Φτάνοντας στο μεγάλο του πάθος στη μέση ηλικία, ο άνδρας από τη Λάρνακα που παράγει πίνακες για να ερωτευτεί είναι μικρός και γρήγορος με επιχειρηματικό μυαλό, διαπιστώνει ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ
Υπάρχουν πολλές ιστορίες ανθρώπων που μεταναστεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο στην παιδική τους ηλικία, μεταφερόμενοι από γονείς που αναζητούσαν μια καλύτερη ζωή και ούτω καθεξής- ακόμη και εδώ, ωστόσο, η ιστορία του Θόδωρου Μιχαήλ είναι λίγο πιο δραματική. "Ο πατέρας μου έμπλεξε σε μπελάδες", θυμάται ο ίδιος, καθισμένος στο ανοιχτό στούντιο και τη μόνιμη γκαλερί του (Art by Theo Michael) στο κέντρο της Λάρνακας, εξηγώντας γιατί ολόκληρη η οικογένεια Μιχαήλ έφυγε για την Αγγλία το 1960. Τι είδους προβλήματα; "Ω, δεν μπορώ να πω..." απαντά ντροπαλά - και μετά ανασηκώνει λίγο τους ώμους του, σκύβοντας μπροστά σε συνωμοτική οικειότητα. "Κέρδισαν στον τζόγο και δεν έπρεπε να κερδίσουν; Αυτή είναι η ιστορία, τέλος πάντων... Οι φήμες λένε ότι ένα κομμένο κεφάλι πετάχτηκε στην αυλή του πατέρα μου, και [ΈΝΑ ΣΗΜΕΊΩΜΑ] έλεγε 'Είσαι ο επόμενος'."
Κάπως έτσι ο εξάχρονος Theo (συν τις τρεις αδελφές και τον έναν αδελφό του, ενώ δύο αδελφές θα ακολουθήσουν) βρέθηκε στο Λονδίνο - όπου τα πράγματα δεν έπαψαν να είναι δραματικά. "Με πάτησε, την πρώτη εβδομάδα νομίζω, ένα αυτοκίνητο". Όχι επίτηδες, απλώς δεν είχε συνηθίσει την κίνηση μετά από έξι χρόνια στο Καλό Χωριό: "Δεν είχα ξαναδεί τόσα πολλά αυτοκίνητα. Συνήθιζα να μπαίνω σε πόρτες, δεν είχα δει ποτέ γυάλινες πόρτες... Α, και η τηλεόραση. Δεν είχα δει ποτέ τηλεόραση. Λέγαμε καληνύχτα σε όλους τους ανθρώπους που ζούσαν σε αυτό το μικρό κουτί, στις 10 το βράδυ". Ήταν φρέσκο κρέας, ένας προφανής βλάκας, και δεν μιλούσε ούτε μια λέξη Αγγλικά - οπότε αντί γι' αυτό "ζωγράφιζα πολύ. Ορίστε, γι' αυτό ζωγράφιζα σε νεαρή ηλικία". Τι λέτε για το σχολείο; Πώς απέφυγε τον εκφοβισμό; Όλως περιέργως, απαντά, δύο παλιοί συμμαθητές του από το Ηνωμένο Βασίλειο ήρθαν πρόσφατα να τον επισκεφθούν - έχοντας βρει τη δουλειά του στο διαδίκτυο - "και μου είπαν ότι ήμουν πολύ γρήγορος. Ναι, ήμουν μικρός, αλλά ήμουν πολύ γρήγορος!". Ανασηκώνει και πάλι τους ώμους του: "Δεν θυμάμαι τίποτα από το σχολείο."
Εξακολουθεί να είναι μικρός και γρήγορος ακόμη και τώρα, στα 68 του χρόνια, με γκρίζες ραβδώσεις, καθισμένος στο στούντιο περιτριγυρισμένος από τους πίνακές του και πλαισιωμένος από τη Γερμανίδα σύζυγό του Anja (είναι παντρεμένοι από το 1988). Είναι φλύαρος, διαχυτικός, θαυμάζει το παλιομοδίτικο μαγνητόφωνό μου και ρωτάει για τα χόμπι μου: "Παίζω σκάκι, παίζεις καθόλου σκάκι;". Μιλάει γρήγορα, η χαμηλή φωνή του τρεμοπαίζει και βυθίζεται, σκέφτεται γρήγορα - και σίγουρα κινείται γρήγορα. Πες μου ένα χαρτί, λέει κάποια στιγμή, όταν έρχεται το θέμα των "52 ματ" του. Ο Βαλές μπαστούνι, του απαντώ. Ο Τεό γνέφει, σηκώνεται, πηγαίνει μερικά βήματα προς ένα χαμηλό τραπέζι, παίρνει μια ανοιγμένη τράπουλα και τη φέρνει εκεί που καθόμαστε. Κρατάει την τράπουλα ψηλά για να δείξει ότι είναι όντως ανοιγμένη (αν και όχι σφραγισμένη) - στη συνέχεια βγάζει τα χαρτιά και τα ακουμπάει στην παλάμη του χεριού του. Αναποδογυρίζω το πάνω φύλλο, δίνει οδηγίες- το κάνω - και εκεί, ιδού, είναι ο Βαλές μπαστούνι. (Μαγεία!) Το χέρι είναι γρηγορότερο από το μάτι, υποθέτω.
Η τέχνη είναι το πάθος του μεσήλικα - ή, ακριβέστερα, ένα πάθος ζωής που έγινε ολοκληρωμένη καριέρα στη μέση ηλικία. Όλα εξηγούνται στο Το ρομάντζο δεν έχει πεθάνει, ένα είδος μπούσουλα για τη ζωή και το έργο του, που γράφτηκε μαζί με την Anja πριν από μερικά χρόνια: "Το 2005, ο Theo Michael βρέθηκε σε αδιέξοδο - όχι αρκετά μεγάλος για να συνταξιοδοτηθεί, αλλά πολύ μεγάλος για να σκεφτεί να αναζητήσει περαιτέρω απασχόληση", ξεκινάει. "Αποφάσισε να γίνει καλλιτέχνης, κάτι στο οποίο ήταν ιδιαίτερα καλός. Η εναλλακτική λύση ήταν να γίνει χαρτοπαίχτης - κάτι άλλο στο οποίο είχε ταλέντο... αλλά οι τέχνες έμοιαζαν πιο ασφαλής επιλογή. Με τα χρήματα που εξοικονόμησε από τη διακοπή της συνήθειας των σαράντα ημερών, αγόρασε μερικά πινέλα, μπογιές και πολλά βιβλία για το πώς να ζωγραφίζει, και ξεκίνησε τη νέα του καριέρα", ενώ στο μεταξύ μετακόμισε και από το Ηνωμένο Βασίλειο στην Κύπρο.
Η τέχνη, όπως και η ζωή, είναι δραματική, τροφοδοτώντας την παιδική του αγάπη για τα κόμικς -έτσι ήταν μικρός, "το πακέτο με τα τραπουλόχαρτα στη μία τσέπη και ένα τυλιγμένο κόμικ της Marvel στην άλλη" -, το σεβασμό του για τις σκληρές αστικές εικόνες του Έντουαρντ Χόπερ ("Nighthawks", που είδε στη βιτρίνα ενός καταστήματος κορνιζών στο Swiss Cottage, του άλλαξε τη ζωή) και την αγάπη του για το φιλμ νουάρ της δεκαετίας του 1940, τον Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, την Καζαμπλάνκα: "Ερωτεύτηκα εκείνη την εποχή... Αυτό το στυλ, αυτό το ρομαντικό στυλ". Η Anja θυμάται πώς γνωρίστηκαν, το 1983, όταν ήταν μια γερμανίδα έφηβη σε εξάμηνη παραμονή στο Λονδίνο- χτύπησε την πόρτα του (είχε βρει το σπίτι μέσω ενός φίλου- έπαιρνε ενοικιαστές) και "άνοιξε την πόρτα με δύο μικρά γατάκια στα χέρια του", αναφωνεί χαμογελώντας στην ανάμνηση - και όχι μόνο ήταν γατάκια, αλλά τα ονόματά τους ήταν Bogie και Bacall! Ο ρομαντισμός, όπως λένε, δεν έχει πεθάνει
Η τέχνη είναι ρομαντική, με περισσότερα από το μερίδιο που της αναλογεί σε κομψά ζευγάρια, δρόμους με βροχή, άνδρες με φεντόρες, κομψές εσοχές, για να μην αναφέρουμε το έντονο (αν και όχι πανταχού παρόν) κυπριακό στοιχείο. Ωστόσο, δεν είναι πραγματικά "καλή τέχνη", ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Ο ιστότοπός του (artbytheomichael.com) τους αποκαλεί "πίνακες για να ερωτευτείς", παραθέτοντας μαρτυρίες συναισθηματικών πελατών - αλλά οι κριτικοί τέχνης σπάνια συναισθηματίζονται, ούτε τους ενδιαφέρει πραγματικά να ερωτευτούν. Το σχέδιό του όταν ξεκίνησε ήταν να γίνει παραδοσιακός ζωγράφος, λέει ο Theo: "Ήθελα να κρεμαστώ σε γκαλερί, όπως κάνει κανείς. Αλλά η εστίασή μας έχει αλλάξει τώρα. Συνειδητοποίησα ότι δεν επρόκειτο ποτέ να γίνω ζωγράφος καλών τεχνών... Έμαθα ότι αυτό το στυλ δεν είναι καλή τέχνη."
Κάποιοι θα το αποκαλούσαν κιτς, προτείνω. Τι απαντά σε αυτό;
"Μεγάλωσα αγαπώντας τις αφίσες", απαντά, δείχνοντας λίγο πονεμένος. "Μεγάλωσα αγαπώντας το χαρτόδετο βιβλίο, και μεγάλωσα αγαπώντας το graphic novel - και τώρα αξίζει εκατομμύρια, αυτή η βιομηχανία. Οπότε δεν νομίζω ότι αυτό είναι σχετικό. Νομίζω ότι είναι ισότιμο με τις καλές τέχνες, ενδεχομένως και καλύτερο. Θέλω να πω, άνθρωποι όπως ο Άντι Γουόρχολ - είμαι σίγουρος ότι είχε το ίδιο επιχείρημα, και κοίταξέ τον τώρα!". Κάποιος θα μπορούσε επίσης να αναφέρει τον Jack Vettriano, τον Σκωτσέζο καλλιτέχνη με παρόμοιο "εικονογραφικό" στυλ, και πράγματι ο Theo τον αναφέρει, αστειευόμενος ότι οι πελάτες του είναι οι άνθρωποι που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά έναν Vettriano - πράγμα που δεν σημαίνει ότι η δική του δουλειά είναι φτηνή. Μια αυθεντική ελαιογραφία του Theo Michael κοστίζει περίπου 4.000 ευρώ, αν και φυσικά μια εκτύπωση κοστίζει πολύ λιγότερο (συνήθως 75 ευρώ).
Η Art by Theo Michael είναι μια επιχείρηση, από την ιδέα του ανοιχτού στούντιο - η πόρτα είναι ανοιχτή όλη την ημέρα, γεγονός που έχει οδηγήσει σε περιστασιακούς τρελούς που περιφέρονται μέσα και πρέπει να τους βγάλουν έξω - μέχρι το online σύστημα παραγγελιών, που προσελκύει θαυμαστές από όλο τον κόσμο- οι μαρτυρίες στον ιστότοπο κυμαίνονται από την Πενσυλβάνια μέχρι το Περθ της Αυστραλίας. Το μυαλό του Theo είναι τόσο επιχειρηματικό -ένα επιχειρηματικό μυαλό- όσο και αυστηρά καλλιτεχνικό, και μπορεί να έχει ή να μην έχει σημασία ότι το μόνο πράγμα που δεν μπορεί ποτέ να κάνει είναι να φανταστεί από το μηδέν- θα χρησιμοποιεί πάντα οπτικές αναφορές, παρμένες από ταινίες ή από τη ζωή, ενώνοντας τα κομμάτια με Photoshop και κρατώντας την αναφορά στο αριστερό του χέρι καθώς ζωγραφίζει με το δεξί
Πάντα του άρεσε να ζωγραφίζει, όπως ήδη αναφέρθηκε. "Πάντα ήμουν λίγο καλλιτεχνικός. Ο ξάδερφός μου μου είπε" -πρόκειται για έναν χαμένο ξάδερφο που πέρασε πρόσφατα από το μαγαζί- "μου είπε: 'Πάντα ήσουν παράξενος'. Είχα να τον δω 50 χρόνια, οπότε ακόμα και τότε πρέπει να ήμουν λίγο παράξενος!". Αυτός και ένας έφηβος φίλος του "πήγαιναν στην Pizza Hut και έγραφαν ποίηση", κάτι που δεν είναι συνηθισμένη συμπεριφορά εφήβων ανδρών. (Στην πραγματικότητα ο φίλος έγραφε ποίηση- ο Theo έκανε τις εικονογραφήσεις.) Ωστόσο, ποτέ δεν υπήρξε "καλλιτεχνικός" με την έννοια του ονειροπόλου, της νωχελικής μποέμικης έννοιας του να κάθεται και να εκστομίζει θεωρίες και να συλλογίζεται τον ομφαλό του. Αυτό είναι πολύ αργό -για να μην αναφέρω ότι δεν είναι πρακτικό σε μια οικογένεια της εργατικής τάξης- και εκείνος, πάνω απ' όλα, είναι γρήγορος
Είναι ένας δράστης- πρέπει να είσαι. Πάρτε τα χαρτιά, τα "52 φιλαράκια" του. Ο μόνος τρόπος για να μάθεις αυτά τα καταπληκτικά κόλπα είναι να εξασκείσαι και να εξασκείσαι. "Θυμάμαι ότι πηγαίναμε με το αυτοκίνητο στη δουλειά", θυμάται η Anja (αυτό συνέβαινε στο Ηνωμένο Βασίλειο), "και αυτός έκανε - λέγεται 'αλλαγή κορυφής', κάποιο είδος κίνησης, μέσα στο αυτοκίνητο. Για πάντα! Για πάντα! Αυτή η μία κίνηση, μόνο και μόνο για να το πάρει". ("Μόνο 10 άνθρωποι στον κόσμο μπορούν να το κάνουν καλά", προσφέρει ήπια. "Ήθελα να είμαι ένας από αυτούς τους 10"). Δεν είναι μόνο τα κόλπα με τα χαρτιά- η ζωή ήταν πάντα γεμάτη, πάντα σχεδίαζε και έκανε. Ομολογουμένως, ξεκίνησε αργά: ένας υπεύθυνος καριέρας, ακούγοντας ότι τον ενδιέφεραν οι αριθμοί, τον κατεύθυνε στη λογιστική (μια ιστορία τόσο ανόητη που μόνο αληθινή μπορεί να είναι) - αλλά στη συνέχεια κατέληξε να εργάζεται για τον Richard Branson στη γέννηση της Virgin, όταν τα κεντρικά γραφεία της εταιρείας ήταν ένα βρώμικο γραφείο πάνω από μια πιάτσα ταξί. "Ασχολήθηκα με την πλευρά των νυχτερινών κέντρων της επιχείρησής του, οπότε μάζευα τα χρήματα από τους χώρους του, πλήρωνα τα αστέρια - όπως την Tina Turner."
Αυτό είχε πλάκα, αλλά ήθελε να ξεκινήσει τη δική του επιχείρηση. Σκέφτηκε ένα βιβλιοπωλείο, στη συνέχεια ένα σεμινάριο υπνοθεραπείας για το πώς να κόψετε το κάπνισμα (αυτό ήταν όλα έτοιμα για να προχωρήσει, πέφτοντας στο κενό την τελευταία στιγμή). Αργότερα, όταν μετακόμισαν για πρώτη φορά στην Κύπρο, διεύθυναν μαζί με την Anja ένα κατάστημα ευχετήριων καρτών με το όνομα Card Magic. ("Απόλυτη καταστροφή!", γελάει.) Μέχρι τότε, είχαν πάρει φόρμα - γιατί τη δεκαετία του '80, εκμεταλλευόμενοι την έκρηξη του οικιακού βίντεο, είχαν ανοίξει το Terminal 5 Video, μια ακμάζουσα επιχείρηση που αυξήθηκε σε έξι καταστήματα στην περιοχή του Heathrow και συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '00. "Βγάζαμε σοβαρά χρήματα", θυμάται. "Ήμασταν 'Το καλύτερο στην οικογενειακή προβολή', αυτό ήταν το σύνθημά μας!" Δεν έχουν παιδιά, οπότε επικεντρώθηκαν μόνο στην επιχείρηση - μάλιστα "μας συνεπήρε, αγοράσαμε ένα πολύ μεγάλο σπίτι". Ο Theo αγόρασε ένα Range Rover, βάζοντας μετρητά μπροστά στον ξαφνιασμένο πωλητή. Μπορώ απλώς να τον φανταστώ εκείνες τις μέρες, με τις ικανότητές του στο χαρτομάνι και τα 40 τσιγάρα την ημέρα, έναν έξυπνο μικρό Κύπριο που ζούσε μεγαλοπρεπώς στο δυτικό Λονδίνο.
Είναι διαφορετικά τώρα, φυσικά. Είναι στο στούντιο κάθε μέρα (αυτός και η Anja ζουν στο πίσω μέρος), επτά ώρες, επτά ημέρες την εβδομάδα- πρέπει να είναι, είναι ένα ανοιχτό στούντιο - αν και έχει επίσης αναπτύξει μια δερματική πάθηση που ονομάζεται ροδόχρου ακμή τα τελευταία χρόνια, οπότε δεν μπορεί να μείνει έξω για πολύ καιρό ούτως ή άλλως. Μπορούμε να πούμε ότι δεν ταιριάζει απόλυτα στη χώρα που γεννήθηκε. Τον πονάει να βλέπει πόσοι λίγοι ντόπιοι έρχονται (στην πραγματικότητα σχεδόν κανένας), ακόμη και όταν πουλάει έργα τέχνης σε όλο τον κόσμο- μόλις πρόσφατα, ένας από τους "σκακιστικούς πίνακές" του αγοράστηκε από έναν Ιάπωνα λάτρη του σκακιού που έψαχνε για σκακιστική τέχνη (!) στο Google. Κι αυτό, με τον τρόπο του, είναι αρκετά δραματικό.
Πώς είναι αυτός ο καλλιτέχνης με την κάρτα; Η φωνή του κολλάει περιστασιακά και αναρωτιέμαι αν (όπως ο Ρίτσαρντ Μπράνσον) είχε ή έχει ποτέ σοβαρό τραύλισμα - αλλά όχι, λέει ο Τεό, είναι απλώς ότι "πάντα ήμουν ντροπαλός. Και δεν μου αρέσει να μιλάω σε ανθρώπους... Μου αρέσει να ζωγραφίζω πολύ, δουλεύω συχνά μόνος μου - και είμαι μοναχικός. Οπότε δεν είναι τραύλισμα, απλά δεν έχω συνηθίσει τους ανθρώπους". Τούτου λεχθέντος, ιδίως οι γυναίκες πάντα τον έλκυαν - όχι απαραίτητα σεξουαλικά, αλλά από την ενέργειά του. "Είχα πάντα γυναικείες φίλες, σε όλη μου τη ζωή... Θα σας πω μια ιστορία - πήγαινα για κούρεμα και μίλησα στην κοπέλα που μου έκοβε τα μαλλιά. Την επόμενη μέρα, μετακόμισε μαζί μου!" Πήγε ακόμη και στον Καναδά μια φορά, για να κυνηγήσει μια κοπέλα, του θυμίζει η Anja (πριν από την εποχή της, υποθέτω). Ο Theo γνέφει, ξανασκέφτεται τα διαπιστευτήριά του ως μοναχικού ανθρώπου: "Υποθέτω ότι δεν ήμουν ποτέ μόνος για πολύ καιρό."
Και τα δύο μπορούν να είναι αλήθεια, φυσικά. Οι γυναίκες μπορεί να έλκονται από την εύκολη ειλικρίνεια και τη ρομαντική του φλέβα, το δέλεαρ των γατάκια που λέγονται Μπόγκι και Μπακόλ - αλλά ο ρομαντισμός είναι κι αυτός ένα είδος διαφυγής, όπως τα κόμικς και τα κόλπα με τα χαρτιά και μάλιστα η τέχνη. Υποψιάζομαι ότι πάντα βρισκόταν με το ένα πόδι σε έναν καλύτερο, πιο γρήγορο κόσμο από τη δική μας βαρετή πραγματικότητα. Είναι "το καλύτερα κρυμμένο μυστικό της Λάρνακας" σύμφωνα με ένα πρόσφατο δημοσίευμα του Time Out - ωστόσο πολλοί από τους πίνακές του είναι όντως της Λάρνακας (όπως το "Café at Night", εμπνευσμένο από το Art Café 1900), απλώς μια πιο δραματική, εμπνευσμένη από το φιλμ-νουάρ εκδοχή της Λάρνακας.
Έχει κατάθλιψη; (Οι άνθρωποι με την ανήσυχη, κάπως μανιακή ενέργειά του συχνά το κάνουν.) Αλλά όχι, λέει ο Theo, είναι πολύ απασχολημένος για κάτι τέτοιο - πάντα σχεδιάζει και κάνει - και εξάλλου "είμαι και λίγο πλακατζής". Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ένας ειδικός στα κόλπα με χαρτιά θα απολάμβανε να κοροϊδεύει τους ανθρώπους - και οι πρωταπριλιάτικες φάρσες του είναι πράγματι θρυλικές, με καλύτερη ίσως τη φορά που γέμισε ένα σωρό (ανεπιθύμητους) καμβάδες σε έναν κάδο έξω από το σπίτι του και έδειξε τον εαυτό του να απομακρύνεται καταθλιπτικά από την κάμερα. "Ώρα να μαζέψω τα παιχνίδια μου. Time to grow up... Artist no more!" δήλωνε η λεζάντα, προκαλώντας διεθνή καταιγισμό τηλεφωνημάτων και ανήσυχων σχολίων - ίσως επειδή είναι μια τόσο σκανδαλώδης, γεμάτη ενέργεια φιγούρα, και θα μπορούσε εύλογα να αποφασίσει να πετάξει την τέχνη αύριο και να κάνει κάτι ακόμα πιο δραματικό.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αυτές του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή