Τι νέο υπάρχει

[Cyprus Mail] Μια νέα εποχή νομισματικής πολιτικής μόλις αρχίζει...

dollars-dollar-currency-startups.jpg

Του Ιωάννη Τιρκίδη

Η τρέχουσα περίοδος και η επόμενη για αρκετά χρόνια τουλάχιστον, θα είναι πιο ύπουλη για τη νομισματική πολιτική. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η εποχή του χαμηλού πληθωρισμού και των χαμηλών επιτοκίων τελειώνει και αρχίζει μια νέα, όπου τα ανταλλάγματα θα είναι μεγαλύτερα και οι επιλογές λιγότερες. Οι αντιπληθωριστικές εποχές από τη δεκαετία του 1980 και μετά, συνοδεύτηκαν από την επιτάχυνση της παγκοσμιοποίησης, την επιμήκυνση των αλυσίδων εφοδιασμού, την αυτοματοποίηση και την εξωστρέφεια της μεταποίησης και την ταυτόχρονη άνοδο των τομέων των υπηρεσιών. Οι αγορές εργασίας μεταβλήθηκαν και η εισοδηματική ανισότητα επιδεινώθηκε στις περισσότερες περιπτώσεις. Η οικονομική ανάπτυξη ήταν ασθενέστερη και η παραγωγικότητα βραδύτερη, ιδίως μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Αυτές ήταν εποχές αποπληθωριστικής μακροοικονομίας, όταν οι επεκτατικές πολιτικές είναι λιγότερο πληθωριστικές και δημιούργησαν περισσότερο χρέος παρά ανάπτυξη. Το τέλος της παγκοσμιοποίησης όπως την ξέραμε, η επανατοποθέτηση των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας μετά το Covid και η ενεργειακή και επισιτιστική κρίση που εξακολουθεί να εξελίσσεται, εγκαινιάζουν μια νέα εποχή. Ο πληθωρισμός μπορεί να μην είναι τόσο παροδικός όσο αρχικά πιστευόταν και οι κεντρικές τράπεζες δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να επικεντρωθούν στην καταπολέμησή του ή να διακινδυνεύσουν την αξιοπιστία τους. Οι κεντρικές τράπεζες θα θέσουν τον πληθωρισμό υπό έλεγχο στο τέλος, αλλά αυτό μπορεί να πάρει περισσότερο χρόνο και να είναι πιο δαπανηρό από ό,τι νομίζουμε τώρα. Συζητάμε το μεταβαλλόμενο τοπίο της νομισματικής πολιτικής σε αυτό το άρθρο και αφήνουμε για μια άλλη φορά τις πρόσφατες αποφάσεις πολιτικής των κεντρικών τραπεζών.

Αφυπνίσεις

Τα τελευταία 30 περίπου χρόνια, η πολιτική, δημοσιονομική και νομισματική, είχε σημαντική επεκτατική τάση, αλλά η ανάπτυξη, ιδίως μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, ήταν αδύναμη και ο πληθωρισμός χαμηλός για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών και η στόχευση στον πληθωρισμό, κληρονομιά της δεκαετίας του 1980, έπαιξαν ρόλο. Αλλά η επιβράδυνση της αναπτυξιακής δυναμικής, η παγκοσμιοποίηση και η μαζική συσσώρευση χρέους έπαιξαν επίσης ρόλο.

Η νομισματική πολιτική ήταν υπερβολικά επεκτατική. Οι οικονομίες είναι κυκλικές και οι νομισματικές πολιτικές εναλλάσσονταν από εύκολες σε αυστηρές, από χαμηλά σε υψηλά επιτόκια, τα τελευταία 30 χρόνια. Αλλά κάθε φορά, στο αποκορύφωμα ενός κύκλου σύσφιξης, τα επιτόκια ήταν χαμηλότερα από την προηγούμενη φορά, και στο κατώτατο σημείο ενός επεκτατικού κύκλου, τα επιτόκια ήταν χαμηλότερα από το προηγούμενο, μέχρι να χτυπηθεί το κατώτατο όριο. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2008 και Φεβρουαρίου 2022, τα επιτόκια πολιτικής της ομοσπονδιακής τράπεζας και της ΕΚΤ, ήταν κατά μέσο όρο 0,4% ετησίως και ήταν μηδενικά ή σχεδόν μηδενικά για το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρονικού διαστήματος. Αυτό σήμαινε μαζικές αγορές περιουσιακών στοιχείων, και στο τέλος Φεβρουαρίου 2022, για παράδειγμα, ο ισολογισμός της ομοσπονδιακής τράπεζας ήταν κοντά στα εννέα τρισεκατομμύρια, δεκαπλάσιος από αυτόν του 2007. Ομοίως και για την ΕΚΤ.

Η δημοσιονομική πολιτική ήταν επίσης μαζικά επεκτατική την ίδια περίοδο. Στην ΕΕ κατά μέσο όρο, τα δημοσιονομικά ελλείμματα επιδεινώθηκαν την περίοδο 2008-14 στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και των συνεπειών της και το χρέος προς το ΑΕΠ εκτοξεύθηκε από 62% σε 87%. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα επιδεινώθηκαν απότομα και το 2020-21, στον απόηχο της πανδημίας Covid-19, και ο λόγος του χρέους έφθασε το 90% το 2020. Το πιο σημαντικό είναι ότι υπήρξαν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των χωρών. Ο μέσος δείκτης χρέους στον βόρειο πυρήνα ήταν κοντά στο 50% το 2021. Την ίδια στιγμή, ο μέσος λόγος χρέους των πιο υπερχρεωμένων χωρών κυρίως του νότιου πυρήνα, ήταν 135%. Ο λόγος χρέους της Ελλάδας ήταν 193% και της Ιταλίας 151%. Ο αντίστοιχος της Κύπρου ήταν 104%.

Με βάση την αναπτυξιακή εμπειρία, αυτά τα επίπεδα χρέους δεν θα ήταν βιώσιμα εάν τα επιτόκια ήταν υψηλότερα. Ο μέσος όρος των τόκων που καταβάλλονται για το δημόσιο χρέος στην ΕΕ ήταν 1,4% του ΑΕΠ το 2021, έναντι 2,9% το 2012, ακόμη και όταν το χρέος ήταν υψηλότερο σε σχέση με το ΑΕΠ το 2021. Έτσι, αυτή τη φορά, η αύξηση των επιτοκίων έναντι μεγάλων επιπέδων δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ, αποτελεί απειλή, αν και όχι επικείμενη. Όταν ο πληθωρισμός αυξάνεται, η επιβάρυνση του χρέους μειώνεται αρχικά, έως ότου ένα μεγάλο μέρος του ανεξόφλητου χρέους αναχρηματοδοτηθεί με υψηλότερα επιτόκια. Το πρόβλημα εδώ εντοπίζεται στην Ιταλία, με το δεύτερο υψηλότερο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ, αλλά και την υψηλότερη δαπάνη τόκων στη ζώνη του ευρώ σε σχέση με το ΑΕΠ. Η Κύπρος δεν βρίσκεται σε πολύ ανησυχητική θέση από αυτή την άποψη. Το χρέος της σε σχέση με το ΑΕΠ είναι κατά το ένα τρίτο μικρότερο από αυτό της Ιταλίας και η δαπάνη για τόκους είναι περίπου η μισή από αυτή της Ιταλίας (1,8% του ΑΕΠ το 2021 έναντι 3,5% για την Ιταλία).

Χαμηλός πληθωρισμός και οι αιτίες του

Το άλλο βασικό χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου ήταν ο χαμηλός πληθωρισμός εν μέσω της πρωτοφανούς νομισματικής και δημοσιονομικής επέκτασης. Αυτό βέβαια συνέβαινε μέχρι πρόσφατα. Αυτό ήταν αποτέλεσμα τριών βασικών επιρροών: της αξιοπιστίας των κεντρικών τραπεζών, των επιρροών τύπου καμπύλης Philips και των επιρροών της παγκοσμιοποίησης.

Οι κεντρικές τράπεζες επιτελούν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην αγκύρωση των πληθωριστικών προσδοκιών, συνθήκη χωρίς την οποία, ο έλεγχος του πληθωρισμού είναι αδύνατος. Ο συνδυασμός της ανεξάρτητης κεντρικής τραπεζικής και της στόχευσης του πληθωρισμού, αποκατέστησε την αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών μετά τη συντριπτική εμπειρία της δεκαετίας του 1970 και συνέβαλε στη διατήρηση των πληθωριστικών προσδοκιών σε καλή βάση. Ένα μεγάλο θετικό στοιχείο.

Οι επιρροές της καμπύλης Philips αναφέρονται στην περιβόητη σχέση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και πληθωρισμού, που πήρε το όνομά της από τον Νεοζηλανδό οικονομολόγο που την ανακάλυψε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950. Πρόκειται για τη θετική σχέση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και πληθωρισμού, η οποία είναι εμπειρικά έγκυρη σε διακρατική βάση, για τους σκοπούς μας. Εξετάζοντας τα σχετικά στοιχεία για την περίοδο 2008-21, για όλες τις χώρες της ΕΕ, οι χώρες με χαμηλή ανάπτυξη είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, και χώρες με χαμηλό πληθωρισμό, και οι χώρες με υψηλότερη ανάπτυξη είναι και χώρες με υψηλότερο πληθωρισμό. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, για παράδειγμα, η περίοδος αυτή ήταν κατά μέσο όρο αποπληθωριστική. Ο μέσος πληθωρισμός ήταν λιγότερο από 1% ετησίως κατά την περίοδο και η ανάπτυξη ήταν αρνητική, σχεδόν -2% ετησίως. Ομοίως στην Ιταλία, η ανάπτυξη ήταν οριακά αρνητική και ο πληθωρισμός λίγο υψηλότερος από 1%. Σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Λιθουανία και η Πολωνία ο πληθωρισμός και η ανάπτυξη την περίοδο ήταν υψηλότερα από 2%. Αν οι κεντρικές τράπεζες κατάφεραν να αγκυρώσουν με επιτυχία τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό, οι αδύναμες οικονομίες ήταν επίσης ένας βασικός λόγος για τον χαμηλό πληθωρισμό της περιόδου

Αυτό φέρνει στο προσκήνιο μια άλλη σχέση, αυτή μεταξύ χρέους και ανάπτυξης και την επίδρασή της στον πληθωρισμό. Και πάλι, η εξέταση των διακρατικών δεδομένων που δείχνουν τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ και τη μέση ανάπτυξη κατά την ίδια περίοδο, όπως και για την παραπάνω σχέση της καμπύλης Philips, 2008-21, δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι χαμηλότερη εκεί όπου το χρέος είναι υψηλότερο. Οι πέντε πιο υπερχρεωμένες χώρες (Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία, Ισπανία και Γαλλία), έχουν επίσης τις χαμηλότερες επιδόσεις ανάπτυξης κατά την περίοδο αυτή. Οι χώρες με το χαμηλότερο ακαθάριστο χρέος προς το ΑΕΠ, ως επί το πλείστον λιγότερο από 60%, έχουν τις υψηλότερες αναπτυξιακές επιδόσεις (όλες οι βόρειες, βασικές χώρες της Μάλτας και πολλές χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης).

Κλείνοντας

Δεν υπάρχει τίποτα μαγικό στο χρήμα. Η ασθενής ανάπτυξη παράγει χαμηλό πληθωρισμό. Η νομισματική επέκταση και τα χαμηλά επιτόκια δεν δημιουργούν απαραίτητα ανάπτυξη όταν η πραγματική οικονομία είναι αδύναμη και οι προοπτικές ανάπτυξης είναι μέτριες. Μετά από μια μακρά περίοδο επεκτατικών πολιτικών, οι κεντρικές τράπεζες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη κατέληξαν με διογκωμένους ισολογισμούς και οι αντίστοιχες κυβερνήσεις τους με μεγάλα, συσσωρευμένα χρέη σε σχέση με το ΑΕΠ. Όταν εξωγενή σοκ, όπως η πανδημία Covid-19, ή ο πόλεμος στην Ουκρανία, βλάπτουν την προσφορά περισσότερο από τη ζήτηση, τα κίνητρα είναι πληθωριστικά. Αυτό είναι κάτι που ίσως οι κεντρικές τράπεζες και στις δύο άκρες του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, απέτυχαν να αντιμετωπίσουν από νωρίς. Με ρίζες στον πόλεμο, στους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και στις διαταραχές που σχετίζονται με το Covid, καθώς και σε μια διαδικασία αντίστροφης παγκοσμιοποίησης και επανατοποθέτησης ή σχεδόν επανατοποθέτησης των αλυσίδων αξίας, οι ελλείψεις θα είναι επίμονες, ο πληθωρισμός θα είναι πιο δύσκολο να καταπολεμηθεί και πιο δαπανηρός. Η νομισματική πολιτική θα βρεθεί σε ένα νέο τοπίο, ιδίως στην Ευρώπη.

Ο Ιωάννης Τιρκίδης είναι Διευθυντής Οικονομικών Ερευνών στην Τράπεζα Κύπρου και Πρόεδρος της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές. Το άρθρο δημοσιεύεται επίσης στο Blog της Κυπριακής Οικονομικής Εταιρείας.


Τα περιεχόμενα αυτού του άρθρου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών εικόνων, ανήκουν στην Cyprus Mail
Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι του συγγραφέα ή/και της Cyprus Mail

Πηγή

 
Πίσω
Κορυφή