Του Ιωάννη Τιρκίδη
Η οικονομική συζήτηση για τον κατώτατο μισθό, είτε για την καθιέρωσή του σε εθνική κλίμακα είτε για την αύξησή του σε υψηλότερο επίπεδο, δεν είναι πλέον τόσο αμφιλεγόμενη όσο παλαιότερα. Υπάρχει πλέον ένας σημαντικός όγκος θεωρητικών και εμπειρικών ερευνών στην οικονομική βιβλιογραφία, που καταρρίπτει παλαιότερα ευρήματα που υποστήριζαν ότι οι κατώτατοι μισθοί σκοτώνουν τις θέσεις εργασίας. Δεν το κάνουν, υπό την προϋπόθεση ότι καθορίζονται σωστά σε ένα μέτριο επίπεδο.
Η εύρεση αυτού του επιπέδου μπορεί να είναι περισσότερο ένα εμπειρικό παρά ένα θεωρητικό ζήτημα, αλλά συνήθως ένας μισθός στο 55% περίπου του μέσου εισοδήματος μπορεί να είναι αρκετά μέτριος. Τα διαθέσιμα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου, αν και περιορισμένα σε έκταση και διάρκεια, μπορούν να ρίξουν φως σε κάποια από τα καλά και τα κακά της κυπριακής αγοράς εργασίας και να μας επιτρέψουν να καταλήξουμε σε ορισμένα συμπεράσματα.
Εν ολίγοις, η καθιέρωση ενός εθνικού κατώτατου μισθού, όπως προαναφέρθηκε, δεν θα προκαλέσει απώλεια θέσεων εργασίας. Δεν θα αλλάξει ούτε το μέσο εισόδημα στην οικονομία σε σημαντικό βαθμό, ούτε θα αλλάξει την κατανομή του εισοδήματος σε αξιοσημείωτο βαθμό. Μπορεί, από την άλλη πλευρά, να δημιουργήσει κίνητρα που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα και θα βελτιώσουν τη σχέση εργοδότη-εργαζομένου. Συζητάμε αυτά τα ζητήματα σε αυτό το άρθρο.
Τα επιχειρήματα κατά των κατώτατων μισθών στηρίζονταν πάντα στις υποτιθέμενες αρνητικές επιπτώσεις τους στις θέσεις εργασίας. Η οικονομική θεωρία θα έλεγε ότι σε έναν σχεδόν τέλεια ανταγωνιστικό κόσμο, ο καθορισμός τιμών οποιασδήποτε μορφής, θα είναι επιζήμιος προκαλώντας ανισορροπία.
Ένας μισθός υψηλότερος από το φυσικό του επίπεδο, που ορίζεται ως ο μισθός ισορροπίας σε ανταγωνιστικές συνθήκες, θα ανάγκαζε την οικονομία να λειτουργεί σε ένα σημείο της καμπύλης ζήτησης εργασίας και κάτω από την καμπύλη προσφοράς, οδηγώντας σε λιγότερες προσλήψεις και συνεπώς σε απώλεια θέσεων εργασίας. Αλλά στον πραγματικό κόσμο, οι οικονομίες δεν είναι τέλεια ανταγωνιστικές, ούτε σχεδόν, και οι νόμοι της οικονομίας δεν είναι συγγενείς με τους νόμους της Φυσικής. Οι προβλέψεις των οικονομικών υποδειγμάτων υπόκεινται στην αβεβαιότητα και στις μεταβαλλόμενες συμπεριφορές και απορρέουν από ένα σύνολο υποθέσεων που μπορεί να είναι λανθασμένες.
Υπάρχουν τριβές στις προσλήψεις και τις απολύσεις και οι εργαζόμενοι μπορεί να παραμένουν άνεργοι για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Οι αγορές δεν λειτουργούν άψογα και η σχέση μεταξύ του κατώτατου μισθού και της απασχόλησης είναι πιο περίπλοκη από ό,τι θα προέβλεπε ένα σχεδόν τέλεια ανταγωνιστικό υπόδειγμα.
Οι εμπειρικές μελέτες σχετικά με τον αντίκτυπο των κατώτατων μισθών στην απασχόληση, από τη δεκαετία του 1990 και μετά, αποτυγχάνουν να βρουν ισχυρή σχέση μεταξύ των δύο. Για παράδειγμα, το θεμελιώδες έργο του David Card και του αείμνηστου Alan Krueger, "Myth and Measurement: The New Economics of the Minimum Wage", που δημοσιεύθηκε το 1995, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μεγάλο μέρος της υπάρχουσας τότε βιβλιογραφίας, σχετικά με τους κατώτατους μισθούς και τις θέσεις εργασίας, ήταν εσφαλμένο.
Μεταγενέστερες μελέτες στο Ηνωμένο Βασίλειο για την εισαγωγή του κατώτατου μισθού το 1999, και στη συνέχεια για την αύξησή του το 2016, ή μελέτες για την εισαγωγή εθνικού κατώτατου μισθού στη Γερμανία το 2015, δεν βρίσκουν καμία σημαντική σχέση μεταξύ κατώτατων μισθών και θέσεων εργασίας. Συνεπώς, υπάρχει μια αυξανόμενη συναίνεση ότι, όταν ο κατώτατος μισθός καθορίζεται σε μέτρια επίπεδα, δεν μειώνει την απασχόληση. Σε τέτοια επίπεδα οι κατώτατοι μισθοί αποτελούν μικρό μόνο μερίδιο του λειτουργικού κόστους, οπότε οι επιχειρήσεις μπορούν να τους απορροφήσουν είτε μειώνοντας το μη μισθολογικό κόστος είτε αυξάνοντας την παραγωγικότητα είτε και τα δύο.
Εξετάζοντας τις κλίμακες αμοιβών με την πάροδο του χρόνου, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ελάχιστα. Οι μετρήσεις της εισοδηματικής ανισότητας που βασίζονται στην κατανομή του εισοδήματος, όπως ο λεγόμενος συντελεστής Gini,
δεν είναι άμεσα διαθέσιμες. Εκτιμούμε επίσης ότι η κατανομή της παραγωγής ή του εισοδήματος της οικονομίας, μεταξύ της αμοιβής της εργασίας και του κεφαλαίου ή του λειτουργικού πλεονάσματος, μπορεί να μην έχει μετακινηθεί πολύ κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αλλά δύο πράγματα επιβεβαιώνονται σαφώς:
Το ένα είναι ότι οι μισθοί έχουν μείνει στάσιμοι σε πραγματικούς όρους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεύτερον, η κατανομή των εργαζομένων με βάση τις μηνιαίες ακαθάριστες αποδοχές, είναι πλέον πιο αρνητικά λοξή, πράγμα που σημαίνει, ότι υπάρχουν πολύ περισσότεροι εργαζόμενοι στις χαμηλότερες κλίμακες εισοδήματος.
Η Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου παρέχει στατιστικά στοιχεία για την κατανομή των εργαζομένων με βάση τις μηνιαίες ακαθάριστες αποδοχές, για μια περιορισμένη περίοδο από το 2010 έως το 2020. Πρόκειται για ένα μικρό σύνολο δεδομένων, αλλά όταν αναλυθεί, μπορεί να παράσχει ορισμένες χρήσιμες πληροφορίες. Το συζητάμε πιο κάτω.
Το πρώτο πράγμα είναι ότι οι ακαθάριστες αποδοχές, όπως ήδη σημειώσαμε, σχηματίζουν μια πολύ λοξή κατανομή με ένα μεγάλο ποσοστό εργαζομένων να κερδίζει λιγότερα από το μέσο όρο της οικονομίας. Αυτό συμβαίνει όταν το διάμεσο εισόδημα, το επίπεδο στο οποίο οι μισοί εργαζόμενοι κερδίζουν λιγότερα και οι μισοί περισσότερα, είναι χαμηλότερο από το μέσο ή το μέσο εισόδημα. Χονδρικά, υπολογίσαμε ένα διάμεσο εισόδημα από τα δεδομένα, περίπου 1375 ευρώ το 2020, και ένα μέσο εισόδημα περίπου 1930 ευρώ.
Αυτές είναι μόνο κοντινές προσεγγίσεις, δεδομένου ότι η κατανομή των εργαζομένων μετράται ανά μισθολογικό κλιμάκιο, πράγμα που σημαίνει ότι χάνεται κάποια ακρίβεια. Το μέσο εισόδημα μπορεί να είναι πιο κοντά στα €1500 σύμφωνα με στατιστικές πηγές. Το νόημα αυτού, είναι ότι οι μισοί εργαζόμενοι κέρδιζαν λιγότερα από το διάμεσο εισόδημα το 2020 και τα δύο τρίτα κέρδιζαν λιγότερα από το μέσο εισόδημα, πράγμα που αποτελεί μεγάλη διαφορά.
Το δεύτερο σημείο είναι ότι σε ονομαστικούς όρους, οι μισθοί αυξήθηκαν ελάχιστα την περίοδο αυτή. Ο διάμεσος μισθός παρέμεινε περίπου αμετάβλητος και ο μέσος μισθός αυξήθηκε μόνο κατά 2% σε περισσότερα από δέκα χρόνια. Με τον πληθωρισμό να αυξάνεται κατά σχεδόν 5 τοις εκατό την ίδια περίοδο, οι πραγματικοί μισθοί στην πραγματικότητα μειώθηκαν.
Τρίτον, η ποιότητα των θέσεων εργασίας στην οικονομία επιδεινώθηκε. Το ποσοστό των εργαζομένων που κερδίζουν 750 ευρώ ή λιγότερα αυξήθηκε από περίπου 10 τοις εκατό το 2010 σε 15 τοις εκατό το 2020. Το ποσοστό των εργαζομένων που κερδίζουν περισσότερα από 750 ευρώ αλλά λιγότερα από το μέσο εισόδημα, μειώθηκε στο 57% το 2020 από περίπου 64% το 2010
Αυτή η ομάδα εργαζομένων συρρικνώθηκε κατά 6,6 ποσοστιαίες μονάδες στη συνολική κατανομή. Από αυτούς, τα δύο τρίτα μετακινήθηκαν σε χαμηλότερα εισοδήματα και το ένα τρίτο σε υψηλότερα εισοδήματα. Έτσι, η οικονομία αυτή την περίοδο παρήγαγε περισσότερες θέσεις εργασίας χαμηλότερου εισοδήματος και χαμηλότερων δεξιοτήτων παρά θέσεις εργασίας υψηλότερου εισοδήματος και υψηλότερων δεξιοτήτων.
Τέλος, κάνοντας την αριθμητική της θέσπισης ενός εθνικού κατώτατου μισθού, στα επίπεδα που συζητούνται μεταξύ 850 και 950 ευρώ, θα αυξηθεί ο μέσος μισθός στην οικονομία κατά 35 έως 50 ευρώ, υποθέτοντας ότι όλοι οι άλλοι μισθοί δεν θα επηρεαστούν. Αλλά σε πραγματικούς όρους, αυτός θα εξακολουθεί να είναι χαμηλότερος από τον μέσο μισθό πριν από δέκα και πλέον χρόνια
Εν κατακλείδι. Τα περισσότερα από τα επιχειρήματα κατά του κατώτατου μισθού έχουν αποδειχθεί λανθασμένα, αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές σχετικά με το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να επιτύχει ένας κατώτατος μισθός. Ο κατώτατος μισθός μπορεί να αντιμετωπίσει τα άκρα των χαμηλών αμοιβών. Μπορεί να μειώσει λίγο τη φτώχεια, αλλά από μόνος του δεν θα προσφέρει λύση γι' αυτήν.
Ούτε θα αυξήσει τις αποδοχές του μέσου εργαζόμενου, ούτε θα μεταβάλει την κατανομή του εισοδήματος σε αξιοσημείωτο βαθμό. Το πραγματικό πρόβλημα στις δυτικές οικονομίες είναι η φύση και η ποιότητα των θέσεων εργασίας που δημιουργούν, γεγονός που αντανακλά την ασθενέστερη ανάκαμψη και τη βραδύτερη παραγωγικότητα μετά τη μεγάλη ύφεση του 2008, αλλά και πριν από αυτήν. Τελικά, τα πραγματικά προβλήματα είναι πολύ πιο πολύπλοκα από την εισαγωγή ενός κατώτατου μισθού.
Ο Ιωάννης Τιρκίδης είναι Διευθυντής Οικονομικών Ερευνών στην Τράπεζα Κύπρου και Πρόεδρος της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές. Το άρθρο δημοσιεύεται επίσης στο Blog της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας.
Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail
Πηγή