδροι, αν εκλεγούν, για να αποτρέψουν την επαπειλούμενη προσάρτηση των κατεχομένων εδαφών στην Τουρκία; Δεν μας το έχουν πει. Ούτε τους έχουν ρωτήσει οι δημοσιογράφοι στα προεδρικά ντιμπέιτ. Λένε ότι σε αυτές τις προεδρικές εκλογές το κυπριακό πρόβλημα δεν πουλάει. Και όμως, ποτέ άλλοτε το Κυπριακό δεν έφτασε τόσο κοντά στο χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα: την αμετάκλητη προσάρτηση του μισού νησιού στην Τουρκία.
Ο Δρ Θεόδωρος Παναγιώτου, εισηγητής του Νόμπελ Ειρήνης 2007, είναι καθηγητής οικονομικών και ηθικής και διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Διοίκησης Κύπρου (CIIM). Δίδαξε οικονομικά για 25 χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
