Συσσώρευση τεράστιων ποσών αδρανών μετρητών
Του Les Manison
Ως απάντηση στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2012/13, η κυβέρνηση σε συμφωνία με την τρόικα των διεθνών θεσμικών οργάνων έλαβε μέτρα για την εξυγίανση του τραπεζικού τομέα. Η Κύπρος εξήλθε από το σχετικό πρόγραμμα προσαρμογής τον Μάρτιο του 2016 με τις αρχές να δηλώνουν ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα είχε αποκατασταθεί και ότι η οικονομία ανακάμπτει ικανοποιητικά. Στο πλαίσιο αυτό υποστηρίχθηκε ότι οι τράπεζες ήταν καλά κεφαλαιοποιημένες και διέθεταν επαρκή ρευστότητα που τους έδινε τη δυνατότητα να συμβάλουν στην ενίσχυση των επιδόσεων της οικονομίας.
Ωστόσο, οι επιδόσεις των κυπριακών τραπεζών όσον αφορά τη συμβολή τους στην ευημερία των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών και της πραγματικής οικονομίας εν γένει ήταν απογοητευτικές από το 2015. Οι τράπεζες απέτυχαν όλο και περισσότερο να χρησιμοποιήσουν ένα σημαντικό μέρος των άφθονων κεφαλαίων τους από καταθέσεις για την επέκταση τοκοφόρων δανείων προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και κατά συνέπεια αναγκάστηκαν να εκφορτώσουν τεράστια ποσά από τα πλεονάζοντα αποθεματικά τους σε καταθέσεις στις κεντρικές τράπεζες "κερδίζοντας" αρνητικό επιτόκιο. Αυτή η προκύπτουσα κακή σύνθεση του ενεργητικού συνέβαλε σημαντικά στο να καταγράψουν οι τράπεζες χαμηλά κέρδη και ζημιές τα τελευταία έξι χρόνια, καθώς τα καθαρά έσοδα από τόκους έπεσαν κατακόρυφα.
Τραπεζικά στατιστικά στοιχεία [/B][/P]Πιο συγκεκριμένα, τα δημοσιευμένα στατιστικά στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου (ΚΤΚ) δείχνουν ότι τα τοκοφόρα δάνεια και προκαταβολές των τραπεζών έχουν μειωθεί περισσότερο από το μισό από 62,8 δισεκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2015 σε 27,2 δισεκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2021, παρόλο που οι τραπεζικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 12,1% σε 51,5 δισεκατομμύρια ευρώ την ίδια περίοδο. Τα τραπεζικά δάνεια προς τα νοικοκυριά μειώθηκαν κατακόρυφα κατά 46,5% μεταξύ 2015 και 2021, ενώ τα δάνεια προς τις μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες ή επιχειρήσεις μειώθηκαν περισσότερο κατά ένα θεαματικό ποσοστό 50,7%.
Τα μεγάλα ποσά των καταθέσεων που είχαν στη διάθεσή τους οι τράπεζες όλο και περισσότερο δεν χρησιμοποιούνταν για την επέκταση των τοκοφόρων δανείων και κατέληγαν να επανακατατίθενται στην ΕΚΤ μέσω της ΚΤΚ "κερδίζοντας" αρνητικό επιτόκιο. Στην πραγματικότητα, ενώ τα δάνεια και οι χορηγήσεις ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού των τραπεζών μειώθηκαν κατακόρυφα από 82,2% στο τέλος του 2015 σε 40,6% στο τέλος του 2021, τα μετρητά και τα τραπεζικά υπόλοιπα στις Κεντρικές Τράπεζες αυξήθηκαν πολύ απότομα από 15,3% του συνολικού ενεργητικού στο τέλος του 2015 σε 36.4% στο τέλος του 2021, με τα ρευστά διαθέσιμά τους να διπλασιάζονται ή να αυξάνονται κατά περισσότερα από 13 δισεκατομμύρια ευρώ τα τελευταία έξι χρόνια.
Τα εποπτικά τραπεζικά στατιστικά στοιχεία της ΕΚΤ αποκαλύπτουν ότι η σύνθεση των ισολογισμών των μεγάλων τραπεζών της ζώνης του ευρώ διαφέρει σημαντικά από εκείνη των κυπριακών τραπεζών. Πράγματι, το ποσοστό του συνολικού ενεργητικού που κατείχαν οι τράπεζες σε 18 χώρες της ζώνης του ευρώ ως μετρητά και υπόλοιπα μετρητών στις κεντρικές τράπεζες ήταν κατά μέσο όρο μόλις 15,6% στο τέλος του 2021, το οποίο ήταν πολύ λιγότερο από το μισό του ποσοστού που κατείχαν οι κυπριακές τράπεζες. Και το μερίδιο των δανείων και προκαταβολών αυτών των τραπεζών της ζώνης του ευρώ ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού τους ήταν 59,1% στο τέλος του 2021 σε σύγκριση με 40,1% για τις μεγάλες κυπριακές τράπεζες.
Η βαθιά αλλαγή στη σύνθεση των ισολογισμών των κυπριακών τραπεζών είχε ως αποτέλεσμα τα καθαρά έσοδα από τόκους να μειωθούν από 2,0 δισ. ευρώ το 2015 σε 0,9 δισ. ευρώ το 2021, γεγονός που με τη σειρά του συνέβαλε σημαντικά στη μειούμενη και αδύναμη κερδοφορία τους. Πράγματι, τα εποπτικά τραπεζικά στατιστικά στοιχεία της ΕΚΤ που περιλαμβάνονται σε έναν πίνακα με τίτλο "βασικοί δείκτες απόδοσης" δείχνουν ότι η απόδοση των ιδίων κεφαλαίων και του ενεργητικού το τέταρτο τρίμηνο του 2021 για τις κυπριακές τράπεζες ήταν 0,97% και 0,07%, αντίστοιχα, πολύ χαμηλότερη από εκείνη των τραπεζών σε 17 άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ, εκτός από την Ελλάδα. Στην πραγματικότητα, η μέση απόδοση των ιδίων κεφαλαίων για τις τράπεζες σε 18 χώρες της ζώνης του ευρώ το τέταρτο τρίμηνο του 2021 ήταν 6,72%.
Απομάκρυνση από την παραδοσιακή τραπεζική[/B][/P]Εν μέρει σε μια προσπάθεια να μεταφέρουν τα πολύ μεγάλα ποσά των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους από τους ισολογισμούς τους και να αποκτήσουν πρόσβαση στις σχετικές εξασφαλίσεις Οι κυπριακές τράπεζες απομακρύνθηκαν από το "παραδοσιακό" τραπεζικό μοντέλο που μετέτρεπε τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών σε δάνεια που χορηγούνταν σε επιχειρήσεις για τη χρηματοδότηση των επενδύσεών τους στην πραγματική οικονομία. Οι τράπεζες χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο ένα μοντέλο "originate-to-distribute", σύμφωνα με το οποίο χορηγούν δάνεια, αλλά τα πωλούν και τα μεταβιβάζουν σε άλλα μέρη, τα οποία φέρουν τον κίνδυνο των επισφαλών δανείων. Και με αυτή τη στροφή οι τράπεζες αποκτούν όλο και λιγότερο κέρδη από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου που τους πληρώνουν οι δανειολήπτες και του επιτοκίου που πληρώνουν στους καταθέτες, όπως στο παραδοσιακό μοντέλο, αλλά όλο και περισσότερο αποκτούν κέρδη από τις προμήθειες που χρεώνονται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας διανομής.
Στην πραγματικότητα, με την ενασχόληση των τραπεζών στην Κύπρο να απομακρύνουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια από τους ισολογισμούς τους, συμπεριλαμβανομένης της μεταβίβασής τους και των σχετικών εξασφαλίσεων (κυρίως ακίνητη περιουσία) σε "εταιρείες απόκτησης πιστώσεων", τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια τους έχουν μειωθεί δραματικά από το 27.3 δισεκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2015 σε 3,0 δισεκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2021.
Οι κύριες κυπριακές τράπεζες έχουν πουλήσει πακέτα των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους στις λεγόμενες εταιρείες απόκτησης πιστώσεων οι οποίες με τη σειρά τους προσπαθούν να πουλήσουν τις σχετικές εξασφαλίσεις ακινήτων ή/και να πουλήσουν δέσμες μη εξυπηρετούμενων δανείων σε εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων οι οποίες συνήθως συσκευάζουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε εκδόσεις τίτλων. Σε αυτή τη διαδικασία διανομής ο τελευταίος πιστωτής ή κάτοχος τίτλων φέρει τον κίνδυνο να μην αποπληρώσει ο αρχικός δανειολήπτης του τραπεζικού δανείου. Και με τη μη πληρωμή ο δανειολήπτης χάνει την περιουσία του ή τις εξασφαλίσεις του, ενώ τα ενδιάμεσα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κυπριακών τραπεζών, επωφελούνται όλοι από τις χρεώσεις.
Ως αποτέλεσμα των πωλήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων έναντι μετρητών και της αποτυχίας τους να επεκτείνουν σημαντικά νέες πιστώσεις με τα πρόσθετα κεφάλαιά τους, οι τράπεζες συσσώρευσαν περισσότερα αδρανή μετρητά και κατά συνέπεια δεν μπόρεσαν να δημιουργήσουν κέρδη και να συμβάλουν στην ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας.
Οι τραπεζίτες υποστηρίζουν ότι υπάρχει έλλειψη φερέγγυων πελατών για δανεισμό και ότι τα δανειακά κεφάλαια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αχρησιμοποίητα. Ωστόσο, οι τραπεζίτες δεν κάνουν αρκετά για να αναδιαρθρώσουν τα απομειωμένα δάνεια των υφιστάμενων πελατών και για να είναι πιο δραστήριοι με ικανή ανάλυση κινδύνου κατά την αναζήτηση νέων πελατών. Δυστυχώς, οι τράπεζες δεν έχουν επενδύσει στην κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού τους, ώστε να μπορούν να αξιολογούν σωστά τις αιτήσεις δανείων. Οι τραπεζίτες δεν φαίνεται να έχουν την ικανότητα να εντοπίζουν οικονομικά βιώσιμα έργα και να αξιολογούν τον κίνδυνο αποπληρωμής των δυνητικών δανειοληπτών; Με αυτό το δεδομένο θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι Κύπριοι τραπεζίτες μαζί με τους ομολόγους τους σε πολλές χώρες προτιμούν να κερδίζουν χρήματα χορηγώντας δάνεια που καθίστανται μη εξυπηρετούμενα σύμφωνα με το μοντέλο "originate to distribute" παρά να χρηματοδοτούν οικονομικά βιώσιμα δάνεια που στηρίζουν την πραγματική οικονομία.
Τούτου λεχθέντος, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να δημιουργηθεί μια ικανότητα χρηματοδότησης έργων τόσο εντός όσο και εκτός τραπεζών. Κατά συνέπεια, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια ανεξάρτητη αναπτυξιακού τύπου τράπεζα ή οργανισμός και να αναλάβει το προβάδισμα στην αξιολόγηση και χρηματοδότηση έργων μεγάλης κλίμακας, συμπεριλαμβανομένου ενός αριθμού επενδύσεων που έχουν προγραμματιστεί στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (Ε&Α) της Κύπρου.
Είναι ασυγχώρητο το γεγονός ότι οι τράπεζες έχουν ένα τόσο μεγάλο ποσό κεφαλαίων σε αδράνεια και υπόκεινται σε αρνητικά επιτόκια. Ένα σημαντικό ποσό από αυτά τα κεφάλαια θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κεφαλαιοποίηση μιας νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας μαζί με εισφορές κεφαλαίου από την ΕΤΕπ και άλλα ιδρύματα. Και έως ότου αυτός ο νέος αναπτυξιακός οργανισμός αρχίσει να λειτουργεί με ελπίδα, θα πρέπει να γίνουν συμφωνίες μεταξύ της κυβέρνησης και των τραπεζών για την από κοινού χρηματοδότηση ορισμένων έργων στο πλαίσιο του σχεδίου Ε&Α. Αναμφισβήτητα, αυτό προϋποθέτει ότι οι τράπεζες και οι κυβερνητικές διευθύνσεις, όπως αυτή για τα ευρωπαϊκά προγράμματα, τον συντονισμό και την ανάπτυξη στο υπουργείο Οικονομικών, έχουν τη θεσμική ικανότητα να εκτελούν καθήκοντα σχετικά με την αξιολόγηση, την προετοιμασία και τη χρηματοδότηση έργων. Κατά συνέπεια, τα ιδρύματα αυτά θα πρέπει επειγόντως να προσλάβουν και να εκπαιδεύσουν προσωπικό για να ενισχύσουν την ικανότητα της Κύπρου να κάνει χρηματοδότηση έργων χρησιμοποιώντας παραγωγικά το μεγάλο ποσό των διαθέσιμων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων των τεράστιων ταμειακών πόρων των τραπεζών.
Leslie G Manison[/B] είναι οικονομολόγος και χρηματοοικονομικός αναλυτής, με ειδίκευση στην ανάλυση μακροοικονομικής πολιτικής, στην αξιολόγηση της βιωσιμότητας των τραπεζών και στις διεθνείς χρηματοοικονομικές σχέσεις. Είναι πρώην ανώτερος οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου και πρώην ανώτερος σύμβουλος στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή
