Ο κόσμος των ιπποδρομιών έχει διανύσει πολύ δρόμο από τότε που είχε μεγάλα πλήθη και οι νικητές των ιπποδρομιών αντιμετωπίζονταν σαν διασημότητες. Ο ΘΕΟ ΠΑΝΑΓΙΔΗΣ συναντά έναν αναβάτη με 400 πρώτες θέσεις στο ενεργητικό του, ο οποίος έπεσε τυχαία στο άθλημα μακριά από το απομακρυσμένο χωριό του
[/P]Ο Αλκιβιάδης Νικολάου είναι λίγο ντροπαλός στην αρχή - ή όχι ντροπαλός αλλά σιωπηλός, με κατασκοπεύει. Κάθεται και βλέπει πρωινή τηλεόραση με χαμηλωμένο ήχο στο σπίτι του στη Λακατάμια, ενώ εγώ ασχολούμαι με το σημειωματάριό μου και η σύζυγός του Αστέρω φέρνει ένα ποτήρι νερό (έχω απορρίψει την προσφορά καφέ) και ένα πιάτο μπισκότα. "Από πού είσαι;" ρωτάει επιτέλους - η κλασική ατάκα μιας παλαιότερης γενιάς, από την εποχή που η Λευκωσία είχε διογκωθεί με την εισροή από τα χωριά. Πάντα μου φαινόταν μια ελαφρώς γραφική ερώτηση, σε ένα τόσο μικρό νησί - αν και ο ίδιος είναι γεννημένος στο χωριό, από τον Πωμό, πάνω από την ακτή της Πόλης, η οποία είναι απομακρυσμένη ακόμη και τώρα και σχεδόν άγνωστη όταν πρωτοήρθε. "Από πού είσαι;" "Από τον Πόμο." "Πού είναι αυτό;" έλεγαν οι άνθρωποι. "Το έμαθαν αργότερα", προσθέτει με βλοσυρή ικανοποίηση - το "αργότερα" εννοεί όταν έγινε επιτυχημένος, και μάλιστα αρκετά διάσημος.
Έφτασε το 1967, σε ηλικία 12 ετών, για να γίνει αναβάτης στον ιππόδρομο της Λευκωσίας. Γιατί αυτός; Είχε έναν θείο, απαντάει, που συνήθιζε να εκπαιδεύει άλογα και τον κατέβασε από το χωριό. Ναι - αλλά γιατί αυτόν συγκεκριμένα; Τα μεγαλύτερα αδέρφια του ήταν πολύ μεγάλα, ανασηκώνει τους ώμους του (ήταν οκτώ παιδιά συνολικά), τα μικρότερα πολύ μικρά. Όλα ήταν αρκετά τυχαία. Δηλαδή δεν ήταν ιδιαίτερα καλός με τα άλογα; "Πού θα μπορούσαμε να βρούμε ένα άλογο στον Πόμο; Δεν ήξερα τίποτα από άλογα."
Ο πατέρας του ήταν αρχικά εναντίον της μετακίνησης- ο Αλκιβιάδης είχε μόλις περάσει τις εξετάσεις του λυκείου και θα μπορούσε να συνεχίσει τις σπουδές του. "Του είπα: 'Κι αν τελειώσω το λύκειο, τι θα γίνει μετά; Θα με στείλεις στο πανεπιστήμιο;". Μου κούνησε το χέρι του και μου έδωσε ένα φοβερό χαστούκι"! Γελάει με την ανάμνηση, ένας συμπαγής, σκεπτόμενος άντρας με μαυρισμένο, γερασμένο πρόσωπο. Το σπίτι είναι γεμάτο φωτογραφίες, πολλές από τον Αστέρω και τις τρεις κόρες και τα τέσσερα εγγόνια τους, αλλά και πολλές φωτογραφίες αλόγων - αλόγων με ονόματα που ακόμα θυμάται, όπως αυτά των παλιών του φίλων. Ο Σατράπης, το πρώτο άλογο που έτρεξε ποτέ, ως αγόρι 14 ετών. Ο Freeway, τον οποίο ο ιδιοκτήτης έδωσε στον Αλκιβιάδη να ιππεύσει, παρόλο που ο αδελφός του (του ιδιοκτήτη) ήταν επίσης αναβάτης. Ο Mannix, που πιθανώς πήρε το όνομά του από την αστυνομική σειρά της δεκαετίας του '70 - αν και ο Mannix δεν υπάρχει στην πραγματικότητα στις φωτογραφίες, καθώς ήταν ένα ιδιοσυγκρασιακό άλογο που δεν έβγαινε καν από την πύλη αν δεν ήταν αναβάτης ο Αλκιβιάδης. Γιατί; "Δεν ξέρω". Δεν είναι ότι ήταν ιδιαίτερα δεμένοι, στην πραγματικότητα γνώριζε ελάχιστα το ζώο - κι όμως αυτό δεν έτρεχε, παρά μόνο μαζί του. Horses for courses, όπως λένε.
Η μετακόμιση στη Λευκωσία αποδείχτηκε γούρι. Το αγόρι, όπως αποδείχθηκε, ήταν καλό με τα άλογα - και κατέληξε να τα τρέχει σε αγώνες για περίπου 20 χρόνια, μέχρι το 1990, συγκεντρώνοντας περίπου 400 πρώτες θέσεις. Σήμερα θα ήταν σίγουρα ακόμη περισσότερες, σκέφτεται: άλλωστε, τότε έτρεχαν μόνο τις Κυριακές και μόνο έξι κούρσες τη φορά (ο ίδιος έτρεχε σε δύο, ίσως τρεις), ενώ τώρα είναι δύο φορές την εβδομάδα, Τετάρτη και Κυριακή, και ο αριθμός των αλόγων σε κάθε κούρσα έχει διπλασιαστεί. Ένας μέτριος αναβάτης μπορεί να ζήσει μόνο από την ιππασία αυτές τις μέρες - παίρνει 35 ευρώ ανά αγώνα- ο Αλκιβιάδης έπαιρνε 2 λίρες - χωρίς καν να χρειάζεται να κερδίσει. Με κάθε άλλο τρόπο, ωστόσο, το να είσαι αναβάτης σήμερα είναι χειρότερο από ό,τι ήταν στην εποχή του - και στην πραγματικότητα η συζήτησή μας είναι σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία παρακμής, που εκφωνείται με τον αργό, ισορροπημένο τρόπο του με γέλια ειρωνικής δυσπιστίας.
Στην εποχή του έκαναν τα πάντα- τα ωράρια ήταν βάναυσα. Ξυπνούσε στις τρεις, δούλευε στους στάβλους μέχρι τις 11, και μετά άλλες πέντε ή έξι ώρες το απόγευμα. (Ο έξυπνος θείος του δεν τον άφησε να επιστρέψει στον Πωμό για πέντε χρόνια, φοβούμενος ότι δεν θα επέστρεφε αν γευόταν την ελευθερία). Οι αναβάτες διπλασιάζονταν ως απλήρωτη εργασία, καθαρίζοντας τα ζώα, στεγνώνοντάς τα - αλλά επίσης δένονταν με τα άλογα και τα φρόντιζαν σωστά. Στις μέρες μας, λέει με αποδοκιμασία, ο αναβάτης πηγαίνει σπίτι μετά την προπόνηση και ένας βοηθός αναλαμβάνει "και, με το άλογο καταϊδρωμένο, αρπάζει ένα λάστιχο και το σκουπίζει... Δεν είναι περίεργο που δεν βρίσκεις πια καλά άλογα". Δεν μπορείς απλά να ξεπλύνεις ένα άλογο και να το βάλεις σε ένα στάβλο, θα ζοριστεί κάποιος μυς- πρέπει να το περπατάς πάνω-κάτω για τουλάχιστον 20 λεπτά, σκουπίζοντας απαλά τον ιδρώτα
Ολόκληρο το άθλημα έχει αλλάξει, από την αρχή. Στην εποχή του δεν υπήρχαν στοιχηματικά καταστήματα και γραφεία στοιχημάτων, υπήρχε μόνο ο ιππόδρομος- ήταν γεμάτος κάθε Κυριακή, 7-8.000 άνθρωποι από όλη την Κύπρο. "Κάποτε έτρεχαν δύο άλογα μαζί - και τα δύο πολύ καλά άλογα - και ο κόσμος ήταν χωρισμένος σαν να ήταν Ομόνοια-Απόελ. Η μισή κερκίδα ζητωκραύγαζε για το ένα, η μισή για το άλλο". Ο κόσμος δεν ήταν τόσο κυνικός, λέει, ίσως με μια δόση νοσταλγίας (στην πραγματικότητα παρέμεινε ως προπονητής μέχρι περίπου το 2009, οπότε έζησε την παρακμή από πρώτο χέρι), το άθλημα ήταν καθαρό - παρά τα όσα έλεγαν οι δυσαρεστημένοι παίκτες όταν ένα άλογο υπολειπόταν - ούτε προσπάθησε ποτέ κανείς να τον δωροδοκήσει για να ρίξει μια κούρσα. Πάνω απ' όλα, υπήρχε συντροφικότητα. "Τελειώναμε τη δουλειά, αλλά δεν φεύγαμε - καθόμασταν στην καντίνα, δεν θέλαμε να φύγουμε... Σήμερα, αν πάτε στην καντίνα της Λέσχης Ιπποδρομιών ακόμη και στις 10 ή στις 11 το πρωί, δεν θα δείτε ούτε μια ψυχή εκεί. Κανείς δεν μένει."
Όλοι τείνουν να φορούν ροζ γυαλιά όταν θυμούνται τα νιάτα τους, φυσικά - ωστόσο φαίνεται ότι το να είσαι αναβάτης είχε μεγαλύτερο κύρος τότε απ' ό,τι τώρα. Ήταν μια διασημότητα, για ένα πράγμα. "Δεν υπήρχε τίποτα άλλο [ΤΌΤΕ]", επαναλαμβάνει ο Αλκιβιάδης. "Μόνο ποδόσφαιρο και άλογα". Όταν έβγαινε έξω (υποθέτω σε επιλεγμένα μέρη, αλλά και πάλι), το φαγητό και τα ποτά ήταν πάντα κερασμένα- η Αστέρω θυμάται να ξαφνιάζεται από το πόσοι άνθρωποι σταματούσαν για να χαιρετήσουν τον σύζυγό της, όταν άρχισαν να βγαίνουν για πρώτη φορά. ("Ποιος ήταν αυτός;" ρωτούσε- "Δεν έχω ιδέα", απαντούσε.) Η σχέση του με τους ιδιοκτήτες αλόγων ήταν επίσης ενδιαφέρουσα - και οι ιδιοκτήτες ήταν κανονικοί πλούσιοι επιχειρηματίες, όχι όπως τώρα (λέει), όταν τρεις ή τέσσερις μικροεπιχειρηματίες μπορεί να συνασπιστούν για να αγοράσουν ένα άλογο, ελπίζοντας να βγάλουν γρήγορα λεφτά. "Πρέπει να είσαι οικονομικά ανεξάρτητος, έτσι ώστε να μπορείς να πεις 'ξοδεύω αυτά τα χρήματα, 20-30.000 το χρόνο. Αν πετύχει, ωραία". Οι περισσότεροι άνθρωποι τώρα προσπαθούν να το κάνουν ως επιχείρηση και καταλήγουν να καταστρέφονται. Είναι ένα χόμπι. Είναι ένα ακριβό χόμπι."
Οι ιδιοκτήτες ήταν πλούσιοι, μάλιστα ο Αλκιβιάδης και οι συνεργάτες του υπολόγιζαν σε αυτό. Έβγαζαν μόνο 2 λίρες ανά αγώνα, όπως ήδη αναφέρθηκε, οπότε η κύρια πηγή εσόδων τους ήταν το μερίδιο του έξι τοις εκατό από κάθε έπαθλο και (κυρίως) η γενναιοδωρία των ιδιοκτητών. Θυμάται έναν κύριο από την Κερύνεια που του είπε να πάει στο αυτοκίνητο - ο Αλκιβιάδης μόλις είχε κερδίσει έναν αγώνα γι' αυτόν - όπου θα έβρισκε έναν φάκελο, "πάρ' τον, είναι δικός σου". Ο φάκελος ήταν χοντρός και ο ήρωάς μας αναρωτήθηκε μήπως ο άνθρωπος είχε κάνει λάθος: "Δεν κρατάω το άλογο για να κερδίσω χρήματα, το κάνω για τον αθλητισμό. Σήμερα είμαι ευτυχισμένος, γι' αυτό πάρ' το, είναι δώρο", μου λέει. 500 λίρες! Πριν από την εισβολή!"
Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες δεν αντιμετώπιζαν τους αναβάτες ως μισθωτούς, το αντίθετο μάλιστα. "Σχεδόν κάθε βράδυ ήμουν μαζί τους, έτρωγα και έπινα", απαντάει (λίγο έκπληκτος) όταν τον ρωτάω αν τους έβλεπε ποτέ έξω από τον ιππόδρομο. "Ειδικά με τον Πολυβίου, τον δρα Χατζηκώστα, τον Ανδρέα Πέπσι". Ο κ. Πολυβίου είχε ένα εργοστάσιο κρέατος (είχε επίσης τον Αχιλλέα ΙΙ, ένα διάσημο άλογο που κατέληξε να πουληθεί στον σουλτάνο του Ομάν, με αποτέλεσμα ο Αλκιβιάδης να περάσει αρκετούς μήνες στη χώρα αυτή για να εξομαλύνει το πέρασμα του αλόγου), ο Ανδρέας Πέπσι ήταν, υποθέτω, ο τοπικός ιδιοκτήτης franchise της Pepsi. Ο Αλκιβιάδης δεν πτοήθηκε, επιτρέποντας στον εαυτό του να τον φλερτάρουν - μια αξιομνημόνευτη νύχτα, ο Δρ Χατζηκώστας και ένας Έλληνας εφοπλιστής τον πήγαν "σε ένα μέρος στην Αγκλαντζιά να φάνε μπριζόλα", ελπίζοντας και οι δύο να τον πείσουν να ιππεύσει τα άλογά τους - και μιλώντας με τους άνδρες σε επίπεδο. "Εσύ κι εγώ τελειώσαμε", είπε αργότερα στον Έλληνα εφοπλιστή, όταν τσακώθηκαν για κάτι."
Για τι μιλούσαν, όμως, όταν έβγαιναν - για έναν αναβάτη από τον Πωμό με πρωτοβάθμια εκπαίδευση και γιατρό ή για έναν εργοστασιάρχη; "Τα άλογα", απαντάει, σαν η απάντηση να ήταν προφανής. "Ποτέ δεν ρωτούσαν για κάτι άλλο". Είναι αρκετά χαρακτηριστικό ότι ποτέ δεν χρησιμοποίησε τις διασυνδέσεις του για να πάρει επιχειρηματικές συμβουλές ή να ξεκινήσει μια δική του επιχείρηση. Τον ρωτάω αν υπάρχει κάποιο άλλο επάγγελμα που θα μπορούσε να τον δελεάσει -αν δεν είχε, τελικά, πέσει εντελώς τυχαία σε αυτό το επάγγελμα- αλλά κουνάει το κεφάλι του- είναι ευχαριστημένος με τα άλογα. (Κάνει κάποιες οικοδομικές εργασίες αυτές τις μέρες, μαζί με τον αδελφό του και έναν ξάδελφό του, αλλά κυρίως για να είναι απασχολημένος). Τον ρωτάω για τα χόμπι ή άλλα ενδιαφέροντα, αλλά και πάλι δεν βρίσκω τίποτα. Τίποτα άλλο εκτός από τα άλογα.
Ωστόσο, υποψιάζομαι ότι δεν είναι τα άλογα καθαυτά- είναι η τέχνη. Δεν υπήρξε ποτέ σκληρός με ένα άλογο, αλλά δεν είναι και συναισθηματικός γι' αυτά- μιλάει γι' αυτά με τον τρόπο που θα μιλούσε ένας ξυλουργός για την κατασκευή ενός τραπεζιού, μιλώντας για λεπτομέρειες και κόλπα της δουλειάς. Να κάθεστε πάντα με το βάρος σας να γέρνει προς τα εμπρός. Ποτέ μην δείχνετε φόβο. Αφήστε το άλογο να κάνει το δικό του όσο είναι ακόμα στην πύλη, λίγο πριν από μια κούρσα, μην προσπαθήσετε να επιβληθείτε τότε. Πάνω απ' όλα, να είστε υπομονετικοί - και είναι από τη φύση του υπομονετικός, όπως κάθε τεχνίτης, ατίθασος, μια σταθεροποιητική επιρροή. "Δεν φώναζε ποτέ [ΣΤΑ ΚΟΡΊΤΣΙΑ]", γελάει ο Astero όταν τον ρωτάω πώς ήταν ως μπαμπάς. Πάντα τον προσλάμβαναν για να σπάσει ένα επαναστατικό ή άγριο άλογο - αλλά το "σπάσει" δεν είναι πραγματικά η κατάλληλη λέξη, γιατί δεν μπορείς να το κάνεις με βία ή φόβο, μόνο με υπομονή. Η δουλειά είναι στην πραγματικότητα να ηρεμήσεις ένα άλογο - και ήταν πάντα ήρεμος, ακόμη και σε καιρό πολέμου, κατά τη διάρκεια της εισβολής
Αυτή είναι μια μικρή ιστορία από μόνη της. Ήταν ακριβώς στην κατάλληλη (δηλ. λάθος) ηλικία, έμεινε στο στρατό για 38 μήνες και πολέμησε στην πρώτη γραμμή - αν και ως γιατρός, και μόνο για λίγο. Αυτός και το πλήρωμα του ασθενοφόρου του διατάχθηκαν να πάνε στην Κερύνεια ("Μην πάτε", προειδοποίησε απροσδόκητα ένας ηπειρώτης Έλληνας αξιωματικός, ενώ ήταν ακόμα στο στρατόπεδο- "Θα σκοτωθείτε. Το όλο θέμα είναι μια παγίδα"). Στο πλήρωμα βρισκόταν επίσης ο Άντρος Μιαμιλιώτης, ένας δημοφιλής ποδοσφαιριστής που έπαιζε για τον ΑΠΟΕΛ και την εθνική ομάδα- είναι μια περίεργη σύμπτωση ότι δύο διάσημοι αθλητές βρίσκονταν και οι δύο στο ίδιο ασθενοφόρο. Λίγο πριν από την Κερύνεια, αεροπλάνα εμφανίστηκαν και βομβάρδισαν μια θέση πυροβολικού ακριβώς μπροστά τους. Έφυγαν με τα πόδια και κρύφτηκαν κάτω από μια γέφυρα, και ο Μιαμηλιώτης άρχισε να τρέμει άσχημα, φωνάζοντας ότι θα πεθάνουν όλοι. "Του είπα: "Περίμενε να μας σκοτώσουν πρώτα, θα πεθάνεις από το φόβο σου με αυτό το ρυθμό"."
Πώς μπορούσε να είναι τόσο ήρεμος;"
"Τι έπρεπε να κάνω", ανασηκώνει τους ώμους του, "να αρχίσω να κλαίω;". Από την άλλη, υπάρχει και ένα υστερόγραφο - διότι το ασθενοφόρο επέστρεψε τελικά στη Λευκωσία και διατάχθηκε αμέσως να επιστρέψει στο μέτωπο, οπότε ο Αλκιβιάδης απλώς έχωσε τις φτέρνες του και αρνήθηκε να πάει, ακόμη και υπό την απειλή στρατοδικείου. Ο προσγειωμένος χαρακτήρας του δεν είναι ακριβώς το ίδιο με το να είναι παθητικός ή υποχωρητικός. Πρέπει να είσαι σταθερός, άλλωστε -και ατρόμητος- για να ασχοληθείς με τα άλογα.
Τα άλογα διαισθάνθηκαν τη φύση του- ο Freeway και ο Satrapis, ο Mannix και ο Apache και ο Αχιλλέας ΙΙ και τα υπόλοιπα - διαισθάνθηκαν την έλλειψη φόβου του, αλλά και ανταποκρίθηκαν στην υπομονή και τον ουσιαστικά ευγενικό χαρακτήρα του. Ποτέ δεν έπαιξε τον ρόλο του, με διαβεβαιώνει, παρά τη φήμη του. Ποτέ δεν προσπάθησε να μην πάει στη δουλειά τη Δευτέρα επειδή είχε κερδίσει μια κούρσα την Κυριακή. Ποτέ δεν σπατάλησε χρήματα, ούτε έδωσε φιλοδωρήματα για άλογα.
Εκείνες ήταν καλές εποχές, ένα νεαρό παιδί σαν κι αυτόν (και φαινόταν ακόμα νεότερος, λόγω της σωματικής διάπλασης του αναβάτη- ζύγιζε μόλις 40 κιλά όταν πήγε στο στρατό) να κερδίζει κούρσες και να συναναστρέφεται με καπεταναίους της βιομηχανίας. Και τώρα; Οι καλές εποχές έχουν τελειώσει, ο ιππόδρομος είναι σκιά του εαυτού του, όλος ο παλιός ενθουσιασμός και η συντροφικότητα έχουν περιοριστεί στη βρώμικη επιχείρηση του στοιχήματος στα πρακτορεία στοιχημάτων. Τα κορίτσια του έχουν επιστρέψει στον Πόμο (οι δύο μεγαλύτερες έχουν παντρευτεί εκεί), και αυτός και ο Αστέρω σκέφτονται να τους ακολουθήσουν σύντομα. "Ήταν ένας αγνός κόσμος", αναστενάζει ο Αλκιβιάδης, αναπολώντας την τυχαία καριέρα του. "Ήταν ένας διαφορετικός κόσμος" - και ξεφυλλίζει ένα άλμπουμ με φωτογραφίες, τους τετράποδους φίλους της νιότης του.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Source
